Αγαπημένα βιβλία: «Η Μεταμόρφωση» του Κάφκα

Αγαπημένα βιβλία: «Η Μεταμόρφωση» του Κάφκα

Προτείνει η Αριστέα Αθ Βραζιώτη

Η Μεταμόρφωση του Κάφκα
Μία ιστορία τριάντα και κάτι περίπου σελίδων- ανάλογα την μετάφραση- ήταν αρκετή για να περάσει ο Γκεγκορ Σάμσα στο Πάνθεον των άυλων πρωταγωνιστών μέσα από την Μεταμόρφωση του Φράνς Κάφκα. Ένα συμβολικό διήγημα με τον πιο σκληροπυρηνικό «καφκικό κόσμο» στον οποίο τοποθετεί συνήθως ο συγγραφέας τους ήρωες του, έμελλε να παρασημοφορηθεί ως κλασικό έργο έστω κι αν δίχασε φιλοσόφους, θεολόγους, ακαδημαϊκούς, μαρξιστές, λογοτέχνες της εποχής του – κι όχι μόνο τολμώ να πω. Η απάντηση στο γιατί είναι απλή: Η Μεταμόρφωση του Κάφκα αποτελεί ένα συμπυκνωμένο έργο όλων των προαναφερθέντων ιδεολογιών και δεν ανήκει σε μία μόνο κατηγορία.

Δεδομένου τώρα της πολυπλοκότητας του, υπάρχει η πιθανότητα ο αναγνώστης να μην επιθυμεί να εισέλθει σε πολύ βαθιά νερά- δικαίωμα του άλλωστε- και να αρκεστεί στην ευάρεστη ανάγνωση του έργου, ωστόσο η ίδια η πλοκή της ιστορίας θα τον οδηγήσει είτε το θελήσει είτε όχι στο να επικεντρωθεί στους δύο βασικούς πρωταγωνιστές και στο κεντρικό γεγονός της ιστορίας. Και αυτά ακριβώς τα σημεία επιθυμώ να τονίσω εδώ.

Ας φανταστούμε μαζί ότι καθόμαστε ήδη στο άνετο θεωρείο του θεάτρου και κρατάμε στα χέρια το ενημερωτικό φυλλάδιο για την παράσταση. Να τί θα διαβάζαμε:
“Βασικοί πρωταγωνιστές: α) Γκρέγκορ Σάμσα & β) τα λοιπά μέλη της οικογένειας Σαμσα (αδερφή, μητέρα, πατέρας του Γκρέγκορ). Δευτεραγωνιστές: Προϊστάμενος, καμαριέρα, παραδουλεύτρα, τρεις νοικάρηδες.
Κεντρική υπόθεση: Η ξαφνική μεταμόρφωση του Γκρέγκορ Σάμσα σε υπερμεγέθης
κατσαρίδα.
Ο Γκέγκορ εργάζεται ως περιπλανώμενος πωλητής σε μία εταιρεία προκειμένου να στηρίξει οικονομικά την οικογένειά του λόγω των χρεών από την πρώην εμπορική δραστηριότητα του πατέρα του. Η οικογένεια βασίζεται αποκλειστικά στην εργασία του Γκέγκορ ( αφού κανένα άλλο μέλος της δε δουλεύει, οι γονείς λόγω γήρατος και η αδερφή του λόγω νιότης) και για αυτό φροντίζει με ζήλο να υπενθυμίσει στον Γκέγκορ ότι έχει αργήσει στην δουλειά του την μία και μοναδική φορά – μέσα σε πέντε χρόνια- που ο ίδιος κοιμήθηκε βαριά και δεν άκουσε το ξυπνητήρι. Κι από δω, αρχίζει η σταδιακή ολοκλήρωση του προσωπικού δράματος ενός νέου Φρανκενσταιν, ο οποίος παραμένει πιο άνθρωπος και από τους ανθρώπους μέχρι τον θάνατό του.
 
Σαν χαρακτήρας ο μεγάλος πρωταγωνιστής του έργου είναι ένα άτομο ευσυνείδητο, καλοπροαίρετο, με αγνά συναισθήματα που ανέχεται αγόγγυστα την καταπίεση τόσο από τον χώρο της δουλειάς του όσο και από το οικογενειακό του περιβάλλον γιατί την θεωρεί χρέος του. Με δύο λόγια είναι η προσωποποίηση της λέξης «θύμα».

