Η Εύχαρις Παναγοπούλου, PhD Ψυχολόγος Υγείας, μέσα από τη ΣύΖευξη, το κέντρο που δημιούργησε, έχει μεταφέρει την ψυχοθεραπευτική συνεδρία στη σκηνή του θεάτρου, μπροστά σε εκατοντάδες θεατές, με ζωντανή μουσική, χορό και δραματική απεικόνιση. Στις παραστάσεις «Αν ο Έρωτας» με τη Χαρούλα Αλεξίου και «…και μία ΣΥΓΝΩΜΗ…» με τον Μάριο Φραγκούλη, απέδειξε ότι η επιστήμη της ψυχής μπορεί να γεμίσει θέατρα φέρνοντας δίπλα της καλλιτέχνες που ο κόσμος αγαπά και δημιουργώντας μια εμπειρία όπου το κοινό παρακολουθεί, αναγνωρίζει και ταυτίζεται, χωρίς να εκτεθεί.
Τι γίνεται λοιπόν όταν κάποιος αποφασίσει ότι η ψυχοθεραπεία δεν ανήκει μόνο στο ντιβάνι του ψυχολόγου, αλλά και στη σκηνή, στη μουσική, στον χορό, στο συλλογικό βίωμα μιας αίθουσας γεμάτης ανθρώπους, που δεν ξέρουν ο ένας τον άλλον, αλλά νιώθουν τα ίδια πράγματα;
Η Εύχαρις Παναγοπούλου μίλησε στο cityportal.gr για την Πολιτιστική ψυχοθεραπεία, το όραμα της, για μια ψυχική υγεία, που σταματά να είναι ταμπού και γίνεται καθημερινή πρακτική.
[Οι άνθρωποι δεν αλλάζουν μόνο όταν καταλαβαίνουν -αλλά όταν συγκινούνται]
- Η ιδέα να βάλετε ψυχοθεραπεία σε σκηνή θεάτρου, με ηθοποιούς, χορό και μουσική, ακούγεται σχεδόν τολμηρή για έναν ακαδημαϊκό ψυχολόγο. Πότε καταλάβατε ότι η επιστήμη μόνη της δεν φτάνει και ότι χρειαζόταν η τέχνη για να φτάσει η γνώση στους ανθρώπους που την έχουν ανάγκη;
Η ιδέα δεν γεννήθηκε ως «τόλμη», αλλά ως ανάγκη. Πολύ νωρίς κατάλαβα ότι η επιστημονική γνώση, όσο τεκμηριωμένη κι αν είναι, δεν αρκεί από μόνη της να αγγίξει τον άνθρωπο. Οι άνθρωποι δεν αλλάζουν μόνο όταν καταλαβαίνουν -αλλά όταν συγκινούνται. Η τέχνη έχει αυτή τη μοναδική ικανότητα: να παρακάμπτει την άμυνα και να μιλά κατευθείαν στο βίωμα. Εκεί συνειδητοποίησα ότι αν θέλουμε η ψυχοθεραπεία να γίνει πραγματικά προσβάσιμη, πρέπει να αποκτήσει και σώμα, φωνή, ρυθμό.
- Στην Πολιτιστική Ψυχοθεραπεία το κοινό παρακολουθεί μια ψυχοθεραπευτική συνεδρία από απόσταση. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Γιατί είναι τόσο σημαντικό το να μπορεί κάποιος να ταυτιστεί χωρίς να εκτεθεί, και τι συμβαίνει μέσα του εκείνη τη στιγμή;
Η απόσταση είναι προστασία. Όταν κάποιος παρακολουθεί χωρίς να εκτίθεται, ενεργοποιείται ένας ασφαλής μηχανισμός ταύτισης. Μπορεί να δει τον εαυτό του «απ’ έξω», χωρίς τον φόβο της κρίσης. Εκεί συμβαίνει κάτι πολύ σημαντικό: η άμυνα χαλαρώνει, αλλά η επίγνωση παραμένει. Είναι σαν να κοιτάζεις έναν καθρέφτη που δεν σε απειλεί και τότε μπορείς πραγματικά να δεις.
