Αποχαιρετώντας έναν σπουδαίο Δημιουργό - Ντέιβιντ Λιντς

Στην εμβληματική τηλεοπτική σειρά του Ντέιβιντ Λιντς, Twin Peaks, ακούμε τον σερίφη να λέει πως υπάρχει ένα είδος κακού εκεί έξω. Ο David Lynch είναι εκείνος που εξέθεσε τη σήψη στην καρδιά της αμερικανικής κουλτούρας: τούτο βρίσκεται στην καρδιά της δουλειάς του σκηνοθέτη, του οποίου η οικογένεια ανακοίνωσε τον θάνατό του στις 16 Ιανουαρίου 2025. Οι ταινίες και οι τηλεοπτικές σειρές του Λιντς αντανακλούν το σκοτεινό, δυσοίωνο, συχνά παράξενο υπόβαθρο της αμερικανικής κουλτούρας. Για τον διάσημο σκηνοθέτη, ο αμερικανικός κινηματογράφος αντιπροσώπευε έναν καθρέφτη της κοινωνίας.

Πολλές από τις ταινίες του Λιντς, όπως το Blue Velvet του 1986 και το Lost Highway του 1997, μπορεί να είναι ασυναγώνιστες και γραφικές, με εικόνες που περιγράφηκαν από τους κριτικούς ως “ενοχλητικές γεμάτες χάος” κατά την κυκλοφορία τους. Αλλά πέρα από αυτά, ο Lynch είχε κάτι το ιδιαίτερο. Οι εικόνες του για διαφθορά, βία και τοξική αρρενωπότητα είναι πολύ γνωστές στην Αμερική σήμερα. Για παράδειγμα, στο Blue Velvet : η ταινία επικεντρώνεται σε έναν αφελή φοιτητή, του οποίου η ειδυλλιακή ζωή των προαστίων πλαισιωμένη με λευκούς φράχτες ανατρέπεται όταν βρίσκει ένα ανθρώπινο αυτί στην άκρη ενός δρόμου. Αυτή η φρικιαστική ανακάλυψη τον τραβάει στην τροχιά ενός βίαιου κοινωνιοπαθή, του Φρανκ, και μιας δελεαστικής τραγουδίστριας με το όνομα Ντόροθι, την οποία ο Φρανκ βασανίζει σαδιστικά κρατώντας ως ομήρους το παιδί και τον σύζυγό της, του οποίου το αυτί, όπως αποδεικνύεται, ήταν αυτό που είχε βρει ο φοιτητής. Ο φοιτητής ωστόσο έλκεται στρεβλά από την Ντόροθι και κατεβαίνει πιο βαθιά στον σκιερό κόσμο της, έναν κόσμο γεμάτο καπνό και κρησφύγετα ναρκωτικών όπου συχνάζουν ο Φρανκ και μια σειρά από παράξενους χαρακτήρες, συμπεριλαμβανομένων μαστροπών, εξαρτημένων και ενός διεφθαρμένου ντετέκτιβ. Το μανιφέστο του Φρανκ, “τώρα είναι σκοτάδι”, χρησιμεύει ως ένα ισχυρό ρεφρέν. Η διαφθορά, η διαστροφή και η βία που απεικονίζονται στο Blue Velvet είναι πράγματι ακραίες. Αλλά οι πράξεις που διαπράττει ο Φρανκ θυμίζουν επίσης τις ιστορίες σεξουαλικής κακοποίησης που είχαν ακουστεί για την Καθολική Εκκλησία. Καθώς η αποκάλυψη τέτοιων εγκλημάτων συνεχίζει να συσσωρεύεται, αυτό συνιστά λιγότερο μια παρέκκλιση και περισσότερο μια τρομερή προειδοποίηση για κάτι που είναι βαθιά ριζωμένο στον πολιτισμό μας. Αυτά τα κακά είναι συγκλονιστικά και φρικτά, υπάρχει μια παρόρμηση να τα αντιληφθούμε ως υπάρχοντα εκτός της πραγματικότητάς μας, τα οποία διαπράττονται από άτομα που δεν είναι σαν εμάς. Αυτό που κάνουν επομένως τόσο αποτελεσματικά το “Twin Peaks” και το Blue Velvet είναι να λένε στους θεατές ότι αυτοί οι κρυφοί κόσμοι όπου κατοικούν η βαρβαρότητα και η σκληρότητα μπορούν να βρεθούν ακριβώς στη γωνία, σε μέρη που μπορεί να δούμε αλλά έχουμε την τάση να αγνοούμε!

