Ανεμοδαρμένα Ύψη | Έμιλυ Μπροντέ | Κριτική

Κριτική βιβλίου: Ανεμοδαρμένα Ύψη | Συγγραφέας Έμιλυ Μπροντέ  (Emily Bronte) Εκδόσεις Μίνωας | ISBN 9786180213256 | Αριθμός Σελίδων 496 | Μαλακό εξώφυλλο | Διαστάσεις 13,2 x 20

Πολλοί πήραν αυτή την ιστορία για μια ιστορία αγάπης και αιώνιου έρωτα. Μα αυτή η σκέψη δεν έχει καμία σχέση με τη πραγματικότητα του βιβλίου και του μυαλού της ασύλληπτης Έμιλυ Μπροντέ, μιας μοναχικής ψυχής που λάτρευε το σκοτάδι και τη μοναξιά που είχε αποτυπώσει στο πρώτο και τελευταίο της βιβλίο.

Εκδόθηκε το 1847, έναν χρόνο πριν η Έμιλυ, το πέμπτο παιδί της οικογένειάς της, πεθάνει από φυματίωση και θλίψη που άφησε πίσω ο θάνατος του πολυαγαπημένου αδερφού της. Το βιβλίο εκδόθηκε με ανδρικό ψευδώνυμο, με το όνομα Ellis Bell καθώς εκείνον τον καιρό οι γυναίκες συγγραφείς αντιμετωπίζονταν με προκατάληψη. Σόκαρε τους κριτικούς της εποχής. Οι ήρωες εξέφραζαν μια αγριότητα και ορισμένα ένστικτα που δεν ταίριαζαν με τις επιταγές και τις νόρμες των καιρών τους. Σήμερα όμως, αναγνωρίζεται παγκοσμίως ως αριστούργημα για τη παγκόσμια και συγκεκριμένα την γοτθική Λογοτεχνία.

Το ‘’πάθος’’ των κεντρικών χαρακτήρων, της Κάθριν και του Χίθκλιφ, η βιαιότητα του και η ορμή του, έπεισαν τους αναγνώστες ότι δεν θα μπορούσε παρά ένας άντρας να γράψει κάτι τέτοιο και όχι μια λεπτεπίλεπτη, ευάλωτη ύπαρξη, όπως μια γυναίκα, δηλαδή ο,τι νόμιζαν σύμφωνα με τις προκαταλήψεις της εποχής ότι ήταν μια γυναίκα. Κατά βάθος όμως, ήταν πολλά περισσότερα από αυτό και εκείνη και το λογοτεχνικό ‘’παιδί’’ της.

Η Έμιλυ Μπροντέ, ήταν αιώνες μπροστά από την εποχή στην οποία ζούσε και ίσως για αυτό να ήταν μια εσωστρεφής ψυχή, που πριμούσε την γαλήνη και τις ασχολίες της, όπως και τις βόλτες στους βάλτους του χωριού της μέσα στο καταχείμωνο, ολομόναχη. Ακριβώς όπως και ο Χίθκλιφ με τη Κάθριν που το τελευταίο το οποίο τους ένωνε, ήταν το πάθος.

Έχοντας κανείς διαβάσει το έργο αυτό και εντρυφήσει στον ‘’πυρήνα’’ του, μπορεί να δει πως η αρχή των πάντων, αποτελεί όχι ο Χίντλι, ούτε ο Χίθκλιφ, αλλά ούτε και η Κάθριν. Ήταν η ίδια η κοινωνία και οι απαιτήσεις αυτής, το τι έπρεπε και τι δεν έπρεπε να είσαι, να πράττεις, να ποθείς και το προαπαιτούμενο του να πετύχεις στην ζωή, για να μη σε κατατρώει μια ζωή η ντροπή, μια λέξη βαρύνουσας σημασίας ακόμα και τώρα, πόσο μάλλον τότε. Ο,τι και αν σήμαινε αυτό: Επιτυχία και πλούτος για τους άντρες, ένας καλός γάμος και γονιμότητα για τις γυναίκες, με έναν αξιόπιστο ευγενή που έχει καλό όνομα. Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο, μεγάλωσαν τα αδέρφια Κάθριν και Χίντλι, από έναν πατέρα αυστηρό και επιλεκτικό στα συναισθήματά του. Αγαπά τη Κάθριν μόνο όταν είναι ‘’καλή’’ και τον Χίντλι σχεδόν ποτέ, αφού δεν φτάνει τις προσδοκίες του. Μέχρι να της φτάσει ο Χίθκλιφ, ένα ορφανό, άγνωστης καταγωγής παιδί, το οποίο βρίσκει στον δρόμο κατά την επιστροφή του στα Ανεμοδαρμένα Ύψη, μετά από ένα μεγάλο ταξίδι. Δεν γνωρίζουν καν πόσο χρονών είναι, παρόλα αυτά κάτι σε αυτό το αγόρι κερδίζει την εύνοια του ‘’αφέντη’’ του σπιτιού.

