Μεταξύ της δικαιοσύνης και της απονομής δικαιοσύνης
υπάρχει ένας ολόκληρος κόσμος που τις χωρίζει
Emmeline Pankhurst
[βρετανίδα σουφραζέτα (1858-1928)]
Μια διάσταση της δικαιοσύνης έχει να κάνει όχι μόνο με την κατανομή του πλούτου, αλλά των αγαθών γενικότερα. Υφίσταται ένας πλουραλιστικός τρόπος σκέψης όσον αφορά την κοινωνία και ιδιαίτερα την δικαιοσύνη. Αρχίζει με μια συγκεκριμένη περιγραφή των αγαθών που παράγουμε, που γίνονται προϊόντα διαφιλονικίας και που κατανέμουμε μεταξύ μας, άρα περιλαμβάνει όλο το πεδίο των κοινωνικών αγαθών. Σύμφωνα λοιπόν με αυτή τη προσέγγιση, δεν υπάρχει μια αρχή κατανομής, δεν υπάρχει ένας κανόνας, αλλά διαφορετικές αρχές, διαφορετικοί παράγοντες κατανομής των κοινωνικών αγαθών.
Τα κοινωνικά αγαθά είναι πράγματα που φτιάχνουμε, είναι αυτό που λέμε ”κοινωνικά δομημένα”. Είναι σημαντικό να βλέπουμε ένα αγαθό όπως π.χ. η παιδεία, η κοινωνική πρόνοια, οι δημόσιες υπηρεσίες, και σε κάθε περίπτωση να ρωτάμε πώς το δημιουργήσαμε, πώς το κατανοούμε, πώς παρουσιάζεται στο σύνολο της κοινωνίας μας˙ και αφού κατανοήσουμε τι είναι, γιατί το εκτιμούμε και πώς το χειριζόμαστε, τότε οι αρχές σύμφωνα με τις οποίες γίνεται η κατανομή θα βγουν από την κοινωνική εμπειρία της δημιουργίας, της αξιολόγησης, της κατανόησης και της επιχειρηματολογίας γύρω από το αγαθό.
Πρέπει επομένως να γνωρίζεις τι είναι ένα κοινωνικό αγαθό, να γνωρίζεις πώς το εκτιμούν οι άνθρωποι, ούτως ώστε να μπορέσεις να καταλάβεις πώς κατανέμεται. Αφού εδραιώσουμε ότι ένα συγκεκριμένο κοινωνικό αγαθό , εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο κατανοείται, θα έπρεπε να κατανέμεται με συγκεκριμένο τρόπο – ιδιωτικά ή κοινωνικά, συλλεκτικά ή ατομικά – τότε θα πρέπει να στηρίξουμε αυτή την κατανομή και να την προστατέψουμε από τις διαφθείρουσες επιδράσεις του πλούτου ή της εξουσίας ή οποιασδήποτε άλλης μορφής σφετερισμού ή εκτεταμένης κατανομής.
Παραδείγματα:
Αφού αποφασίσουμε ότι η παιδεία θα παραχωρηθεί σε όλους ως μορφή δικαιώματος του πολίτη ή ότι θα παραχωρηθεί σε αυτούς που μπορούν να την χρησιμοποιήσουν καλύτερα μέσα σε ένα αξιοκρατικό σύστημα, τότε δεν επιτρέπουμε να αγορασθεί, δεν επιτρέπουμε να γίνει κτήμα μόνο μιας πολιτικής ελίτ˙ τη διαθέτουμε στους πολίτες ή κατανέμεται αξιοκρατικά.
Επίσης, αφού αποφασίσουμε ότι η υγεία θα πρέπει να είναι διαθέσιμη σε όλους, τότε δεν θέλουμε να πουληθεί. Όσον αφορά τα πολιτικά αξιώματα, αφού αποφασίσουμε ότι θα πρέπει να κατανεμηθούν με δημοκρατικό τρόπο, τότε δεν θέλουμε να γίνουν αντικείμενο αγοραπωλησίας, δεν θέλουμε να δοθούν στους συγγενείς των προνομιούχων, δεν θέλουμε να δοθούν στους ισχυρότερους. Έτσι, με άλλα λόγια, λαμβάνει χώρα η αυτονομία των σφαιρών κατανομής.