- Η «ραγισμένη καρδιά» είναι μεταφορά που όλοι χρησιμοποιούμε, αλλά εσείς την αντιμετωπίζετε και επιστημονικά. Τι συμβαίνει πραγματικά στο σώμα ενός ανθρώπου που βιώνει έναν ισχυρό συναισθηματικό πόνο, και πόσο κοντά είναι αυτό που νιώθουμε με αυτό που μετράμε στο εργαστήριο;
Ο συναισθηματικός πόνος δεν είναι μεταφορά – είναι βιολογική πραγματικότητα. Όταν κάποιος βιώνει έντονη ψυχική οδύνη, ενεργοποιούνται τα ίδια νευρωνικά δίκτυα με τον σωματικό πόνο. Ο οργανισμός εκκρίνει κορτιζόλη, αλλάζει ο καρδιακός ρυθμός, διαταράσσεται το ανοσοποιητικό. Σε ακραίες περιπτώσεις μιλάμε ακόμη και για το λεγόμενο “broken heart syndrome”. Αυτό που νιώθουμε και αυτό που μετράμε δεν είναι δύο διαφορετικοί κόσμοι – είναι η ίδια εμπειρία σε δύο γλώσσες.
[Το σώμα μιλά πολύ πριν «φωνάξει»]
- Έχετε δουλέψει με το σύνδρομο του εργαζόμενου που «τα βγάζει πέρα» ενώ μέσα του καταρρέει. Η ψυχοσωματική υγεία είναι ένας χώρος που πολλοί αγνοούμε μέχρι να μας «χτυπήσει». Πότε το σώμα αρχίζει να μιλά και εμείς ακόμα δεν ακούμε;
Το σώμα μιλά πολύ πριν «φωνάξει». Ξεκινά με μικρά σήματα: κόπωση που δεν εξηγείται, πονοκεφάλους, αϋπνία, σωματική ένταση. Το πρόβλημα είναι ότι έχουμε μάθει να τα αγνοούμε ή να τα «κανονικοποιούμε». Όταν όμως δεν ακούμε, το σώμα ανεβάζει την ένταση. Και κάποια στιγμή δεν ψιθυρίζει πια – επιβάλλεται. Εκεί εμφανίζονται τα ψυχοσωματικά συμπτώματα.
- 2.500 θεατές σε λίγους μήνες, παραστάσεις με Χαρούλα Αλεξίου και Μάριο Φραγκούλη, αιτήματα από όλη την Ελλάδα. Κάτι άγγιξε ο κόσμος στη ΣύΖευξη που δεν το βρήκε αλλού. Τι νομίζετε ότι ψάχνουν οι άνθρωποι που έρχονται και γιατί αυτή η μορφή τους το δίνει;
Οι άνθρωποι δεν έρχονται μόνο για να δουν – έρχονται για να νιώσουν ότι δεν είναι μόνοι. Αυτό που αναζητούν είναι μια μορφή κατανόησης που δεν είναι ψυχρή, ούτε αποστασιοποιημένη. Η ΣύΖευξη τους προσφέρει έναν χώρο όπου η επιστήμη συναντά την ανθρώπινη εμπειρία με αξιοπρέπεια και ευαισθησία. Και αυτό δημιουργεί κάτι σπάνιο: μια συλλογική εμπειρία θεραπείας.
- Σε κάθε παράσταση επιλέγετε ένα θέμα που πληγώνει σχεδόν τον καθένα, τα παιδικά τραύματα, τη συγνώμη που δεν είπαμε ποτέ, τον έρωτα που χάνεται. Πώς διαλέγετε ποια πληγή να ανοίξετε κάθε φορά, και πώς διασφαλίζετε ότι ο κόσμος φεύγει πιο ελαφρύς και όχι πιο βαρύς;
Τα θέματα δεν επιλέγονται τυχαία – αναδύονται από την κοινωνία. Ακούμε τι πονάει περισσότερο αυτή τη στιγμή. Όμως το σημαντικό δεν είναι μόνο ποια πληγή ανοίγουμε, αλλά πώς την «κρατάμε». Η ευθύνη είναι να μην αφήσουμε τον άνθρωπο εκτεθειμένο στον πόνο του, αλλά να τον συνοδεύσουμε προς μια μορφή νοήματος, κατανόησης και τελικά ανακούφισης.
[Ενσυναίσθηση, επίγνωση, και ανθρώπινη επαφή]
- Η ΣύΖευξη έχει προγράμματα για εφήβους, μητέρες, παππούδες, και σύντομα για καρδιοπαθείς και ογκολογικούς ασθενείς. Η λογική πίσω από όλα αυτά είναι η ίδια. Ποια είναι αυτή η κοινή αρχή που ενώνει τόσο διαφορετικές ομάδες;
Η κοινή αρχή είναι μία: η ανάγκη για σύνδεση. Είτε μιλάμε για εφήβους, είτε για γονείς, είτε για ηλικιωμένους, όλοι αναζητούν το ίδιο πράγμα, να κατανοήσουν τον εαυτό τους και να σχετιστούν ουσιαστικά με τους άλλους. Η μορφή αλλάζει, αλλά ο πυρήνας είναι κοινός: ενσυναίσθηση, επίγνωση, και ανθρώπινη επαφή.
