Ενδοοικογενειακή Βία και πρόληψη

Η υποστήριξη προς τους επιζώντες της ενδοοικογενειακής βίας είναι σημαντική, αλλά για να τερματιστεί οριστικά η ενδοοικογενειακή βία, η κοινωνία οφείλει να κατανοήσει τους ανθρώπους που τη διαπράττουν καθώς και το πώς να παρέμβει με επιτυχία. Για παράδειγμα, η ενδοοικογενειακή βία είναι πολύ συχνή στις Ηνωμένες Πολιτείες: σχεδόν οι μισές γυναίκες και άνδρες στις ΗΠΑ υφίστανται σεξουαλική ή σωματική βία, καταδίωξη ή ψυχολογική βλάβη ή εξαναγκασμό σε μια σχέση κατά τη διάρκεια της ζωής τους.

Η ενδοοικογενειακή βία βιώνεται επίσης άνισα στον πληθυσμό των ΗΠΑ. Οι νέοι είναι πιο ευάλωτοι, με σχεδόν τα τρία τέταρτα των γυναικών θυμάτων να αναφέρουν ότι η πρώτη τους εμπειρία ενδοοικογενειακής βίας σημειώθηκε πριν από την ηλικία των 25 ετών. Τα έγχρωμα άτομα και τα άτομα LGBTQ+ βιώνουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά ενδοοικογενειακής βίας από τον εθνικό μέσο όρο. Και παρά τα παρόμοια ποσοστά ενδοοικογενειακής βίας μεταξύ ανδρών και γυναικών, οι γυναίκες αναφέρουν πιο σοβαρές επιπτώσεις στη ζωή τους, συμπεριλαμβανομένων υψηλότερο ποσοστό τραυματισμών και ανάγκης για ιατρική περίθαλψη, μα και συμπτωμάτων διαταραχής μετατραυματικού στρες.

Ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι σταθερές υποστηρικτικές σχέσεις με προσεκτικούς ενήλικες στην παιδική και ενήλικη ηλικία, μαζί με τη διαχείριση του άγχους που λαμβάνει υπόψη το τραύμα, αποτελούν δύο πολλά υποσχόμενες προσεγγίσεις για την πρόληψη της ενδοοικογενειακής βίας. Αλλά η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο κάποιος έρχεται να διαπράξει βία είναι απαραίτητη για να σταματήσει η βία να συμβεί εξαρχής. Έτσι, η παιδική κακοποίηση, η παραμέληση και η αρνητική σχέση γονέα-παιδιού είναι σημαντικοί παράγοντες κινδύνου που μπορεί να οδηγήσουν κάποιον αργότερα να διαπράξει ενδοοικογενειακή βία.

Επίσης, η εμπειρία τραύματος στην πρώιμη παιδική ηλικία δύναται να αλλάξει τον εγκέφαλο, τον τρόπο με τον οποίο το σώμα ανταποκρίνεται στο στρες και αν κάποιος βλέπει τον κόσμο ως ένα απειλητικό, επιβλαβές και αναξιόπιστο μέρος. Για παράδειγμα, έρευνα έχει δείξει ότι τα άτομα που έχουν εκτεθεί σε τραύμα παρουσιάζουν αυξημένη δραστηριότητα στην αμυγδαλή του εγκεφάλου, με αποτέλεσμα να έχουν αυξημένο φόβο και διέγερση που μπορεί να οδηγήσει σε επιθετικές αντιδράσεις ενόψει της σύγκρουσης και του στρες. Η έκθεση σε τραύμα συνδέεται και με μείωση της δραστηριότητας στον προμετωπιαίο φλοιό, το τμήμα δηλαδή του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για τον έλεγχο των παρορμήσεων, τη συγκέντρωση και τη συναισθηματική λογική.

Το τοξικό στρες, δηλαδή, η υπερβολική ή παρατεταμένη ενεργοποίηση της αντίδρασης του σώματος στο στρες, συμβαίνει όταν κάποιος αντιμετωπίζει συνεχείς απειλές για τη σωματική ή ψυχική του ασφάλεια κατά τη διάρκεια ευαίσθητων αναπτυξιακών περιόδων. Σε σύγκριση με τους συνομηλίκους τους, οι νέοι που αντιμετωπίζουν δυσανάλογα επίπεδα κακουχιών και απειλές φτώχειας, ρατσισμού και άλλων δομικών ανισοτήτων διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να υποστούν τοξικό στρες. Αυτές οι σωματικές αλλαγές μπορεί να ωθήσουν τα παιδιά σε μετατραυματικό στρες, κατάθλιψη, κατάχρηση αλκοόλ ή ναρκωτικών, αργότερα στη ζωή τους, που είναι μερικοί από τους πιο συνηθισμένους παράγοντες κινδύνου όσον αφορά τη διάπραξη ενδοοικογενειακής βίας.