Έτσι, η Κάθριν μεγαλώνει έχοντας την εικόνα μιας συγκεκριμένης, εγκεκριμένης ζωής στο μυαλό της. Πως πρέπει να είναι «καλό κορίτσι», για να είναι αρεστή και αποδεκτή ο,τι και να σημαίνει αυτό (‘’σωστές’’ επιλογές, καθωσπρέπει συμπεριφορά). Αυτό, σε συνδυασμό με το κανάκεμα της μοναχοκόρης, πρόβαλε και τόνωσε ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά που στη συνέχεια θα έμοιαζαν ολέθρια ακόμα και για την ίδια. Ο Χίντλι παράλληλα, μεγαλώνει σε ένα σπίτι, όπου μόνο εκείνος δεν χαίρει τρυφερότητας. Ως ο πρωτότοκος που ποτέ δεν ικανοποιεί κανέναν, μονάχα προσδοκούν από εκείνον, χωρίς να χάνει ο κύριος Έρνσο την ευκαιρία να δείξει τη προτίμησή του στον θεό του υιό. Αυτή, είναι η τέλεια συνταγή για την αφετηρία μιας καταστροφικής, τοξικής γενιάς.

Το πλαίσιο τελειοποιείται εντελώς, όταν ο αφέντης πεθαίνει και ο Χίντλι είναι πια κατά παράδοση, ο νέος αφέντης του αρχοντικού στα Ανεμοδαρμένα Ύψη. Αυτό, σημαίνει όχι άλλη αγάπη για τον Χίθκλιφ, όχι άλλη μόρφωση, όχι άλλη καθαριότητα, όχι άλλο παιχνίδι και όχι άλλο χάδι. Παρά μόνο, ξύλο, προσβολές, εργασίες στους στάβλους, ύπνος μέσα στην βρωμιά και πλάι στα ζώα και περιορισμός του από τη Κάθριν, ένα άτομο που αγαπούσε από παιδί και τον συντρόφευε σε όλα του τα παιχνίδια. Σε μια μικρή ηλικία όπως αυτή, όπως λέει και μια παροιμία, «αν σπείρεις καταιγίδες θα θερίσεις κεραυνούς».

Κανείς από αυτή την γενιά, δε προσπαθεί να πάει κόντρα στα πρότυπα που τους επιβλήθηκαν, ούτε στους ίδιους τους δαίμονές τους. Η Κάθριν, αποφασίζει να προδώσει τα συναισθήματά της για τον Χίθκλιφ, μόνο και μόνο επειδή ένας ευγενής θέλει να κάνει έναν καλό γάμο μαζί της. Κάτι που σίγουρα ήταν απαραίτητο την εποχή εκείνη για μια γυναίκα, αλλιώς περιθωριοποιούνταν. Η χαρακτηριστική φράση της στην οικονόμο, Νέλλι, είναι χαρακτηριστική: «Δεν θα διάλεγα τον Έντγκαρ αν ο Χίντλι δεν είχε ρίξει τόσο χαμηλά τον Χίθκλιφ».

