Στις 24 Αυγούστου, το 79 μ.Χ., ο Βεζούβιος εξερράγη, εκτοξεύοντας πάνω από 3 κυβικά μίλια από λάβα και πέτρες σε απόσταση 33 χιλιομέτρων, με αποτέλεσμα να θαφτεί η αρχαία της Πομπηίας: οι άνθρωποι της, με άλλα λόγια, πάγωσαν στο χρόνο. Οι πρόσφατες έρευνες όμως έχουν αλλάξει την αφήγηση. Η ιστορία της έκρηξης του Βεζούβιου δεν είναι πλέον μια ιστορία για αφανισμό, καθότι περιλαμβάνει επίσης τις ιστορίες εκείνων που επέζησαν από την έκρηξη και συνέχισαν να ξαναφτιάχνουν τη ζωή τους.
Η Πομπηία ήταν πλούσια πόλη στην ακτή της Ιταλίας ακριβώς νότια της Νάπολης, μια κοινότητα περίπου 30.000 ανθρώπων που διέθετε ακμάζουσα βιομηχανία και ενεργά πολιτικά και οικονομικά δίκτυα: η οικονομία της υποστήριζε τις βίλες των πλούσιων Ρωμαίων στη γύρω ύπαιθρο. Στη λαϊκή κουλτούρα, η έκρηξη συνήθως απεικονίζεται ως ένα αποκαλυπτικό γεγονός χωρίς επιζώντες, αλλά υπάρχουν στοιχεία ότι άνθρωποι θα μπορούσαν να είχαν ξεφύγει από εκεί. Η ίδια η έκρηξη συνεχίστηκε για πάνω από 18 ώρες.
Τα ανθρώπινα λείψανα που βρέθηκαν αντιπροσωπεύουν μόνο ένα κλάσμα του πληθυσμού της και πολλά αντικείμενα που ίσως περίμενες ότι είχαν παραμείνει και διατηρήθηκαν σε στάχτη λείπουν: Κάρα και άλογα έχουν φύγει από τους στάβλους, τα πλοία λείπουν από τις αποβάθρες. Όλα αυτά υποδηλώνουν ότι πολλοί –αν όχι οι περισσότεροι– από τους κατοίκους θα μπορούσαν να είχαν γλιτώσει αν έφυγαν αρκετά νωρίς. Οι έρευνες μιλούν για πάνω από 200 επιζώντες.
Έτσι, μερικές από τις οικογένειες που γλίτωσαν, προφανώς συνέχισαν να ευδοκιμούν στις νέες κοινότητές τους. Για παράδειγμα, η οικογένεια Καλτίλιους επανεγκαταστάθηκε στην Όστια, που ήταν τότε ένα σημαντικό λιμάνι στα βόρεια της Πομπηίας, 18 μίλια από τη Ρώμη. Εκεί ίδρυσαν ναό της αιγυπτιακής θεότητας Serapis˙ ο Σεράπις, που φορούσε ένα καλάθι με σιτηρά στο κεφάλι του για να συμβολίσει τη γενναιοδωρία της γης, ήταν δημοφιλής σε πόλεις-λιμάνι όπως η Όστια όπου κυριαρχούσε το εμπόριο σιτηρών. Αλλά δεν ήταν όλοι οι επιζήσαντες πλούσιοι ή δεν είχαν όλοι επιτυχία στις νέες κοινότητές τους. Κάποιοι ήταν ήδη φτωχοί από την αρχή. Άλλοι φαίνεται να έχουν χάσει την οικογενειακή τους περιουσία, ίσως κατά την ίδια την έκρηξη.
Ενώ οι επιζώντες επανεγκαταστάθηκαν και έχτισαν ζωές στις νέες κοινότητές τους, η τότε κυβέρνηση έπαιξε σημαντικό ρόλο. Οι αυτοκράτορες στη Ρώμη επένδυσαν πολλά στην περιοχή, ανοικοδομώντας περιουσίες που υπέστησαν ζημιές από την έκρηξη και χτίζοντας νέες υποδομές για εκτοπισμένους πληθυσμούς, όπως δρόμους, συστήματα ύδρευσης, αμφιθέατρα και ναούς. Αυτό το μοντέλο για την ανάκαμψη μετά την καταστροφή μπορεί να είναι ένα μάθημα για σήμερα. Το κόστος της χρηματοδότησης της ανάκαμψης δεν φαίνεται να έχει συζητηθεί ποτέ.
Οι επιζώντες δεν απομονώθηκαν σε στρατόπεδα, ούτε αναγκάστηκαν να ζήσουν επ’ αόριστον σε πόλεις-σκηνές. Δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι αντιμετώπισαν διακρίσεις στις νέες κοινότητές τους. Αντίθετα, όλα τα σημάδια δείχνουν ότι οι κοινότητες καλωσόρισαν τους επιζώντες. Πολλοί από αυτούς συνέχισαν να ανοίγουν τις δικές τους επιχειρήσεις και να κατέχουν θέσεις σε τοπικές κυβερνήσεις. Και η κυβέρνηση απάντησε διασφαλίζοντας ότι οι νέοι πληθυσμοί και οι κοινότητές τους θα είχαν τους πόρους και την υποδομή για να ξαναχτίσουν τη ζωή τους. Μονάχα με αυτό τον τρόπο ίσως να αποκτούν σάρκα και οστά όσα έγραψε κάποτε ο Ρίτσος : «Δε μας εξευτελίζουν οι μικρές ανάγκες μας/Αυτές μας σώζουν μάλιστα, μας δίνουν/ένα έδαφος πάλι να πατήσουμε, να μείνουμε όρθιοι, να δουλέψουμε/κ’ η γνώση τους κ’ η αποδοχή τους είναι η νέα αδελφοσύνη μας/είναι η αρχή της βαθειάς ελευθερίας μας».
Ζιώγας Απόστολος
(βιολόγος)
Φωτογραφία από το depositphotos.com
σχετικά νέα
Διαβάστε όλα τα τελευταία νέα | Ενημερωθείτε
