Φιλοκτήτης Σοφοκλή 2025 | Κριτική Αγγέλα Μάντζιου
Την παράσταση «Φιλοκτήτης», ενταγμένη στο πρόγραμμα του 11ου Φεστιβάλ Δάσους, (καθιερωμένου θεσμού υπό την αιγίδα του ΚθβΕ), παρακολουθήσαμε στο θέατρο Δάσους.
Πολλοί θεατές διαφόρων ηλικιών προσήλθαν στον χώρο του θεάτρου την ζεστή καλοκαιρινή βραδιά, της Τρίτης μηνός Ιουλίου 8, για να παρακολουθήσουν την παράσταση του έργου του ποιητή Σοφοκλή, «Φιλοκτήτης», με κεντρικό πρόσωπο τον ομώνυμο ήρωα.
Αυτή η συγκέντρωση ενός ετερόκλητου πλήθους ανθρώπων στο θέατρο, φάνταζε από μακριά μια παράξενη συνάντηση σύναξης σε έναν ουτοπικό άυλο χώρο.
Βεντάλιες ανέμιζαν, φωνές ακούγονταν. Οι πέτρες ήταν ζεστές και ο αέρας άχνιζε την θέρμη της μέρας. Ύστερα το φως χαμήλωσε σιγά σιγά στον ορίζοντα καθώς τα ηλεκτρικά φώτα έπεφταν δοκιμαστικά πάνω στο σκηνικό της παράστασης, φωτίζοντας με αποχρώσεις έναν συμπαγή όγκο γης, καθρεφτίζοντας ένα νησί, μια πέτρα.
Έτσι μεταφερθήκαμε νοερά στον τόπο της δράσης, στο νησί της Λήμνου, έναν τόπο εξορίας. Σταθήκαμε εμπρός στο στόμιο μιας σπηλιάς, στην κατοικία του Φιλοκτήτη, εγκαταλειμμένου εκεί από τους Αχαιούς στον δρόμο για την Τροία, καθότι πληγωμένος, τραυματισμένος στο πόδι από δάγκωμα φιδιού. Εκεί θα φτάσει καράβι με τον Οδυσσέα, τον βασιλέα της Ιθάκης και τον νεαρό Νεοπτόλεμο, τον γιο του Αχιλλέα, προκειμένου να αποσπάσουν, εφαρμόζοντας το δόλιο σχέδιο του Οδυσσέα, το τόξο του Ηρακλή που το κατέχει νόμιμα ο Φιλοκτήτης, δώρο αθάνατου ημίθεου. Κατά τον μύθο, τους χρησμούς, τις μαντείες, το τόξο αυτό είναι απαραίτητο καθώς είναι γραφτό να κουρσευτεί η Τροία το καλοκαίρι αυτό.
Ανάμεσα στα τρία πρόσωπα, τον Χορό των ναυτών, τον Ηρακλή, τον Σκοπό-έμπορο, ο αρχαίος ποιητής θα πλέξει τα νήματα του έργου «Φιλοκτήτης», τραγωδία ενταγμένη στον μυθικό κύκλο του Τρωικού πολέμου, φωτίζοντας τις όψεις των διττών λόγων μιας υπόθεσης: μιας υπεσχημένης πράξης αποκατάστασης της τάξης, του ήθους, της τιμής και του Δίκαιου της ανδρείας, όπως συνηγορεί υπέρ της Αθανασίας των ηρώων του έπους.
Η παράσταση που παρακολουθήσαμε είχε μια συμπύκνωση αισθητικής κατά το κλασσικό πρότυπο ύφος. Η σκηνοθετική σύνθεση με χαρακτηριστική δημιουργική υπέρβαση, έδωσε βαρύτητα στον Λόγο, εμβαθύνοντας στα νοήματα, αναδεικνύοντας, μέσα από μια ρευστή και πυκνή μετάφραση, τους ζωογόνους και ζωηρούς χυμούς της φιλοσοφικής σκέψης των στοχασμών του ποιητή. Γνωρίζοντας την διαχρονική και πανανθρώπινη εμβέλεια του ποιητικού Λόγου την έλξη γοητείας και ιαματικής παραμυθίας που ασκεί πάνω μας, πάτησε στην βάση αυτή και ανέδειξε ψυχογραφικά και δομικά χαρακτηριστικά: θεματολογίες, λογοπαίγνια, το διφορούμενο νόημα, την έκλαμψη της ειρωνείας, ανατροπές, αμφίσημες ρωγμές.
Τα λόγια που ομιλήθηκαν ακούστηκαν φυσικά και μετρημένα, αρμοσμένα στην σύγχρονη στιγμή στην δυναμική τους προοπτική, ευπείθειας/απείθειας, κατά τον ρου των πραγμάτων. Λειτούργησαν υπενθυμίζοντας και ανακαλώντας την ρίζα της καταγωγικής προέλευσης στην επικράτεια της εξουσίας ανθρώπινων και θεϊκών δυνάμεων, αντανακλώντας την εξέλιξη δημοκρατικών θεσμών και συστημάτων.
Ο κύκλος άνοιξε με τους πολλούς κι έκλεισε με τον έναν. Τα πρόσωπα συσπειρώθηκαν και αντιπαρατέθηκαν μεταξύ τους ανταλλάσσοντας στιβαρά επιχειρήματα, κορυφώνοντας τις διαστάσεις της εξέλιξης ασκούμενα στην δυναμική ύλη της ενέργειας των λόγων. Η δράση έκλεισε τον κύκλο της αινιγματικά, με τα φιλοσοφημένα μελαγχολικά και εξομολογητικά λόγια του Φιλοκτήτη και όχι με εκείνα τα καταπραϋντικά ανέμελα του Χορού με την επίκληση-υπόσχεση αναχώρησης, όπως το θέλησε-σχεδίασε ο ποιητής υπογράφοντας το τυπικό τέλος της τραγωδίας.