Το πρώτο νόημα του βιβλίου, είναι όχι το πάθος και η αγάπη, μα το πώς κάποιες γενιές αδυνατούν να ξεφύγουν από τη μοίρα τους και από το προκαθορισμένο ‘’πεπρωμένο’’ τους. Η Κάθριν, δε μπόρεσε να αντισταθεί και προτίμησε αν αποφύγει τη ντροπή, του να παντρευτεί κάποιον όπως ο Χίθκλιφ, παρόλο που, «είναι ο εαυτός μου πιο πολύ και από εμένα». Ο Χίθκλιφ, ακούγοντας αυτή την εξομολόγηση, έχασε την αγάπη της και δηλαδή, ο,τι τον έκανε άνθρωπο και αποφάσισε να στήσει μια εκδίκηση με μένος άγριου θηρίου. Κάτι που πίστευε ο Χίντλι πάντοτε για αυτόν, πως ήταν ένα άγριο θηρίο. Και ο Χίθκλιφ, προτίμησε να παραμείνει έτσι αυτό.

Επιστρέφοντας, το σχέδιο του είχε μπει ήδη σε εφαρμογή. Στόχος του ήταν, να αποδείξει στη Κάθριν πόσο λάθος έκανε που πρόδωσε την αγάπη τους και την ίδια της τη καρδιά. Μα στο διάβα του πλήγωσε πολλούς ακόμα και δεν τον ένοιαξε ποτέ. Γιατί, ποτέ δεν ήταν ακριβώς αγάπη για εκείνον, με τον τρόπο που κανείς θα το ωραιοποιούσε μέσα στο μυαλό του, μα εμμονή. Είχε πάθει εμμονή με τη Κάθριν και η εμμονή αυτή δεν είχε φτάσει καν στο αποκορύφωμά της ακόμα.

Η Κάθριν, έμοιαζε να απολαμβάνει τη προσοχή του, όπως τότε. Οπότε, τα ναρκισσιστικά στοιχεία του χαρακτήρα της, ίσως συναντούσαν τα σκοτεινά του Χίθκλιφ, όπως ήταν ο θυμός του, η καταστροφικές του τάσεις, η ψύχωσή του μαζί της και η τάση προς εκδίκηση, που να δημιούργησε αυτόν τον ιδιόρρυθμο δεσμό τους, που εκείνοι μετέφραζαν ως ‘’αγάπη’’. Ακόμα και σήμερα, πολλοί που δεν μπορούν να μεταφράσουν ένα έντονο συναίσθημα, έστω και αρνητικό, οπότε το ονομάζουν αγάπη. Αν το σκεφτεί κανείς, πράγματι ήταν ένα δίδυμο που δεν θα μπορούσε παρά να συναντηθεί μοιραία: Η Κάθριν λάτρευε να την αγαπούν και ο Χίθκλιφ λάτρευε να αγαπά, να είναι άνθρωπος μονάχα για εκείνη και καμιά φορά ούτε για εκείνη, καθώς τα εκδικητικά του ένστικτα πλήγωσαν και τη Κάθριν αρκετές φορές, είτε με τα λόγια είτε με τις πράξεις του.

Μετά τον θάνατό της, όπου η ατμόσφαιρα προσέδιδε κάτι υπέροχα παραφυσικό, η ψύχωση του Χίθκλιφ και η ανάγκη του να πληγώσει έφτασε σε άλλο στάδιο. Έκανε ο,τι μπορούσε για να πάρει ο,τι θεωρούσε πως του χρωστούσε ο άντρας της, ο Έντγκαρ, ο Χίντλι, ακόμα και οι απόγονοί τους. Από όποιον δε πρόλαβε να ξεδιψάσει με εκδίκηση, προσπάθησε να το κάνει μέσω των παιδιών τους, της Κάθι (της κόρης της Κάθριν και του Έντγκαρ), του Χέρτον (του γιου του Χίντλι) και του ίδιου του του παιδιού, το οποίο μισούσε καθώς το έβλεπε ως μια προέκταση της μητέρας του, την οποία παντρεύτηκε μόνο και μόνο για να πληγώσει τον Έντγκαρ, μια και έτσι θα του στερούσε την αδερφή του και εν τέλει και την ίδια του τη κληρονομιά. Πέρα από αυτό, ο Χίθκλιφ έμοιαζε να έχει στον νου του συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, για το τι είναι άξιο ‘’αγάπης’’ και τι όχι και όλα αυτά έρχονταν σε αντίθεση με τον γιο του, που ήταν αδύναμος, φιλάσθενος, δειλός και όπως τον αποκαλούσε «κλαψιάρης».

