"Αντιγόνη" του Σοφοκλή και τι εστί τραγωδία...

Στην «Αντιγόνη» του Σοφοκλή το κεντρικό τραγικό πρόσωπο δεν είναι η Αντιγόνη, είναι ο Κρέων. Η Αντιγόνη παίρνει από την αρχή μια απόφαση και εμμένει σ’ αυτήν μέχρι τέλους, με οποιοδήποτε τίμημα, σαν να επιδιώκει να βρεθεί στον Άδη μια ώρα αρχύτερα, κοντά στον πατέρα της, τη μητέρα της και τα δύο αδέλφια της (θα πει στον Κρέοντα πως για κάποιον που ζει στη δυστυχία, σαν κι αυτήν, θα ήταν κέρδος να πεθάνει) -προτρέποντας μάλιστα στην πρώτη σκηνή και την αδελφή της να κάνει το ίδιο. Έτσι, προκαλώντας με την ανυποχώρητη στάση της ανεξέλεγκτες αντιδράσεις, συμπαρασύρει μαζί της στο χαμό τον μνηστήρα της Αίμονα, γιο του Κρέοντα και τη μητέρα του Ευρυδίκη. Ο Κρέων είναι αυτός που αναλαμβάνει την πολιτική ευθύνη ενός διατάγματος, που σκοπό έχει να εδραιώσει ότι η πατρίδα είναι πάνω απ’ όλα, τις φιλίες και τις συγγένειες και τα προνόμια μιας βασιλικής γενιάς. Κι ενώ άλλο επιδιώκει με την πράξη του -την απόδοση δικαιοσύνης (ο χορός προμηνύει ότι βαδίζει προς τη συμφορά του νομίζοντας πως κάνει το σωστό), η μοίρα του φέρνει τα χειρότερα, ακόμα κι όταν υπαναχωρεί, αλλά είναι πλέον αργά. Του αποδίδεται εν κατακλείδι η ευθύνη για ό,τι κακό έχει συμβεί και την αναλαμβάνει συντετριμμένος. Η ιστορία της «Αντιγόνης» του Σοφοκλή είναι συνέχεια της ιστορίας του έργου «Επτά επί Θήβας» του Αισχύλου. Όταν πέθανε ο βασιλιάς της Θήβας Οιδίποδας, τα δίδυμα παιδιά του, Ετεοκλής και Πολυνείκης, συμφώνησαν να εναλλάσσονται στη βασιλεία από χρόνο σε χρόνο. Πρώτος ανέλαβε ο Ετεοκλής, αλλά με τη λήξη της θητείας του αρνήθηκε να παραδώσει την εξουσία στον αδελφό του. Ο Πολυνείκης φεύγει από την πόλη και αργότερα εκστρατεύει με τον αργείτικο στρατό εναντίον της Θήβας. Στο τέλος, τα δύο αδέλφια θα σκοτωθούν, οι αδελφές τους Αντιγόνη και Ισμήνη θρηνούν και νέος βασιλιάς των Θηβών ανακηρύσσεται ο Κρέων, ο θείος τους, αδελφός της Ιοκάστης. Ο Κρέων δίνει διαταγή να ταφεί με τιμές ο Ετεοκλής ως υπερασπιστής της πατρίδας του και να μείνει άταφος και ατιμωμένος
ο Πολυνείκης, επειδή έστρεψε τα όπλα εναντίον της πατρίδας του -και να τιμωρηθεί με θάνατο όποιος παραβιάσει την απαγόρευση. Η Αντιγόνη αρνείται να υπακούσει και φροντίζει τη σωρό του Πολυνείκη,
επικαλούμενη το θεϊκό νόμο που της επιβάλλει το χρέος να τιμά τον νεκρό αδελφό, λέγοντας πως αυτό θα είναι αρεστό στους θεούς.
