{ Arts & culture }

"Τα χαρακτικά της Θεσσαλονίκης από τον 15ο έως τον 19ο αι." στην Πινακοθήκη της Ε. Μ.Σ.



Το Μουσείο Φωτογραφίας «Χρήστος Καλεμκερής» του Δήμου Καλαμαριάς παρουσιάζει την έκθεση «ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΙΚΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ 15ο ΈΩΣ ΤΟΝ 19ο ΑΙΩΝΑ» από τις συλλογές των Γιώργου Πατιερίδη και Κώστα Σταμάτη.
Περισσότερα από διακόσια περίπου χαρακτικά που αναφέρονται στην πόλη και την περιοχή της Θεσσαλονίκης παρουσιάζονται στην έκθεση. Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται τα σπουδαιότερα χαρακτικά που έχουν φιλοτεχνηθεί και δημοσιευθεί κατά καιρούς για τη Θεσσαλονίκη. Η έκθεση παρουσιάζει τα μέχρι σήμερα γνωστά χαρακτικά που έχουν δημοσιευθεί σε βιβλία ή άλλα δημοσιεύματα και σε εφημερίδες της Ευρώπης. Σχεδόν τα μισά από τα εκτιθέμενα έργα παρουσιάζονται δημοσίως για πρώτη φορά.
Σα χαρακτικά που παρουσιάζονται καλύπτουν την κλασική περίοδο της εγχάρακτης απεικόνισης, από τα τέλη του 15ου αιώνα μέχρι το πέρας του 19ου. Χαρακτικά του 20ου αιώνα δεν έχουν συμπεριληφθεί, μολονότι οι συμπράττοντες συλλέκτες διαθέτουν και τέτοια στις συλλογές τους. Σα χαρακτικά έχουν κατανεμηθεί στις ακόλουθες επτά θεματικές βασικές ενότητες: Χάρτες και λιμενοδείκτες, Απόψεις της πόλης ιδίως από το θαλάσσιο μέτωπό της, Ενδυμασίες των ανθρώπων της, Μνημεία και αρχιτεκτονικά σχέδια ναών της, σημαντικά γεγονότα, Προσωπικότητες της πόλης και σκηνές καθημερινής ζωής. Αρκετά από τα μνημεία αυτά, κάποια μάλιστα ιδιαίτερα σημαντικά, δεν υπάρχουν πια, όπως η κιονοστοιχία με τα οκτώ αγάλματα των Μαγεμένων» (Las Incantadas), η Χρυσή Πύλη (Πύλη του Αντωνίου και του Οκταβίου), το παραθαλάσσιο, το δυτικό, το ανατολικό τείχος της πόλης, το περιτείχισμα του Λευκού Πύργου, οθωμανικοί μιναρέδες.
Τα περισσότερα από τα χαρακτικά αυτά ήσαν ένθετα μέσα σε περιηγητικά ή εγκυκλοπαιδικά βιβλία ή αποτυπώθηκαν σε περιοδικά και εφημερίδες, ιδίως του 19ου αιώνα. Η εκτύπωσή τους σε περισσότερα αντίτυπα, περιορισμένου πάντως αριθμού, έχει γίνει με τους γνωστούς τρόπους χάραξης ζωγραφικών σχεδίων σε μήτρες από διάφορα υλικά, με τεχνικές επιλογές όπως η ξυλογραφία, η χαλκογραφία, η λιθογραφία, η ατσαλογραφία, η χρωμολιθογραφία, η ψευδαργυρογραφία. ΄Ηδη από τα μέσα του 19ου αιώνα, αντί του κλασικού ζωγραφικού σχεδίου, ως βάση για εγχάρακτη απεικόνιση άρχισε να χρησιμοποιείται ολοένα ευρύτερα η φωτογραφία, αρχικά με την τεχνική της ξυλογραφίας και λίγο αργότερα με ψευδαργυρογραφία (τσιγγογραφία), η οποία διέθετε έτσι πολύ μεγαλύτερη απεικονιστική ακρίβεια. Η περίοδος αυτή, λοιπόν, εκτός των άλλων, σημαδεύεται από μία σπουδαία καμπή ως προς τη σταδιακή επικράτηση της φωτογραφίας σε έντυπη μορφή, σε εφημερίδες, βιβλία, εγκυκλοπαίδειες.
Πολλά από αυτά τα χαρακτικά έχουν επιχρωματισθεί σε πολύ μεταγενέστερο χρόνο. Ικανός αριθμός από αυτά διαθέτουν, εκτός από ιστορική σπουδαιότητα, και εικαστική αξία διόλου αμελητέα. Επί παραδείγματι αναφέρεται ότι τα χαρακτικά με τη φανταστική απεικόνιση πόλης της Μακεδονίας (αριθ. Καταλόγου, 10 και 11) επιμελήθηκε, ως ζωγράφος και χαράκτης, ο Michael Wohlgemut (1434-1519), δάσκαλος του περίφημου Albrecht Dürer. Οι χώρες της προέλευσής τους είναι η Γερμανία, η Ιταλία, η Αγγλία, η Γαλλία, η Ολλανδία, η Ρωσία. Αξίζει να σημειωθεί ωστόσο ότι και η ίδια η Θεσσαλονίκη στάθηκε πρωτοπόρος σε αυτό το είδος τέχνης, χωρίς όμως περαιτέρω συνέχεια. Ήδη στο πρώτο μισό του 16ου αιώνα στην πόλη λειτούργησε τυπογραφείο, ίσως το πρώτο στη Βαλκανική Χερσόνησο, από Εβραίους ισπανικής προέλευσης και ορισμένα από τα εκδοθέντα τότε βιβλία ήταν διακοσμημένα με χαρακτικά έργα, εξαιρετικά δυσεύρετα σήμερα.