- Υπάρχει μια ερώτηση που κάθε οικογένεια αποφεύγει να κάνει στον εαυτό της. Εσείς με τη δουλειά σας καθημερινά μπαίνετε μέσα σε αυτή την αποφυγή. Τι βλέπετε πιο συχνά από ό,τι περιμένετε, και τι είναι αυτό που οι οικογένειες σήμερα στην Ελλάδα δυσκολεύονται περισσότερο να πουν δυνατά;
Αυτό που βλέπω πιο συχνά είναι η σιωπή γύρω από τα συναισθήματα. Οι οικογένειες δυσκολεύονται να πουν «φοβάμαι», «πληγώθηκα», «σε χρειάζομαι». Αντί γι’ αυτό, επικοινωνούν μέσα από συμπεριφορές ή εντάσεις. Η μεγαλύτερη δυσκολία δεν είναι η σύγκρουση είναι η αδυναμία να εκφραστεί η ευαλωτότητα.
- Παράλληλα με τις μεγάλες παραστάσεις, κάνετε ατομικές συνεδρίες. Πώς είναι να μπαίνετε μια μέρα σε αίθουσα με 1.000 ανθρώπους και την άλλη να κάθεστε απέναντι από έναν μόνο; Αλλάζει κάτι στον τρόπο που σκέφτεστε τη θεραπεία ανάλογα με την κλίμακα;
Η κλίμακα αλλάζει, αλλά η ουσία όχι. Σε μια μεγάλη αίθουσα δουλεύεις με το συλλογικό βίωμα σε μια ατομική συνεδρία με το προσωπικό. Όμως και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για την ίδια διαδικασία: κατανόηση, αποδοχή, μετακίνηση. Η διαφορά είναι στο «μέσο», όχι στον «στόχο».
- Επισκέπτρια καθηγήτρια στο Μάντσεστερ, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο ΑΠΘ, δημιουργός ενός μοναδικού κέντρου στην Ελλάδα. Πού βλέπετε το κενό ανάμεσα σε αυτά που κάνουμε ως χώρα στον τομέα της ψυχικής υγείας και σε αυτά που γίνονται αλλού, και γιατί επιλέξατε να το γεμίσετε εσείς;
Στην Ελλάδα έχουμε υψηλό επίπεδο επιστημονικής κατάρτισης, αλλά συχνά υστερούμε στη συστηματική οργάνωση και στην πρόληψη. Σε άλλες χώρες η ψυχική υγεία είναι ενταγμένη στην καθημερινότητα όχι μόνο ως θεραπεία, αλλά ως παιδεία. Εκεί χρειάζεται να κινηθούμε περισσότερο: προς έναν ψυχικό εγγραμματισμό που ξεκινά από νωρίς.
[Φαντάζομαι έναν ζωντανό οργανισμό]
- Το όραμα της ΣύΖευξης είναι ένα πρότυπο κέντρο ψυχικού εγγραμματισμού, το πρώτο και μοναδικό στην Ελλάδα. Όταν κλείνετε τα μάτια και φαντάζεστε αυτό το κέντρο έτοιμο, τι βλέπετε να συμβαίνει μέσα του μια τυπική Τρίτη πρωί;
Φαντάζομαι έναν ζωντανό οργανισμό. Μια Τρίτη πρωί, να συνυπάρχουν διαφορετικές ομάδες: νέοι που μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τα συναισθήματά τους, γονείς που εκπαιδεύονται στη σχέση, ασθενείς που βρίσκουν νόημα μέσα από την τέχνη. Έναν χώρο ανοιχτό, όπου η ψυχική υγεία δεν είναι ταμπού αλλά καθημερινή πρακτική. Και ναι υπάρχουν ακόμη πολλά σχέδια. Γιατί αυτό το έργο δεν είναι στατικό. Είναι μια διαρκής εξέλιξη, όπως και ο άνθρωπος.
- Υπάρχει ένα πράγμα που θέλετε να καταλάβει κάποιος που ποτέ δεν σκέφτηκε να πάει σε ψυχολόγο, και που ίσως να τον έκανε να αλλάξει γνώμη;
Θα ήθελα να καταλάβει ότι η ψυχοθεραπεία δεν είναι για «όταν κάτι πάει πολύ στραβά». Είναι ένας τρόπος να γνωρίσει κανείς τον εαυτό του, πριν φτάσει στα όρια. Δεν είναι ένδειξη αδυναμίας είναι πράξη ευθύνης και φροντίδας.
σχετικά νέα
Διαβάστε όλα τα τελευταία νέα | Ενημερωθείτε
