13.7 C
Thessaloniki
16.8 C
Athens

Οι εικόνες είναι εικόνες… Ή, δεν είναι;

Κάθε μέρα παρακολουθώ στον καθρέφτη το θάνατο να κάνει τη δουλειά του. Δεν το λέω εγώ αυτό, το έχει πει ο Ζαν Κοκτό.
Εγώ λέω ότι: τα καλύτερα έργα ζωγραφικής δεν τελειώνουν ποτέ… πάντα θέλουν να είναι καλύτερα. Και το εννοώ αυτό που λέω, δεν παίζω με τις λέξεις. Ο μόνος τρόπος  να σταματήσει η δημιουργική διαδικασία βελτίωσης τους προς μια ολοκλήρωση, είναι… να τυφλωθεί ο ζωγράφος. Ναι. Ή, ασφαλώς, να πεθάνει. Αλλά τότε πρόκειται για μια αναπόφευκτη διακοπή της διαδικασίας και όχι για μια αποφασισμένη τελείωση. (Παύση) Αλλά ακόμη και σε αυτήν την περίπτωση, που ο ζωγράφος τυφλωθεί ή πεθάνει, μπορεί να έρθει ένας άλλος ζωγράφος ή ακόμα και ένας άσχετος, και να τολμήσει να προσθέσει μία δύο πινελιές κάπου ή μια επίστρωση χρώματος ή μια μουντζούρα σε κάποιο σημείο του πίνακα και να δημιουργήσει έτσι μια νέα εικόνα, και ενδεχομένως, όπως έλεγε επί του προκειμένου ο Φράνσις Μπέικον, «μια καλύτερη εικόνα». Αλλά αυτή η περίπτωση αφορά ως διαδικασία τα αφηρημένα εξπρεσιονιστικά έργα (και ο Φράνσις Μπέικον απεχθανόταν τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό) που σε αυτά τα έργα επιτρέπεται να υπάρχει, και να φαίνεται, το απολύτως τυχαίο στη διαδικασία… Αλλά για να υπάρχει το τυχαίο αλλιώς, σαν ένα σημάδι με σημασία που δεν ξεχωρίζει ως παράταιρο, πρέπει να εμφανίζεται σε ένα σύνολο,  εικονικό, που να μοιάζει αναπόφευκτο… (Παύση)
Πώς αλλιώς να το πω; Ότι πρόκειται για ένα ίχνος τυχαίο μεν, αλλά το οποίο προκύπτει από έμπνευση; Ότι αποτελεί μια απόφαση της στιγμής, έστω ασυνείδητη -σαν να λέει «εδώ θα αφήσω ένα ίχνος τυχαίο»- του καλλιτέχνη που οργανώνει όλα τα στοιχεία της σύνθεσης; Πράγμα που σημαίνει πως οποιοσδήποτε άλλος αν παρέμβει, το ίχνος του θα είναι ένα άσχετο, χωρίς καμιά σημασία «τυχαίο»… δεν θα προκύπτει από έμπνευση. (Παύση) Ο Πικάσο είχε πει: «Δεν χρειάζεται να παίζω τυχερά παιχνίδια, συνέχεια αντιμετωπίζω την τύχη στη δουλειά μου». Αυτό νομίζω ήθελε να πει.
(Παύση)
Τώρα δεν ξέρω αν αυτή η συζήτηση για τη ζωγραφική καταλήγει κάπου… Εννοώ αυτή που αφορά στη διαδικασία δημιουργίας ενός έργου… Είναι σαν να προσπαθείς να ανακαλύψεις τη μυστική συνταγή δημιουργίας ενός αριστουργήματος, μελετώντας τον τρόπο εργασίας της μεγαλοφυΐας που το δημιούργησε… Με σκοπό: τι; Να κάνεις το ίδιο κι εσύ ή κάποιος άλλος; Αυτό αποκλείεται, στον αιώνα τον άπαντα. Ακόμα κι αν ο ίδιος ο καλλιτέχνης μπορεί να σου πει τι θέλει να κάνει ή τι ήθελε να κάνει, δεν μπορεί να σου πει πώς κατάφερε τελικά να το κάνει… Διότι είναι ζήτημα ρίσκου, κάθε στιγμή –πρέπει να εμπιστευτεί την έμπνευσή της στιγμής, τη διαίσθησή του… Ή, κάποιες φορές, αφού την εμπιστευτεί, μπορεί να επιστρέψει και να διορθώσει κάτι –να εμπιστευτεί την κριτική του αίσθηση και να πει «όχι, αυτό δεν στέκει εδώ… δεν στέκει έτσι…». (Μικρή παύση απορίας) Ναι, δεν στέκει έτσι, αλλά πώς; Ιδού η απορία! Και η διαδικασία ξαναρχίζει… Όχι έτσι όπως την  περιγράφω, σαν μια λογική επεξεργασία, αλλά σαν μια διαδικασία που «δεν αναζητεί αλλά ανακαλύπτει», ανακαλύπτει χωρίς να ξέρει τι ψάχνει να βρει…. Δεν ξέρω αν με εννοείς.