Στον αντίποδα αυτού του χαρακτήρα βρίσκουμε τον δεύτερο βασικό πρωταγωνιστή της ιστορίας, την οικογένεια του Γκέγκορ η οποία αντιπροσωπεύει επάξια την λέξη «θύτης». Βέβαια έμμεσοι θύτες είναι και οι λοιποί δευτεραγωνιστές με ότι συμβολικό αντιπροσωπεύουν κι αυτοί, όμως το κυνικό τέλος της πλοκής ωθεί τον αναγνώστη στο να ρίξει το μεγαλύτερο βάρος της ευθύνης για το θάνατο του συμπαθούς τέρατος στην ίδια την οικογένειά του.”. Τρίτο καμπανάκι κι η αυλαία ανοίγει…


Προσωπικά τα πρώτα ερωτήματα που μου ήρθαν στο μυαλό όταν διάβασα την Μεταμόρφωση ήταν τα ακόλουθα:
– Γιατί ο Κάφκα παίρνει έναν τέτοιον ενάρετο άνθρωπο και τον μεταμορφώνει σε ένα από τα πιο απεχθή μέλη της ζωικής αλυσίδας που σέρνεται με τα κολλώδη πόδια του στα σκοτάδια, τρώει σαπισμένα αποφάγια και καταδιώκεται με θανάσιμο μίσος από τους ανθρώπους;
– Γιατί επιλέγει την κατηγορία των εντόμων που ως γνωστόν έχουν τόσο μικρό προσδόκιμο ζωής;
– Γιατί δεν τον μετατρέπει σε έναν δράκο ώστε να είναι σε θέση να τιμωρήσει τους δυνάστες του;
– Μήπως τον τιμωρεί για την αφέλειά του και την ανικανότητά του να δει ότι έχει καταλήξει να είναι ένα απλό αντικείμενο εκμετάλλευσης ή μήπως δε του συγχωρεί την δειλία του που δεν του επιτρέπει να σηκώσει ανάστημα απέναντι στους δυνάστες του και να βροντοφωνάξει σε μία κοινωνία «υπάρχω»;

Η Μεταμόρφωση του Κάφκα, αυτό το υπαρξιακό θρίλερ με τις φιλοσοφικές-κοινωνικές προεκτάσεις του, εμφανίζει το τέρας ως άνθρωπο με Α κεφαλαίο και τους ανθρώπους ως τέρατα βάση της ψυχοσύνθεσής τους η οποία δοκιμάζεται μέσα σε ένα τόσο τυποποιημένο κοινωνικό πλαίσιο, όπου η οποιαδήποτε απόκλιση από τους επιφανειακούς του κανόνες σπέρνει τον πανικό.

Ο Γκρέγκορ – η τυχαία απόκλιση- ένα πρωινό πεθαίνει ως υλική ανθρώπινη υπόσταση για να αναγεννηθεί και να πεθάνει οριστικά ως μία γιγάντια κατσαρίδα με την ίδια ευγενική συνείδηση. Δεν παραπονιέται για το «ατύχημα» όπως το αποκαλεί ο ίδιος, αποδέχεται πλήρως τα νέα δεδομένα σαν να ήταν κάτι απολύτως φυσιολογικό.
 
Παρότι αριθμητικά είναι μία μονάδα αντιπροσωπεύει το συλλογικό Εμείς που εξακολουθεί να αγωνίζεται κάτω από νέες αντίξοες συνθήκες, υπομένοντας τον εξευτελισμό, την απομόνωση, την μοναξιά και την έλλειψη συμπόνιας από το πολυπληθές σύνολο, το οποίο αν και υπερτερεί αριθμητικά δεν είναι τίποτε άλλο από το τερατώδες εγωκεντρικό Εγώ.

Ο Κάφκα προειδοποιεί τον αναγνώστη του για το πραγματικό τέρας του Εγώ που σέρνεται στα δρομάκια της κοινωνίας, τρώγοντας με ευκολία συνειδήσεις για χάρη του χρήματος ή της φυγοπονίας, που προωθεί την ρουφιανιά ανάμεσα στους υπαλλήλους μιας εταιρείας ή ωθεί τους γονείς να εκπορνεύουν την κόρη τους. Όλες αυτές οι περιπτώσεις υπάρχουν μέσα στην αφήγηση του Κάφκα και περιβάλλονται από το μόνο πράγμα που θα μπορούσε να τις γιγαντώσει στα μάτια του αναγνώστη: την τραγική ειρωνεία.
 