Στους Νέους Χρόνους το ενδιαφέρον Ευρωπαίων για την πόλη της Θεσσαλονίκης προκλήθηκε για πρώτη φορά στα τέλη του 17ου αιώνα, με ζητούμενο μήπως θα ήταν δυνατόν να αναληφθεί στρατιωτική δράση εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ιδίως από τη Γαλλία, για την κατάληψη της πόλης και της ενδοχώρας της. Ένα από τα στοιχεία που είλκυσαν ακολούθως το ενδιαφέρον αλλοδαπών περιηγητών ήταν ο έντονος πολυπολιτισμικός χαρακτήρας της Θεσσαλονίκης και αντίστοιχα η εντυπωσιακή συμπαράταξη αρχιτεκτονικών ρυθμών με διαφορετικούς πολιτισμικούς ορίζοντες. Αυτός ο πολυπολιτισμικός χαρακτήρας αποτυπώνεται με εύγλωττο τρόπο στα χαρακτικά της έκθεσης καταδεικνύοντας όχι μόνο την αισθητική, αλλά και την ιστορική και πολιτισμική αξία τους.
O έντονος πολυπολιτισμικός χαρακτήρας της Θεσσαλονίκης ανά τους αιώνες, η εντυπωσιακή συμπαράταξη ανθρώπων, μνημείων και αρχιτεκτονικών ρυθμών από διαφορετικούς πολιτισμικούς ορίζοντες έχει αποτελέσει ανά τους αιώνες πόλο έλξης για τους περιηγητές και επισκέπτες της πόλης. περιηγητών ήταν Αυτός ο πολυπολιτισμικός χαρακτήρας αποτυπώνεται με ανάγλυφο τρόπο στα σε χαρακτικά από τον 15ο έως τον 19ο αιώνα, τα περισσότερα από τα οποία αυτά ήταν ένθετα μέσα σε περιηγητικά ή εγκυκλοπαιδικά βιβλία ή αποτυπώθηκαν σε περιοδικά και εφημερίδες της εποχής. Οι χώρες της προέλευσής τους είναι η Γερμανία, η Ιταλία, η Αγγλία, η Γαλλία, η Ολλανδία, η Ρωσία. Αξίζει να σημειωθεί ωστόσο ότι και η ίδια η Θεσσαλονίκη στάθηκε πρωτοπόρος σε αυτό το είδος τέχνης, χωρίς όμως περαιτέρω συνέχεια. Ήδη στο πρώτο μισό του 16ου αιώνα στην πόλη λειτούργησε τυπογραφείο, ίσως το πρώτο στη Βαλκανική Χερσόνησο, από Εβραίους ισπανικής προέλευσης και ορισμένα από τα εκδοθέντα τότε βιβλία ήταν διακοσμημένα με χαρακτικά έργα, εξαιρετικά δυσεύρετα σήμερα.
Στην περίπτωση της Θεσσαλονίκης τα χαρακτικά θεωρούνται αναντικατάστατα, διότι η πόλη στερείται πρώιμων φωτογραφικών αποτυπώσεων, σε αντίθεση με άλλες πόλεις, όπως η Αθήνα, όπου οι φωτογράφοι έσπευσαν ήδη από την 4η δεκαετία του 19ου αιώνα να απαθανατίσουν τα κλασικά της μνημεία. Δεν γνωρίζουμε αν είχε φωτογραφηθεί η Θεσσαλονίκη και οι φωτογραφίες της αυτές κάηκαν ίσως στις μεγάλες πυρκαγιές της πόλης, οι οποίες ξεσπούσαν στις πιο κεντρικές περιοχές. Ως εκ τούτου, τα παλιά χαρακτικά που περιλαμβάνονται στην έκθεση αποτελούν ψηφίδες ιδιαίτερα πολύτιμες για τη συμπλήρωση ορισμένων κρίσιμων κενών της ιστορίας της Θεσσαλονίκης.

ΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ «ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΛΕΜΚΕΡΗΣ» ΔΗΜΟΥ ΚΑΛΑΜΑΡΙΑΣ και ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ - ΔΗΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ στα πλαίσια των 44ων Δημητρίων.
ΧΩΡΟΣ: ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ,
Νικολάου Γερμανού 1, τηλ. 2310 238601, 2310 403564
ΕΓΚΑΙΝΙΑ: Παρασκευή 23 Οκτωβρίου, 8 μμ
ΩΡΑΡΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ: Δευτέρα-Παρασκευή: 9.00 - 14.00, 18.00 – 21.00 και Κυριακή: 9.00 - 14.00

Cityportal Team:

  Διαβάστε τα τελευταία νέα του Cityportal