(Παύση)
«Η επιδεξιότητα που δείχνει κάποιος στην τέχνη του, δεν είναι κάτι που μαθαίνεται» έχει πει -πάλι- ο Πικάσο. Τι ήθελε όμως να πει με αυτό; Ότι η επιδεξιότητα είναι κάτι που αυτός που την έχει δεν την διδάχτηκε από κάποιον άλλον, αλλά την έχει… ως ταλέντο, που είτε το έχεις είτε δεν το έχεις –πρέπει να «το έχεις» που λένε σήμερα; Και αν κάτι διδάχτηκες στην πορεία, το δίδαξες εσύ ο ίδιος στον εαυτό σου; Ή… ότι κι αν ακόμα διδάξεις στον άλλον τον τρόπο που εσύ ακολουθείς, ο άλλος δεν μπορεί να σου «κλέψει» τη μέθοδο και να πετύχει ένα αποτέλεσμα ανάλογης αισθητικής αξίας; Ότι θα μπορεί γίνει, στην καλύτερη περίπτωση, ένας καλός πλαστογράφος; ένας μιμητής; (Παύση περίσκεψης) Στην πραγματικότητα αυτό το διαζευκτικό «ή» είναι παραπλανητικό, πρόκειται για το ίδιο… το ίδιο πράγμα. Απλώς στην πρώτη περίπτωση το αναγάγουμε σε αυτόν που έχει αυτήν την επιδεξιότητα ως φυσικό ταλέντο, δεν του την δίδαξε κανείς ή την δίδαξε στην πορεία ο ίδιος στον εαυτό του… Και στη δεύτερη περίπτωση, λέμε το ίδιο πράγμα αρνητικά, πώς αυτός που δεν έχει αυτήν τη επιδεξιότητα, όσο κι αν προσπαθεί να την αποκτήσει μιμούμενος τον τρόπο αυτού που την έχει, δεν πρόκειται να το καταφέρει ποτέ… (Παύση απορίας) Μπορεί όμως να ανακαλύψει τη δική του επιδεξιότητα! Ε;… Αν έχει κάποια…
(Παύση)
Νομίζω ότι ο Πικάσο ήταν μια μεγαλοφυΐα στη ζωγραφική, όπως  και ο Μπέικον ήταν μια ιδιοφυία… Πρόσεξε: δεν λέω μεγαλοφυής, λέω: μεγαλοφυΐα… Ο μεγαλοφυής είναι ένας από τους  μεγαλοφυείς… και οι μεγαλοφυείς είναι πληθυντικός αριθμός, ενώ η μεγαλοφυΐα είναι μία… και μοναδική! Δεν κάνει ό,τι κάνουν και άλλοι μεγαλοφυείς, ή κάτι ανάλογο, κάνει ό,τι της ορίζει… η ίδια η  μεγαλοφυΐα της! (Παύση απορίας) Φαύλος κύκλος, θα μου πεις…
Ο Κορνήλιος έλεγε ότι «η μεγαλοφυΐα κάνει ό,τι μπορεί…», και το έθετε ως αδυναμία, σε αντιδιαστολή με την ιδιοφυία για την οποία έλεγε ότι κάνει, «η ιδιοφυία κάνει ό,τι θέλει»… παρότι θεωρούσε σαφώς ανώτερη τη μεγαλοφυΐα, επιμένοντας να τονίζει ότι «το αριστούργημα» -πρόσεξε: όχι τα αριστουργήματα!- «είναι έργο της μεγαλοφυΐας». (Παύση) Ε λοιπόν, εγώ λέω ότι ο Μπέικον ήταν ιδιοφυία… Έκανε αυτό που ήθελε να κάνει… Έψαχνε κάτι και το έβρισκε –τελικά… Μέσα από μια δική του διαδικασία… Ο Πικάσο όμως, δεν έψαχνε καν, έφτανε σε ένα τέλος χωρίς καν να το επιδιώκει… Έκανε ό,τι μπορούσε να κάνει: αυτό… Αυτό και τέλος… Και αυτό το τέλος, κάποιες φορές, ήταν τέλειο –και το έβρισκε απλώς… Το τέλος μιας διαδικασίας γινόταν ο σκοπός, που επιτεύχθει απολύτως… Κι αυτό ήταν!   
(Παύση διαρκείας)

