Υπάρχει μια πόλη με ένδοξη ιστορία. Μια πόλη που έχει δει πολλά, από την αρχή του κόσμου. Περπάτησαν στα χώματα της άρχοντες, φιλόσοφοι, δούλοι, πολεμιστές. Δοξάστηκε, ηττήθηκε, σκλαβώθηκε και λευτερώθηκε ξανά. Υπάρχει μια πόλη που σε κάθε γωνιά της κρύβει όλη την ιστορία της Ελλάδας. Κι αν σήμερα είναι σκιά του εαυτού της, καλυμμένη από άναρχες τσιμεντένιες κατασκευές, από αμέτρητους τουρίστες που μπλέκονται με λαθραίους μετανάστες, ναρκομανείς και ντόπιους εργαζόμενους, παραμένει ηλιόλουστη και φωτεινή, ευλογημένη από τη φύση, με έναν γαλάζιο ουρανό που θα τη στεφανώνει για πάντα. Είναι η Αθήνα, η πόλη μας, και παρόλο που μια σειρά άτυχων επιλογών στην πολεοδομία, της στέρησαν την αρχοντιά της, εγώ επέλεξα να ψάχνω την κρυμμένη ομορφιά στις γειτονιές της.
Είχα από μικρή την τύχη να δουλεύω στο κέντρο της πόλης. Σοφοκλέους, Αριστείδου, Στουρνάρη, Ιπποκράτους. Μου άρεσε να περιπλανιέμαι, χαμένη στις σκέψεις μου και να προσπαθώ να συνθέσω το ίδιο σκηνικό που ξεδιπλωνόταν μπροστά μου αλλά σε παλιότερες εποχές. Κάποιες φορές το κατάφερνα, κάποιες άλλες η κίνηση και η φασαρία το έκαναν αδύνατον. Σίγουρα όμως στα στενά της πολύβουης πόλης, υπάρχουν ακόμη θησαυροί που περιμένουν να τους ανακαλύψεις. Υπάρχουν κτίρια που παραμένουν ανέπαφα, σε πείσμα του εκσυγχρονισμού και της σύγχρονης δόμησης. Υπάρχουν ακόμη γειτονιές που περπατούν ανέμελα γατιά, που ανθίζουν γεράνια και μοσχοβολούν οι νεραντζιές.
Αγαπημένη βόλτα στα Εξάρχεια. Πολύπαθη συνοικία, που στις μέρες μας πληγώνεται πολύ λόγω των έργων για την κατασκευή της νέας γραμμής του μετρό. Ο ήχος, τα χώματα και τα βαριά μηχανήματα, κάνουν δύσκολη την περιήγηση μου. Ίσως όταν οι εργασίες ολοκληρωθούν, να επανέλθει η γνώριμη εικόνα.
Η πλατεία της φιλοξενεί την περίφημη μπλε πολυκατοικία. Σήμερα τίποτα δεν είναι μπλε, ούτε εντυπωσιακό. Όταν όμως, το 1933, ο αρχιτέκτονας Κυριάκος Παναγιωτάκος, την παρέδωσε στην Οικογένεια Αντωνόπουλου, όλοι μιλούσαν για ένα πανέμορφο κτίριο και μακάριζαν τους ιδιοκτήτες των διαμερισμάτων της.
Απέναντι υπάρχει ακόμη ο θερινός κινηματογράφος «Βοξ». Προβάλλει ακούραστα από το 1938, ταινίες παλιές και καινούργιες. Είναι συνδεδεμένος με τα καλοκαίρια της δικής μας νεότητας αλλά κι εκείνης των παππούδων μας. Μπύρα, γρανίτα, γλάστρες ολόγυρα και μπλε τραπεζάκια καφενείου, κάνουν τον θεατή να αισθάνεται πως βούτηξε στο παρελθόν και πως αν βγει έξω, θα δει να περνούν ο Σταυρίδης με τον Αυλωνίτη. Πάντα ζήλευα τα γύρω μπαλκόνια, γιατί οι κάτοικοι τους, μπορούσαν να λαθροπαρακολουθούν σινεμά κάθε νύχτα.
Έξω από το Βοξ ξεκινά ο πεζόδρομος της οδού Θεμιστοκλέους. Για την ακρίβεια ο «μαγικός» πεζόδρομος. Πάντα λίγο πριν τον ανηφορίσω, ψάχνω να βρω το κουφάρι του περίφημου αρχοντικού του συγγραφέα και ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη. Είναι στοιχειωμένο λένε. Το δυνατό του πνεύμα το στοιχειώνει, μια που αυτοκτόνησε εκεί το Γενάρη του 1944.