Ο Γκέργκορ που ταΐζει την οικογένειά του τόσα χρόνια και που λόγω ενός τυχαίου περιστατικού δεν βρίσκεται σε θέση πλέον να προσφέρει (όπως ο Εμποράκος του Μίλερ) εξοστρακίζεται από τους ανωτέρους του και πεθαίνει ουσιαστικά από ασιτία. Μα η ειρωνεία δεν σταματάει εδώ διότι η μεταμόρφωση του πρωταγωνιστή γίνεται αφορμή για να ανασυρθούν στην επιφάνεια υποσυνείδητα συναισθήματα που καταπιέζονταν μέχρι πρότινος από τους κανόνες των θέλω και των πρέπει. Έτσι ο Γκρέγκορ ως τέρας πλέον μπορεί να δει την πραγματική εικόνα των προσώπων που φρόντιζε με τόση αυταπάρνηση. Όχι ότι αυτό τον αλλάζει ή τον σκληραίνει ως χαρακτήρα. Άλλωστε η αλλοτρίωση του ατόμου έχει χτυπήσει βαθιά ακόμα και τον ίδιο, που αδυνατεί ακόμα και στην παρούσα κατάστασή του να αντιληφθεί την πραγματικότητα. Και οι ειρωνείες συνεχίζονται.
 
Κατά προσωπική εκτίμηση, η σοκαριστική αρχή του διηγήματος συναγωνίζεται ισάξια στο αίσθημα φρίκης με το εξίσου σοκαριστικό τέλος του, όπου η οικογένεια Σαμσα απολαμβάνει την έξοδό της, ανακουφισμένη από τον θάνατο του τέρατος κι έχοντας ξεχάσει πλήρως την ύπαρξη του Γκεγκορ Σάμσα. Για αυτούς το τέταρτο μέλος της οικογενείας δεν υπήρξε ποτέ, ούτε σαν άνθρωπος ούτε σαν τέρας. Δεν μαθαίνουμε ποτέ που ρίχτηκε το κουφάρι του Γκρέγκορ, όπως δεν θα μάθουμε ποτέ τον τόπο όπου θάβονται οι συνειδήσεις.

Οι δυο γονείς απαθείς στρέφουν το βλέμμα τους στην όμορφη και νεαρή κόρη τους και με μία οπτική συνεννόηση μεταξύ τους συμφωνούν σιωπηλά ότι ο νέος στόχος στη ζωή τους θα είναι η αποκατάσταση της νεαρής κόρης τους με έναν πλούσιο γαμπρό. Νομίζω ότι η ιστορία θα μπορούσε να κλείσει με την οικογένεια Σάμσα να εκφωνεί με ψυχρό χαμόγελο « και η ζωή συνεχίζεται».

«Η Μεταμόρφωση»  – Σε ποιους προτείνω να το διαβάσουν

Η Μεταμόρφωση του Κάφκα παρά τον μικρό όγκο του είναι ένα βαρύ βιβλίο. Σε γενικές γραμμές, δε θα το προτείνεις σε κάποιον που θέλει να χαλαρώσει σε μία ξαπλώστρα στην παραλία, χωρίς αυτό να αναιρεί την ιδιότητα του « παντός καιρού» ενός κλασικού βιβλίου. Θεωρώ ότι δεν πρέπει να λείπει από καμία βιβλιοθήκη, κυρίως δε εφηβική.

 
Θα εκλείψουν οι τραγικές ειρωνείες από τον δικό μας καφκικό κόσμο; Ρητορικό το
ερώτημα…

Η Μεταμόρφωση (θα το βρείτε σε πολλές εκδόσεις)

Συγγραφέας: Kafka Franz

Γλώσσα πρωτοτύπου: Γερμανικά

Προτείνει η Αριστέα Αθ Βραζιώτη

 
H μεταμόρφωση του Φ. Κάφκα (μπορείτε να ακούσετε δωρεάν όλο το βιβλιο)

Διαβάστε όλα τα τελευταία νέα | Ενημερωθείτε

Ακολουθείστε το Cityportal.gr στο Google News για να μαθαίνετε πρώτοι όλα τα τελευταία νέα

Cityportal.gr Live ενημέρωση: O κορωνοϊός λεπτό προς λεπτό στην Ελλάδα και παγκοσμίως