Όταν ο Κρέων μαθαίνει ότι κάποιος άγνωστος παράκουσε τη διαταγή του, υποθέτει πως το έκαναν κάποιοι πολίτες για να υπονομεύσουν την εξουσία του. Όταν του φέρνουν την Αντιγόνη ως ένοχη για την πράξη, την ρωτά αν ήξερε τη διαταγή του, δίνοντάς της μια ευκαιρία (είναι ανιψιά του και μνηστή του γιου του). Η Αντιγόνη όμως, όχι μόνο ομολογεί και επικαλείται τους άγραφους νόμους των θεών, λέγοντάς
του ότι είναι νόμοι αιώνιοι, χλευάζοντας το δικό του νόμο, αλλά και τον αποκαλεί «μωρό», ανόητο, τον προσβάλλει διπλά –σαν να πηγαίνει γυρεύοντας. Ο Κρέων για να την μεταπείσει, της λέει πως και ο Ετεοκλής ήταν αδελφός της και πέθανε από το χέρι του Πολυνείκη. Και την ρωτά: «Δεν θα ήταν περιφρόνηση προς τον Ετεοκλή, αν τον τιμάς το ίδιο με τον Πολυνείκη; Εκείνον που πήγε να μας σώσει, το ίδιο με εκείνον που πήγε να μας καταστρέψει;». Και η Αντιγόνη του απαντά, πως δεν την νοιάζουνε αυτά, τους αγαπά το ίδιο και τους δυο.
Διαβάζω σε μια ενημερωτική σελίδα στο internet χαρακτηρισμούς για τα δύο κεντρικά πρόσωπα αυτής της τραγωδίας. «Αντιγόνη: πιστή, θεοσεβούμενη στους αρχαίους θεούς, ισχυρός χαρακτήρας, αψηφάει την εξουσία, ατρόμητη ακόμα και μπρος στο θάνατο, γνωμική, ηθική». Και παρακάτω: «Κρέων: τύραννος, πιστεύει ότι μόνο οι νόμοι του έχουν πέραση, θέτει τα συμφέροντά του υπεράνω των πάντων, ασυνεννόητος, δεν δέχεται καμιά κριτική, αγενέστατος». Μου θυμίζουν τη θεούσα φιλόλογο που είχα στο γυμνάσιο η οποία μας δίδασκε την Αντιγόνη σαν να ήταν αγία χριστιανή που μαρτύρησε για την πίστη της εναντιωμένη σε κάποιον ειδωλολάτρη τύραννο με κοσμική εξουσία…
Αλλά εγώ όσο μεγάλωνα και αποκτούσα συνείδηση πολιτική, ήμουν υπέρ του «νόμου των ανθρώπων» στο βαθμό που αφορούν στο γενικό καλό, κάτι που αποτελεί το θεμέλιο της δημοκρατίας, και όχι υπέρ του νόμου του θεού ή των θεών. Και σκέφτομαι ότι αυτού του είδους οι διαχωρισμοί μεταξύ καλών και κακών χαρακτήρων (αγγέλων και δαιμόνων) ταιριάζουν στα μελοδράματα. Ενώ στην «Αντιγόνη» του Σοφοκλή έχουμε δύο δυναμικές προσωπικότητες, που η κάθε μια μάχεται σθεναρά και πάσχει για το δίκιο που εκπροσωπεί, τυφλή ωστόσο η κάθε μια για το δίκιο της άλλης… Και γι’ αυτό είναι μια κορυφαία τραγωδία, ένα από τα μεγαλύτερα αριστουργήματα στην ιστορία της παγκόσμιας δραματουργίας. Όχι γιατί η Αντιγόνη είναι μια νεαρή «εξεγερμένη απέναντι στην εξουσία και τον κακό εξουσιαστή» -έτσι γενικώς, χωρίς αιτία.

Σωτήρης Ζήκος | sz@citymedia.gr

Διαβάστε όλα τα τελευταία νέα | Ενημερωθείτε

Ακολουθείστε το Cityportal.gr στο Google News για να μαθαίνετε πρώτοι όλα τα τελευταία νέα

Cityportal.gr Live ενημέρωση: O κορωνοϊός λεπτό προς λεπτό στην Ελλάδα και παγκοσμίως