Οι πεποιθήσεις σχετικά με τους παραδοσιακούς ρόλους των φύλων που υπαγορεύουν πώς πρέπει να ενεργούν οι άνδρες και οι γυναίκες είναι ένας άλλος σημαντικός παράγοντας που συμβάλλει στην ενδοοικογενειακή βία. Το ανεπίλυτο τραύμα σε συνδυασμό με άκαμπτες απόψεις για το φύλο μπορεί να περιορίσει τις δεξιότητες και τα εργαλεία που έχουν οι άνθρωποι για να αντιμετωπίσουν περίπλοκες συναισθηματικές προκλήσεις μέσα στις σχέσεις.

Για παράδειγμα, τα σπίτια που προωθούν άκαμπτα σενάρια φύλου, όπως «τα αγόρια δεν κλαίνε» και περιορίζουν τις ευκαιρίες για μάθηση από δραστηριότητες που θεωρούνται «θηλυκές», όπως η φροντίδα των κούκλων μωρών, μπορούν να περιορίσουν τη συναισθηματική έκφραση των αγοριών και να τα κάνουν λιγότερο επιδέξια στην αναγνώριση των συναισθημάτων στους άλλους και στον εαυτό τους˙ μάλιστα, ο θυμός συνήθως γίνεται το πιο προσιτό συναίσθημα.

Σίγουρα όλοι οι άνθρωποι που έχουν αντιμετωπίσει παιδικές αντιξοότητες και τραύματα δεν είναι προορισμένοι να διαπράξουν βία. Μελέτες δείχνουν ότι η ασφαλής προσκόλληση γονέα-παιδιού και η παρουσία ασφαλών, θρεπτικών σχέσεων και περιβαλλόντων κατά την παιδική ηλικία προστατεύουν από μελλοντική βία. Οι θετικές εμπειρίες της παιδικής ηλικίας, όπως η αίσθηση κατανόησης σε δύσκολες στιγμές και το να έχετε τουλάχιστον δύο μη γονικούς ενήλικες που ενδιαφέρονται για τη ζωή σας, μπορούν να σας βοηθήσουν.

Η υποστήριξη της υγείας και της ευημερίας της κοινωνίας απαιτεί προσπάθειες που βασίζονται στην έρευνα για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας. Οι ανταποκρινόμενες σχέσεις ή οι σχέσεις όπου το άλλο άτομο είναι προσεκτικό, συντονισμένο και υποστηρικτικό, είναι ένας βασικός τρόπος για τη βελτίωση της ευημερίας παιδιών και ενηλίκων, συμπεριλαμβανομένης της ψυχικής υγείας των επιζώντων κακοποίησης.

Οι ερευνητές δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στους κινδύνους της κοινωνικής απομόνωσης μεταξύ των ενηλίκων. Αυτό έχει επιδεινωθεί από τις πολιτιστικές αλλαγές που προέρχονται από την πανδημία του COVID-19, την απομακρυσμένη εργασία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η κοινωνική απομόνωση και τα ανθυγιεινά κοινωνικά δίκτυα μπορεί να είναι επικίνδυνα για τα θύματα βίας και επιζήμια για κάποιον που είναι επιρρεπής στη διάπραξη βίας, επειδή μπορεί να επιδεινώσει καταστάσεις ψυχικής υγείας όπως το μετατραυματικό στρες.

Τα κοινοτικά προγράμματα που δημιουργούν υποστηρικτικά κοινωνικά δίκτυα έχουν τη δυνατότητα να βελτιώσουν τους παράγοντες κινδύνου ψυχικής υγείας για τη διάπραξη βίας. Τα περισσότερα προγράμματα παρέμβασης για την ενδοοικογενειακή βία για άνδρες δεν έχουν ενσωματώσει την κατανόηση ότι το τραύμα καταγράφεται στο σώμα τόσο πολύ όσο στον τρόπο σκέψης κάποιου. Προκειμένου να τροποποιηθούν ουσιαστικά οι επιπτώσεις του τραύματος, οι παρεμβάσεις πρέπει να εμπλέκουν τις αυτόνομες εγκεφαλικές διεργασίες.

Οι παρεμβάσεις που εστιάζουν στη ρύθμιση του στρες και των συναισθημάτων, όπως η βαθιά αναπνοή και η επίγνωση, μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση των φυσιολογικών συμπτωμάτων τραύματος και να επαναφέρουν την απόκριση του σώματος στο στρες. Η επαναφορά της αντίδρασης του σώματος στο στρες μπορεί στη συνέχεια να βοηθήσει τους ανθρώπους να συμμετάσχουν στη μάθηση υψηλότερου επιπέδου, η οποία είναι απαραίτητη ώστε να υιοθετήσουν μη βίαιη σκέψη και συμπεριφορές και να απορρίψουν τις καταχρηστικές τάσεις. Εξάπαντος, “η βία, είτε φυσική είτε ψυχική, είναι μια αναζήτηση της ταυτότητας και του νοήματος˙ όσο λιγότερη ταυτότητα, τόσο μεγαλύτερη βία” έγραψε κάποτε ο Μάρσαλ Μακ Λούαν.

Ζιώγας Απόστολος
(βιολόγος)

Άρθρα | Δευτέρα 22 Ιανουαρίου 2024 |