Και μετά υπάρχουν οι παράξενοι και απόκοσμοι κόσμοι που απεικονίζονται στις ταινίες Lost Highway και Mulholland Drive : Οι χαρακτήρες σε αυτές τις καυστικές ταινίες φαίνεται να ζουν σε παράλληλες πραγματικότητες που διέπονται από το καλό και το κακό. Στο Lost Highway, ο Λιντς συγχωνεύει τους κόσμους του καλού και του κακού. Η ταινία ξεκινά με έναν μουσικό της τζαζ, τον Φρεντ, να καταδικάζεται για τη δολοφονία της γυναίκας του˙ ισχυρίζεται, ωστόσο, ότι δεν θυμάται το έγκλημα. Εξερευνώντας το θέμα των εναλλακτικών κόσμων, ο Lynch σπρώχνει τον Φρεντ σε ένα απατηλό βασίλειο που κατοικείται από δολοφόνους, εμπόρους ναρκωτικών και πορνογράφους, συγχωνεύοντας την ταυτότητά του με αυτή ενός νεαρού μηχανικού. Με αυτόν τον τρόπο, ο Λιντς συνδυάζει τους κόσμους της «κανονικότητας» και της διαστροφής σε έναν!

Στην ταινία του 2001, Mulholland Drive, ο Λιντς στρέφει την προσοχή του στο Χόλιγουντ και στην αθλιότητα που φαίνεται να έχει δημιουργηθεί στην ίδια του τη φύση. Μια ανοιχτόχρωμη και αθώα επίδοξη ηθοποιός που φτάνει στο Λος Άντζελες με οράματα σταρ. Ο αγώνας της να πετύχει – αυτός που καταλήγει σε κατάθλιψη και θάνατο – είναι σίγουρα τραγικός˙ αλλά δεν είναι περίεργο, δεδομένου ότι προσπαθεί να τα καταφέρει σε ένα διεφθαρμένο σύστημα που πολύ συχνά απονέμει τις ανταμοιβές του σε όσους δεν αξίζουν ή σε εκείνους που είναι πρόθυμοι να συμβιβάσουν την ηθική τους. Όπως συμβαίνει με τόσους πολλούς που πηγαίνουν στο Χόλιγουντ με μεγάλα όνειρα μόνο και μόνο για να ανακαλύψουν ότι η φήμη τους είναι κάτι απατηλό, έτσι και η ηθοποιός είναι απροετοίμαστη για μια βιομηχανία που μαστίζεται από την εκμετάλλευση και τη διαφθορά.

Ο θάνατος του Lynch έρχεται σε μια στιγμή που η Αμερική φαίνεται να οδεύει προς ένα ολοένα και πιο σκοτεινό μέλλον. Ίσως είναι κάτι που προαναγγέλλεται από πολιτικούς που κωφεύουν σε πράξεις σεξουαλικής επίθεσης, ανέχονται τη δυσφήμιση των θυμάτων ή ακόμη και καυχιούνται ότι μπορούν να ξεφύγουν από μια δολοφονία. Η σκληρότητα τέτοιων ανθρώπων δεν είναι πραγματικά αυτό που πρέπει να φοβόμαστε περισσότερο. Αντίθετα, είναι εκείνοι που γελούν, ζητωκραυγάζουν ή απλώς απομακρύνονται, δηλαδή αμυδρές απαντήσεις που επιτρέπουν και ενδυναμώνουν τέτοιες συμπεριφορές, δίνοντάς τους μια αποδεκτή θέση στον κόσμο. Όταν κυκλοφόρησαν για πρώτη φορά οι ταινίες του Lynch, συχνά εμφανίζονταν ως σουρεαλιστικές, διασκεδαστικές αντανακλάσεις της κοινωνίας. Σήμερα μιλούν για βαθιές και τρομερές αλήθειες που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε.

Ζιώγας Απόστολος
(βιολόγος)

Φωτογραφία εξωφύλλου από το depositphotos.com