Μια μέρα μαθαίνω ξαφνικά από τα ΜΜΕ πως ένας νέος στην Πολωνία σκότωσε αδιακρίτως κόσμο, επηρεασμένος από πολιτική ιδεολογία. Δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει κάτι τέτοιο. Αλλά τι κρίμα, ένας νέος να βγαίνει εκτός εαυτού, έχοντας προηγουμένως ασπαστεί μια ιδεολογία ή ένα παραμύθι το οποίο αγγίζει την απελπισία του στρέφοντάς την κατά του εαυτού του, με αποτέλεσμα να μεταμορφώνεται σε ρομποτάκι καταστροφής. Οδυνηρά τραγικό όλο αυτό. Πλέον, των περισσοτέρων η ψυχολογία έχει γίνει πολύ εύθραυστη, χωρίς όμως να το ομολογούνε. Η ανάγκη να θωρακιστεί κάποιος απέναντι σε ανάλογα συμβάντα ολικής αλλοίωσης εαυτού, κρίνεται επιτακτικά αναγκαία.
Οι εικόνες κυκλοφορούν ελεύθερα παντού, οπότε εύκολα ένας νέος άνθρωπος δέχεται επιρροή από σκηνές βίας και οπλοκατοχής, σκηνές διεκδίκησης ως προς το ατομικό δίκιο του. Και μεις κάποτε βλέπαμε την ταινία ΚΟΜΑΝΤΟ , με πρωταγωνιστή τον Σβαρτσενένγκερ, μα οι ξέφρενοι σκοτωμοί στην ταινία δεν μας έκαναν να πάρουμε το όπλο και να σκοτώσουμε κόσμο προκειμένου να εκτονώσουμε τα όποια ένστικτα μας. Πρόσφατα μάλιστα που ξαναείδα την συγκεκριμένη ταινία, ένιωσα και πάλι την ίδια γαλήνη και χαλάρωση- ω ναι!- όπως τότε που ήμουν μαθητής και απολάμβανα την αθώα αύρα της περιπέτειας δίχως το μέσα μου να στιγματιστεί από αυτό που κοίταζαν τα μάτια μου. Ξέραμε να διακρίνουμε τα πράγματα. Δεν φορτώναμε ψυχικά, όπως συμβαίνει σε πολλούς ανθρώπους στις μέρες μας, ειδικά όταν πιέζονται από κάτι.
Σήμερα, οι πιο πολλοί, αντί να αποδέχονται την ασημαντότητά τους, προτιμούν να φαντάζονται ότι οι άλλοι τους μισούν. Αυτομάτως τούτο συνεπάγεται ότι παύουν να ζουν [έτσι το νιώθουν] σε έναν διαυγή, λογικό κόσμο. Γι’ αυτό και βλέπουν τον θάνατο ως αδιαμφισβήτητη απόδειξη για το πόσο παράλογη είναι η ζωή. Ως εκ τούτου, κάθε παραλογισμός έχει κάποιον υποστηρικτή να τον υπερασπίζεται. Επομένως, το εκκρεμές του νου πάλλεται μεταξύ λογικού και παραλόγου, όχι μεταξύ σωστού και λάθους. Ασυζητητί είχε δίκιο ο ζωγράφος Γκόγια όταν έλεγε πως ο ύπνος της λογικής γεννά τέρατα.
Άραγε, αυτός ο ύπνος της λογικής κατά πόσο αφορά την 17η Νοέμβρη, ημέρα μνήμης για τα γεγονότα του Πολυτεχνείου Κάποιοι συγκινούνται και την τιμούν, άλλοι στέκουν αδιάφορα χλευάζοντάς την. Προσωπικά η μέρα αυτή με συγκινεί σε ύψιστο βαθμό, όσα χρόνια κι αν περάσουν. Άλλωστε, πέρα από το ίδιο το γεγονός της εξέγερσης, η συγκεκριμένη ημερομηνία με έχει στιγματίσει και για προσωπικο-οικογενειακούς λόγους: άρα ουδέποτε θα την σνομπάρω αυτή τη μέρα. Σίγουρα πάντως εκείνοι που βρίσκονταν τότε μέσα στην καρδιά των γεγονότων, ξέρουν καλύτερα κι από πρώτο χέρι, το τι συνέβη. Και ανεξάρτητα από το πού κατέληξαν ορισμένοι , εξαργυρώνοντας αυτή τη μέρα πολιτικά, η σημασία της ίδιας της εξέγερσης δεν απαλείφεται έτσι απλά. Ο χρόνος θα δείξει εάν θα επιζήσει ως ανάμνηση.