Τώρα πια υπάρχει και αυτή η απορία: Γιατί να παιδευτείς για να ζωγραφίσεις, ένα πορτρέτο ας πούμε, και να πρέπει να συλλάβεις την ουσία του προσώπου που ζωγραφίζεις, αφού μπορείς πλέον να το φωτογραφίσεις… σαράντα, πενήντα, εξήντα φορές ή εκατοντάδες φορές, και μετά να επιλέξεις την εικόνα που νομίζεις ότι αποτύπωσε –τυχαία- την ουσία αυτού του προσώπου; (Παύση) Και τι διάολο είναι αυτή η ουσία; Ουσία ως προς τι; Ποιος αποφασίζει για αυτήν; (Παύση) Και γιατί να μη φωτογραφίσεις αυτό το πρόσωπο και μετά, αφού επιλέξεις μία φωτογραφία, να μην το ζωγραφίσεις από αυτήν; Να επινοήσεις στον καμβά σου δηλαδή τη ζωγραφική σου εικόνα έχοντας ως μοντέλο μια επιλεγμένη φωτογραφική εικόνα… Ή, ακόμα και να παρέμβεις με κάποια επεξεργασία πάνω σε αυτήν… Το κάνουν ήδη, θα μου πεις… Ναι, αλλά– 
(Παύση)
Ουφ, με κούρασαν όλα αυτά. Γιατί τα λέμε όλα αυτά; Οι εικόνες είναι εικόνες… Και μιλούν από μόνες τους ή δεν σου μιλούν… Σε τι χρειάζονται τα λόγια, αν δεν μπορούν να σου πουν από μόνες τους κάτι σπουδαίο; Οι κατασκευασμένες εικόνες, θέλω να πω… Νάτο πάλι: «Θέλω να πω»! Δηλαδή θ’ αρχίσω πάλι να λέω… και να λέω… Να κάνω δραματοποιημένα σχόλια περί τέχνης… Να περνάω από τη μια τέχνη στην άλλη, από τη ζωγραφική στη φωτογραφία… Και από τις αναπαραστατικές τέχνες στις αφηγηματικές… καθώς αφηγούμαι, με τρόπο θεατρικό, κάτι γι’ αυτές. (Παύση) Μπλα, μπλα, μπλα, μπλα… Τα πρόσωπα έχουν σημασία –ναι, αλλά ποια σημασία; Τα σώματα έχουν σημασία –ναι, αλλά ποια σημασία; Τα εντόσθια έχουν σημασία, τα σφαγεία –ποια σημασία; Ποιος θα μας πει; (Παύση) Το πόσο πουλιέται ένα έργο –ναι, αυτό έχει σημασία… Καθότι έχει μια μετρήσιμη αξία… Και δεν χρειάζονται πολλά λόγια επ’ αυτού. Τα πολλά λόγια είναι φτώχια.
(Παύση)
Στην πορνογραφία, που είναι μια αναπαραστατική τέχνη κι αυτή, όσο να πεις, τα περισπούδαστα σχόλια είναι περιττά, το ίδιο και οι αισθητικές κρίσεις και οι συζητήσεις… Σημασία έχει τι αρέσει και τι δεν σ’ αρέσει στον καθένα…
Γούστα είναι αυτά…
Ή μάλλον… βίτσια. 
(Γέλια)

Σωτήρης Ζήκος
[email protected]

Ακολουθείστε το Cityportal.gr στο Google News για να μαθαίνετε πρώτοι όλα τα τελευταία νέα

Διαβάστε όλα τα Τελευταία Νέα (Ελλάδα, Διεθνή) στο Cityportal.gr

Cityportal.gr Live ενημέρωση: O κορωνοϊός λεπτό προς λεπτό στην Ελλάδα και παγκοσμίως

City ΕΞΟΔΟΣ

Τελευταία νέα

Ο ΚΑΙΡΟΣ

Thessaloniki
few clouds
14.2 ° C
15.5 °
12.6 °
58 %
1.3kmh
20 %
Τρ
15 °
Τε
16 °
Πε
17 °
Πα
17 °
Σα
19 °