Οι ασθενείς συχνά περιγράφουν το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης των ΗΠΑ ως απρόσωπο, εταιρικό και κατακερματισμένο. Μια μελέτη μάλιστα αποκάλεσε «απάνθρωπη» τη φροντίδα που παρέχεται σε πολλούς ευάλωτους ασθενείς. Οι σεισμικές αλλαγές που προκλήθηκαν από την πανδημία του κορωνοϊού, επιδείνωσαν αυτό το συναίσθημα. Ως απάντηση, πολλά συστήματα υγείας δίνουν έμφαση στη «σχεσιακή ιατρική»: φροντίδα που υποτίθεται ότι επικεντρώνεται στον ασθενή ως άνθρωπο. Έτσι περιγράφουν την ασθενοκεντρική φροντίδα ως υπέρμαχο, του σεβασμού για τους ασθενείς ως μοναδικά ζωντανά όντα, και της υποχρέωσης να τους φροντίζουν με τους όρους τους.
Εδώ και χρόνια όμως, οι γιατροί πρωτοβάθμιας περίθαλψης αντιμετωπίζουν τα αποτελέσματα της απανθρωποποίησης της ιατρικής περίθαλψης και τη διαφορά που κάνει όταν ένας ασθενής αισθάνεται ότι τον σέβονται, όχι απλώς τον θεραπεύουν. Αν και η «σχεσιακή ιατρική» μπορεί να αφορά μια σχετικά νέα φράση, η βασική ιδέα δεν είναι. Το να βλέπεις κάθε άτομο μπροστά σου ως άτομο άπειρης αξίας είναι θεμελιώδες για τις πεποιθήσεις πολλών θρησκειών σχετικά με την ιατρική δεοντολογία. Για παράδειγμα, στο βιβλικό βιβλίο της Γένεσης, διαβάζουμε ότι «ο Θεός δημιούργησε τον Άνθρωπο κατ’ εικόνα του Θεού»˙ οπότε, οι παιδαγωγοί της ιατρικής, καλό θα ήταν να διδάξουν στους μαθητές πώς να μετατρέψουν αυτές τις αφηρημένες ιδέες σε συγκεκριμένες κλινικές δεξιότητες.
Σε ένα άλλο παράδειγμα, ένας Γάλλος σχολιαστής της Βίβλου του 11ου αιώνα τονίζει πως απαγορεύεται να ντροπιάζει κανείς δημόσια ένα άτομο : για τους γιατρούς σήμερα, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι φροντίζουν να μην προκαλούν ντροπή σε ένα άτομο με μια στιγματισμένη ασθένεια όπως η χρήση ουσιών ή η παχυσαρκία. Παρόμοιες συνδέσεις μεταξύ ιατρικής, σεβασμού και θρησκείας βρίσκονται και σε άλλες παραδόσεις. Ένας ισλαμικός κώδικας ιατρικής δεοντολογίας του 1981, για παράδειγμα, θεωρεί τον ασθενή αρχηγό της ιατρικής ομάδας: ο γιατρός υπάρχει «για χάρη του ασθενούς, όχι το αντίστροφο», υπενθυμίζει στους ασκούμενους˙ «ο ασθενής είναι κύριος και ο γιατρός είναι στην υπηρεσία του»!
Ωστόσο, ακόμη και οι επαγγελματίες υγείας που είναι εμποτισμένοι με αυτές τις πρακτικές μπορεί να συναντήσουν ανθρώπους των οποίων την ανθρωπιά αγωνίζονται να δουν˙ άρα οφείλουν να κοιτάξουν πέρα από τις πρώτες εντυπώσεις τους για έναν δύστροπο ασθενή, ώστε να τον θεραπεύσουν με συμπόνια, προσπαθώντας προηγουμένως στο νου τους να εξανθρωπίσουν το άτομο που βρίσκεται μπροστά τους.
Έχει ενδιαφέρον αυτό που γίνεται στο Chatham University : φοιτητές ιατρικής ασκούνται σε ασκήσεις επικοινωνίας, συμπεριλαμβανομένης της «ακρόασης και με τα δύο αυτιά»: ακούνε όχι μόνο τον ασθενή, αλλά και το τι λένε οι ίδιοι στον ασθενή, λαμβάνοντας υπόψη πώς θα το λάβει. Εξασκούνται έως ότου οι λέξεις να βγαίνουν φυσικές στο στόμα τους, όχι μηχανικές όπως όταν περιγράφουν στοιχεία ανατομίας.
Δυστυχώς επικρατεί μια κουλτούρα εργασίας όπου η αποτελεσματική επικοινωνία συχνά θεωρείται ότι παίρνει πολύ χρόνο ή αποτελεί χαμηλή προτεραιότητα. Πριν χρόνια ένας ραβίνος επινόησε τον όρο «πνευματική ελονοσία» για να δηλώσει τη στάση «υψηλής τεχνολογίας, χαμηλής επαφής» που αντιμετωπίζουν οι φοιτητές ιατρικής: η έμφαση στην τεχνολογία και ο γρήγορος ρυθμός θεραπείας αφήνει ελάχιστο χώρο για φροντίδα. Γι’ αυτό οι νέοι επαγγελματίες υγείας θα πρέπει να διαθέτουν χειροπιαστές δεξιότητες ούτως ώστε οι μελλοντικοί ασθενείς να τις βιώσουν ως πραγματική φροντίδα για ολόκληρο τον άνθρωπο, κι όχι απλώς ως σλόγκαν σε μια διαφήμιση.
Αυτοί οι ασθενείς θα ξέρουν ότι τα άτομα που τους φροντίζουν εκτιμούν όλα αυτά: τα προς το ζην, τις ιστορίες της ζωής τους και τους κόσμους που κατοικούν. Σε κάθε περίπτωση, ο Δημόκριτος πάντα θα ηχεί με σαφήνεια: “Ιατρική μεν σώματος νόσους ακέεεται, σοφίη δε ψυχήν παθών αφαιρείται”, δηλαδή, η ιατρική θεραπεύει τις νόσους του σώματος και η σοφία αφαιρεί τους πόνους της ψυχής.
Ζιώγας Απόστολος
(βιολόγος)
Άρθρα | Δευτέρα 15 Ιανουαρίου 2024 | Φωτογραφία από το depositphotos.com
σχετικά νέα
Διαβάστε όλα τα τελευταία νέα | Ενημερωθείτε
