Το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου 2026, ανάμεσα σε χιλιάδες αγγελίες με πολεμικά αναμνηστικά και στολές, εμφανίστηκαν στον ιστότοπο δημοπρασιών eBay δώδεκα φωτογραφίες. Δεν ήταν οποιεσδήποτε φωτογραφίες. Απεικόνιζαν ανθρώπους. Ζωντανούς ακόμη.
Ήταν οι 200 Έλληνες κρατούμενοι που μεταφέρθηκαν από το στρατόπεδο του Χαϊδαρίου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944, και εκτελέστηκαν από τις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής ως αντίποινα για τη δράση της Αντίστασης. Είχαν πρόσωπα. Τώρα, οκτώ δεκαετίες αργότερα, εκείνα τα πρόσωπα ήταν προς πώληση.
Ο φερόμενος ιδιοκτήτης, ο Βέλγος συλλέκτης Tim de Craene, τις διέθετε μέσω της εταιρείας του Crain’s Militaria, που ειδικεύεται σε τεκμήρια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι φωτογραφίες είχαν φτιαχτεί από τον τότε υπολοχαγό της Βέρμαχτ (Wehrmacht, γερμανικός τακτικός στρατός) Χέρμαν Χόιερ (Hermann Heuer), ο οποίος υπηρετούσε στο στρατόπεδο της Μαλακάσας το 1943-1944 και είχε λάβει εντολή να παρακολουθήσει ή και να συνδράμει στην εκτέλεση. Το αν απλώς παρακολούθησε ή συμμετείχε ενεργά παραμένει ιστορικά αδιευκρίνιστο. Αυτό που είναι σαφές είναι ότι σήκωσε τη φωτογραφική μηχανή και τράβηξε τις φωτογραφίες.
Όταν οι εικόνες εμφανίστηκαν στα ελληνικά social media και στη συνέχεια στα ΜΜΕ, η αντίδραση ήταν άμεση και έντονη. Το πρωί της Δευτέρας 16 Φεβρουαρίου, ο de Craene απέσυρε τις δώδεκα φωτογραφίες από την πλατφόρμα.
Το Υπουργείο Πολιτισμού, αφού ενημερώθηκε, κήρυξε σήμερα, 18 Φεβρουαρίου, το σύνολο της φωτογραφικής συλλογής de Craene και Heuer επίσημο μνημείο, έπειτα από γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων. Η κήρυξη αυτή δεν είναι απλώς συμβολική, αποτελεί το νομικό εργαλείο που επιτρέπει στο ελληνικό κράτος να διεκδικήσει και να αποκτήσει τη συλλογή. Εμπειρογνώμονες του υπουργείου ταξιδεύουν την Παρασκευή στο Έβεργκεμ (Evergem) του Βελγίου, όπου εδρεύει ο συλλέκτης, για να αξιολογήσουν την αυθεντικότητα και την πλήρη έκταση του υλικού.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε ότι οι φωτογραφίες δίνουν «πρόσωπο» στις ιστορικές μαρτυρίες για το ήθος και τον πατριωτισμό των εκτελεσθέντων. Σημείωσε επίσης ότι το ναζιστικό μηχανισμό προπαγάνδας, όπως τον είχε σχεδιάσει ο Γιόζεφ Γκέμπελς (Joseph Goebbels), χρησιμοποίησε ακριβώς αυτό το εργαλείο, την εικόνα και τον κινηματογράφο, για να κατασκευάσει σκηνοθετημένα τεκμήρια «επιτυχίας». Με άλλα λόγια, αυτές οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν ως προπαγάνδα. Σήμερα επιστρέφουν ως μαρτυρία.
Υπάρχει κάτι βαθιά άδικο στο να κυκλοφορούν τα τελευταία πορτρέτα ανθρώπων σε μια αγορά αναμνηστικών. Ταυτόχρονα, η επανεμφάνισή τους μάς θυμίζει ότι μια ιστορία δεν τελειώνει με τον θάνατο των πρωταγωνιστών της.
Η Ελλάδα τώρα διεκδικεί ένα κομμάτι της ιστορίας της