Εξάπαντος, επιζεί μέσα από ταινίες , όπως το ‘ MAΥΡΟ ΚΑΙ ΑΣΠΡΟ‘, μια ταινία του Νίκου Ζερβού και Θανάση Ρεντζή, γυρισμένη το 1973, μόλις δυο μήνες πριν την εξέγερση του Πολυτεχνείου! Όλη η μορφή της ταινίας θυμίζει ερασιτεχνικό ντοκιμαντέρ, ο ήχος δεν είναι καλός. Όμως, αυτό που μετρά είναι η ιστορία που παρακολουθούμε, η οποία και νόημα έχει και σε βάζει σε σκέψεις. Ένας φοιτητής λοιπόν κατεβαίνει στην Αθήνα για να σπουδάσει στην Καλών Τεχνών. Εκεί διαφωνεί με τις κινητοποιήσεις τις φοιτητικές, πιο πολύ σκέφτεται το πώς θα σπουδάσει και θα κάνει αυτό που θέλει, αλλά βλέπει τελικά πόσο τον γειώνει η ίδια η ζωή. Συμβιβάζεται και χάνεται μέσα στο πλήθος της πόλης.
Σοβαρός ο πρωταγωνιστής Τσεμπερόπουλος [ο μετέπειτα σκηνοθέτης] , βγάζει μια ωραία αύρα που σε μεταφέρει με όμορφο τρόπο στο κλίμα της εποχής. Ενόσω παρακολουθείς την ταινία, γεύεσαι την ατμόσφαιρα εκείνων των ημερών που οδήγησαν στην εξέγερση του Πολυτεχνείου, καθώς και το τι γινόταν γενικά στην κοινωνία, τι μυαλά είχαν οι νέοι, τι νοοτροπίες και συμπεριφορές επικρατούσαν εκείνα τα χρόνια. Αξιοσημείωτος ο δισταγμός του πρωταγωνιστή ως προς τις κινητοποιήσεις των φοιτητών, επίσης η αγάπη του σε ατομικό επίπεδο όσον αφορά την τέχνη, οι επιθυμίες και τα όνειρα του , που είτε δρα πολιτικά είτε όχι , κουβαλά ένα ειδικό φορτίο το οποίο σε κάνει να προβληματιστείς.
Σκιαγραφεί η ταινία τα αδιέξοδα μιας κοινωνίας, τόσο σε συλλογικό όσο και σε ατομικό επίπεδο. Ένα γκρι πλανιέται παντού, δεν υπάρχει κάτι αμιγές άσπρο ή μαύρο, όλα κινούνται κάπου ανάμεσα, μια αμφισημία μολύνει πρόσωπα και καταστάσεις. Μαύρο και άσπρο είναι όλο αυτό γύρω από το Πολυτεχνείο, από το τι συνέβη μέσα στο χώρο του μα κι έξω από αυτό. Και οι συμφοιτητές του πρωταγωνιστή έχουν δίκιο, μα και ο ίδιος άλλο τόσο , μια και σέβεται τον πόθο του για ζωγραφική. Η ζωή ωστόσο σαν ρέμα κυλά ορμητικά παρασύροντας και τον ίδιο όπως και τους άλλους σε ό,τι εκείνη ορίζει. Πάρα μα πάρα πολύ όμορφη ιστορία, η οποία ούτε σε φανατίζει ξερά υπέρ της εξέγερσης μα ούτε και σε αγριεύει ενάντια αυτής. Πιο πολύ σε κάνει να σκεφτείς τα διλήμματα της ζωής σε παρόντα χρόνο. Οι απαντήσεις που ζητά η ζωή δεν μπορούν ποτέ να είναι μόνο άσπρο ή μαύρο, μονάχα μαύρο και άσπρο μαζί!
Γίνεται να πυρπολήσεις έναν κόσμο που έχει ήδη καταστραφεί; Υπάρχει μια τρύπα σε κάθε επανάσταση, μεγάλη ή μικρή. Και αυτή η τρύπα έχει ένα όνομα: ΑΝΘΡΩΠΟΙ. Όσο μεγάλη κι αν είναι η ιδέα στην οποία στρατεύονται, οι άνθρωποι παραμένουν μικροί και αδύναμοι και φτηνοί και φοβισμένοι. Και είναι οι άνθρωποι που χρωματίζουν την κάθε επανάσταση.”Ας μείνομε και λίγο ανεξάρτητοι, δίχως να σκλαβωθούμε ούτε σε μιαν αλήθεια ούτε σε κάποια πλάνη”, είχε γράψει κάποτε ο Κοσμάς Πολίτης.
Ζιώγας Απόστολος
βιολόγος