Ακούγονται τις νύχτες ψίθυροι κι απαγγελίες. Είναι εκείνος; Είναι ο άνεμος που περνά μέσα από τα σπασμένα τζάμια; Οικονόμου 30, είναι η διεύθυνση. Εδώ πιο δίπλα. Περπατώ, φτάνω γοργά. Τίποτα απειλητικό δεν υπάρχει. Σκαλωσιές και οικοδομικά υλικά το κρύβουν. Κανένα ψίθυρο δεν ακούω, θυμάμαι όμως τους στίχους του τραγουδιού «Ερωτικό» της Γλυκερίας. Στίχοι γραμμένοι από εκείνον. Λέξεις που μιλούν για έναν ανεκπλήρωτο έρωτα, μα κρύβουν και το όνομα του έρωτα αυτού, «Κώστας Γκίκας». Το πρώτο γράμμα κάθε δεύτερου στίχου φανερώνει το λόγο της θλίψης του ποιητή. Μιας ευαίσθητης ψυχής, που έζησε κρυμμένος για σαράντα χρόνια στους τοίχους αυτού του σπιτιού, βουτηγμένος στους δαίμονες και τα πάθη του.
Περπατώ προς την οδό Ερεσσού. Κοιτώ τα σπίτια της. Παλιά αρχοντικά μπλεγμένα με σύγχρονες πολυκατοικίες. Τις νικούν, τις κάνουν να δείχνουν ακόμη πιο άσχημες. Σαν ατημέλητες χωριάτισσες μπροστά σε φίνες Παριζιάνες, την εποχή της «Μπελ Επόκ». Ναι, αυτό μου θυμίζουν τα διαμερίσματα που είχαν το θράσος να ξεπηδήσουν άτακτα σε αυτές τις γειτονιές. Πώς τόλμησαν να αναμετρηθούν με την γοητεία του νεοκλασικισμού, με τα αετώματα στους τοίχους, τα κεραμίδια και τα περίτεχνα κάγκελα;
Συναντώ τη Θεμιστοκλέους. Δέντρα παντού. Κατεβαίνω προς το «Βοξ», γιατί θέλω να την απολαύσω ολόκληρη. Νιώθω πως έφυγα από την πόλη, μα όχι, είμαι ακόμη εδώ, στην καρδιά της. Έτσι θα έπρεπε να είναι παντού. Έτσι τουλάχιστον ήταν κάποτε παντού. Μικρά μαγαζιά με θαμώνες που απολαμβάνουν καφέ η μπύρα, σπίτια που θυμίζουν βρετανική συνοικία, εκδοτικοί οίκοι και αναγνωστήρια.
Μικρή παραφωνία τα γκράφιτι. Είναι βλέπετε η περιοχή βάση για τη δράση συγκροτημένων ομάδων αναρχικών. Μα ακόμη κι εκείνοι σέβονται την ομορφιά των δρόμων. Συγκεντρώνονται πιο χαμηλά, στη Στουρνάρη, τη Σόλωνος, τη Τοσίτσα, όπου τέλος πάντων υπάρχουν, κρατικοί οργανισμοί. Η ανοικοδόμηση είναι ο μεγαλύτερος εχθρός. Τα σύγχρονα κτίρια που υπερτερούν σε τεχνολογικές ανέσεις, μα στερούνται ψυχής.
Τώρα ανηφορίζω, χαμένη σε σκέψεις. Φτάνω στην Καλλιδρομίου. Μπροστά μου ξεπροβάλλει η εντυπωσιακή φιγούρα ενός ερειπίου. Ένα καστρόσπιτο στέκει πληγωμένο, σαν φάντασμα στο πιο ψηλό σημείο του δρόμου. Στην κορυφή του ξεχωρίζει ακόμη το όνομα, «Αίολος». Ποιοι έζησαν εκεί; Πόσο ξεχωριστοί θα ένιωθαν σαν αγνάντευαν την πόλη από το ψηλότερο σημείο της; Με θλίβει η όψη του. Φθαρτότητα και παραμέληση. Αδιαφορία. Στοιχεία υπαρκτά μα τόσο επώδυνα. Στρέφω το βλέμμα αλλού.
Ψάχνω το σημείο που ο «Μίλτος» (Γιώργος Φούντας), δολοφόνησε τη «Στέλλα» (Μελίνα Μερκούρη), στην ομώνυμη ταινία του Κακογιάννη Στέλλα (1955). Το βρίσκω. Τρεις δρόμοι συναντιούνται εδώ, Καλλιδρομίου, Πλαπούτα και Τσαμαδού.
Την βλέπω, έρχεται, φορώντας το μαύρο της ζιβάγκο. Τα ξανθά μαλλιά της λάμπουν στο χλωμό πρωινό. «Κρατάω μαχαίρι» της φωνάζει εκείνος, μα αυτή δεν οπισθοχωρεί. Η ίδια σκηνή ξανά και ξανά. Στοιχεία αρχαίας τραγωδίας, κάτω από το λόφο του Στρέφη. Γυρνώ την πλάτη και κατευθύνομαι προς τη Νεάπολη. Έχω σκοπό να περπατήσω αργά για να θαυμάσω πάλι τα λουλουδιασμένα μπαλκόνια. Δε βιάζομαι. Κι αν χαθώ για λίγο, θα επιστρέψω. Θα είναι όλα εκεί, όπως τα άφησα… ελπίζω.
Γράφει η Πολύμνια Ρέγκου