Με τη παγίδα την οποία έστησε στη Κάθι, τη μοσχαναθρεμένη μοναχοκόρη του Έντγκαρ, αναγκάζοντάς τη να παντρευτεί τον ξάδελφο της και γιο του, τον Λίντον, η κατάληξη θα ήταν απλή και θα του έδινε ο,τι επιθυμούσε: Μόλις ο γιος του πέθαινε, γιατί αυτό θα συνέβαινε από ώρα σε ώρα καθώς και ο Έντγκαρ, ο οποίος ήταν από καιρό άρρωστος, η περιουσία του πατέρα και του άντρα της, θα περνούσε στα χέρια του Χίθκλιφ. Θα γινόταν, από τσιγγάνος, όπως τον φώναζαν όλοι και τον χλεύαζαν, ο άρχοντας του τόπου.

Η μικρή Κάθι απελπίστηκε μετά τον θάνατο του Λίντον. Και στην αρχή, όταν ο Χέρτον προσπάθησε να τη πλησιάσει τον απώθησε με αγένεια καθώς παρόλο που ήταν ο γιος ενός άρχοντα, του Χίντλι, αντιπροσώπευε ο,τι δεν ήταν ‘’αποδεκτό’’ και αρεστό από μια κοπέλα της τάξης της: Ήταν βρώμικος, με άγριους τρόπους, κανονικός δούλος. Ο Χίθκλιφ, είχε φροντίσει να μεγαλώσει το παιδί του εχθρού του ακριβώς σαν ζώο, όπως και εκείνος αντιμετωπίστηκε κάποτε. Και ο Χέρτον μίσησε τη Κάθι για αυτό.

Θα έλεγε κανείς πως η ιστορία και τα λάθη των γενεών επαναλαμβάνονται. Όμως αυτό η Έμιλυ Μπροντέ το κατέρριψε, εξάλλου αυτό ήταν το νόημα και η μαγεία της ιστορίας αυτής. Καθώς, η Κάθι και ο Χέρτον, τόσο όμοιοι με τους προγόνους τους, κατάφεραν να αποφύγουν το παράδειγμά τους και να σκοτώσουν τους δαίμονές τους. Εκείνη, απέρριψε το ‘’αποδεκτό’’. Συμβιβάστηκε για να τον συναντήσει. Εκείνος, απέρριψε όσα του είχε μάθει ο Χίθκλιφ, για να τον κρατήσει φυλακισμένο στην ίδια του την έλλειψη μόρφωσης, ότι δηλαδή τα βιβλία και οι γνώσεις είναι χάσιμο χρόνου. Προσπάθησε και τη συγχώρεσε και κόπιασε να εξελιχθεί ως άνθρωπος, προκειμένου να συναντηθούν κάπου στη μέση.
Άφησαν στην άκρη το μίσος και επέλεξαν την αγάπη.

Το βιβλίο «Ανεμοδαρμένα Ύψη», δεν αφορά μια απαγορευμένη αγάπη γεμάτη πάθος. Μιλάει, για το πώς η τοξικότητα περνάει από γενιά σε γενιά, του πώς αυτή σε συνδυασμό με τις επιταγές μιας αποπνικτικής κοινωνίας, μας κάνει να πράττουμε λάθος και να επιλέγουμε λάθος και να νομίζουμε πως αισθανόμαστε κάτι που λέγεται αγάπη, ενώ στη πραγματικότητα λέγεται ‘’τοξικός τύπος προσκόλλησης’’. Και έπειτα μιλά για του πώς μια νέα γενιά μπορεί να σπάσει αυτόν τον καταραμένο κύκλο, να μάθει από τα λάθη των υπολοίπων και να κατανοήσει πως το μίσος και η εκδίκηση δεν έχει νόημα, γιατί θα οδηγήσει μόνο σε θάνατο και δυστυχία. Αυτά τα συμπεράσματα, τα επιβεβαιώνει και η ίδια η συγγραφέας, στον επίλογο της:
«Με την αγάπη τους, κατάφεραν να νικήσουν τον σατανά και όλες τις λεγεώνες του».

Γράφει η Χριστίνα Ατζματζίδου