Οι διαφορετικές κατανομές ωστόσο που ακολουθούν τη διαφορετική κατανόηση των κοινωνικών αγαθών, πρέπει να προστατευθούν από τον σφετερισμό, από τους πλουσίους και τους ισχυρούς. Είναι σημαντικό να μην επιτραπεί στις ανισότητες να μαζεύονται διαμέσου των σφαιρών. Το ζητούμενο είναι οι ασυμψήφιστες ανισότητες. Το γόητρο, το χρήμα, η παιδεία, ή όποια άλλη νόμιμη ανισότητα, δεν θέλουμε να συμψηφίζεται.
Η κατοχή ενός αγαθού δεν φέρνει όλα τα άλλα κατά σειρά. Επειδή π.χ. είσαι πετυχημένος στην πολιτική, δεν σημαίνει ότι δίνεις την καλύτερη παιδεία στα παιδιά σου, ή την καλύτερη περίθαλψη στην οικογένειά σου. Επειδή επίσης έχεις συγκεντρώσει πλούτο δεν σημαίνει ότι μπορείς να αγοράζεις δημόσιους θώκους. Οι ανισότητες δεν συμψηφίζονται. Οφείλουμε να τις διαχωρίσουμε.
Σήμερα κυρίαρχο κοινωνικό αγαθό λένε πως είναι το χρήμα. Το θέμα είναι τι μπορεί να αγοράσει το χρήμα κ τι όχι. Δεν (θα έπρεπε να) έχει σημασία το ότι κάποιος έχει πολλά χρήματα. Αρκεί να μπορούμε να ελέγχουμε συλλεκτικά οτιδήποτε μπορεί να αγοράσει. Λόγου χάρη, κάποιος μπορεί να πάει διακοπές σε ωραιότερο μέρος από σένα ή μπορεί να αγοράσει περισσότερα βιβλία από σένα: δεν έχει σημασία!
Αυτό που έχει σημασία είναι τι δεν μπορούν να αγοράσουν˙ π.χ. , δεν μπορούν να αγοράσουν άλλους ανθρώπους ως σκλάβους, ή δεν μπορούν -δεν επιτρέπεται δηλαδή – να χρηματίζουν δημόσιους λειτουργούς, όπως δεν μπορείς να αγοράσεις δικαιοσύνη. Τα βασικά αγαθά που είναι απαραίτητα για την ανθρώπινη ζωή δεν (θα έπρεπε να) είναι διαθέσιμα προς πώληση: όλες αυτές, ως εκ τούτου, συνιστούν κρίσιμες μπλοκαρισμένες συναλλαγές. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να συντηρηθεί το φράγμα όσον αφορά τις χρήσεις του πλούτου.
Θα κάναμε το ίδιο και για την πολιτική εξουσία, καθότι υπάρχουν πολλά που δεν θέλουμε να κυριεύσουν οι ισχυροί απλώς κ μόνο επειδή είναι π.χ. υπουργοί ή πρόεδροι κάπου. Οπότε, μπορούμε να ελευθερώσουμε τη δικαιοσύνη από τη δωροδοκία, μπορούμε να ελευθερώσουμε το πολιτικό σύστημα από την ιδιωτική χρηματοδότηση, μπορούμε να ελευθερώσουμε το σύστημα υγείας από τις συνέπειες του υπερβολικού πλούτου. Σε κάθε περίπτωση, θα ήταν μεγάλο λάθος να απορρίψουμε την αξία της προσπάθειας.
Ζιώγας Απόστολος
(βιολόγος)
Άρθρα | Παρασκευή 12 Ιανουαρίου 2024 | Φωτογράφια από το depositphotos.com
Διαβάστε όλα τα τελευταία νέα | Ενημερωθείτε