Η ανατροπή σχηματοποιήθηκε χωρίς περιττά στοιχεία και εντυπωσιασμούς, δίνοντας ένα μεστό αποτέλεσμα σύμπτηξης -ουσιώδες και πλήρες νοήματος-, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο: μια υπόνοια φαντασίας στοχασμό για το τέλος της Ιστορίας που ανοίγει νέους κύκλους στην ζωή ενός ανθρώπου ή ενός συνόλου.
Τα πρόσωπα της τραγωδίας και ο ολιγομελής ευκρινής Χορός, προέκυψαν από ένα ευέλικτο σχήμα, το οποίο επωμίστηκε το χρέος να αποδείξει και να αποκαταστήσει την αλήθεια, στον αγώνα της πειθούς, του έργου που εκτέθηκε στην κρίση των θεατών. Καθαρές και πειστικές ερμηνείες προς τον σκοπό που τους ανατέθηκε, φώτισαν τις πτυχές της ψυχοσύνθεσης θνητών ανθρώπων, που υποφέρουν πληγωμένοι από την εις βάρος τους αδικία, ή νοιάζονται (για) το συμφέρον με την έπαρση του δυνατού πολυμήχανου μυαλού τους, όλοι εύπιστοι και απειθείς, δύσπιστοι και ευπειθείς, κατά το μέτρο της γενιάς, του αξιώματος, της ρίζας καταγωγής του κλήρου ζωής που τους έλαχε.
Είδαμε τις θνητές υπάρξεις και οντότητες, ως πρόσωπα στα ανθρώπινα μέτρα. Τους αντικρίσαμε κοιτάζοντας τον κόσμο στην κόψη της καμπής των γηρατειών ή στην ορμή της νιότης, ακούγοντας την φωνή της λογικής μέσα τους, σαν να απηχούν εντός τους τα λόγια των -από μηχανής- θεών, αυτών που φέρνουν λύση λύτρωσης στον αδιέξοδο λαβύρινθο των σκέψεων του νου. Τους είδαμε να αναρωτιούνται τί να διαλέξει κανείς, τί είναι σωστό: να μάχεται, να υποχωρεί, να συμφιλιώνεται, να πράττει το δίκαιο, να υπηρετεί την αλήθεια ως θνητός με θεϊκή φύση, στοχεύοντας στο μέλλον την υστεροφημία της αθάνατης μνήμης…
Οι ερμηνείες των ηθοποιών έδωσαν τον παλμό της έντασης διαφορετικών φωνών, ξεχωρίζοντας ποιότητες και χαρακτηριστικά αισθήματα. Λειτούργησαν με αίσθηση συνόλου ενώνοντας τα νήματα επί μέρους παραμέτρων, για να ολοκληρωθεί η ψυχογραφική εικόνα αντιπαράθεσης των αξιών που πρεσβεύουν οι μορφές της συγκεκριμένης τραγωδίας.
Η μουσική συνέδεσε περιγραφικά και σε δεύτερο επίπεδο τα νοήματα των διαλογικών μερών με τα Χορικά, ακολουθώντας ήσυχα τα τεκταινόμενα χωρίς να τα υπερβαίνει.
Έτσι έκλεισε ο κύκλος μιας παράστασης λιτής, απτής και γήινης, θαυμαστής στην απλότητά της, χωρίς εξωραϊσμούς και κατασκευασμένα νεωτερικά στολίδια.
Το χειροκρότημα ήταν θερμό και με επευφημίες κλιμακούμενο κατά την ιεράρχηση της επίδοσης. Ήταν διακριτό, αναγνωρίζοντας, με εκείνο το αλάθητο κάποιες φορές ένστικτο κριτήριο, την αξία (της τέχνης, του προσώπου) που συκοφαντείται κατά καιρούς, εποχές και περιστάσεις, οδηγούμενη σε μια νομοτελειακή διαδικασία αγωνίσματος-εξάσκηση δυνάμεων- ως την αποκατάσταση της αλήθειας διά της κάθαρσης, στοιχείο ορισμών που αποστηθίζαμε κάποτε σχετικώς περί λύσης των αρχαίων τραγωδιών, επίκαιρων και διδακτικών στην πολιτισμική τους πολιτική ποιητική διαχρονία…
Μετάφραση – σκηνοθεσία: Γιώργος Κιμούλης
Σκηνικά: Μαρία Φιλίππου
Μουσική: Ανδρέας Κατσιγιάννης
Κοστούμια: Σοφία Νικολαΐδη, Ήλια Στριγγάρη
Φωτισμοί: Στέλλα Κάλτσου
Κινησιολογία: Κυριάκος Κοσμίδης
Creative agency: GridFox
Παίζουν: Γιώργος Κιμούλης, Δημήτρης Γκοτσόπουλος, Θοδωρής Κατσαφάδος
ΧΟΡΟΣ
Παναγιώτης Κατσίκης
Μανώλης Κλωνάρης
Κώστας Κοράκης
Θεοφίλης Πασχάλης
Βασίλης Πουλάκος
Μάριος Τζόγκανος
Γιώργος Τσουρουνάκης
Φιλοκτήτης Σοφοκλή 2025 | Κριτική Αγγέλα Μάντζιου
Διαβάστε όλα τα τελευταία νέα | Ενημερωθείτε
