«Ευωδίαζε ο δρόμος σαν περνούσαμε, νεράντζι και γιασεμί. Μην κοιτάς τώρα που είναι αγνώριστη, τότε χαιρόσουν να παίρνεις κούρσα σε εκείνα τα μέρη», έτσι μου περιέγραφε την Λεωφόρο Πατησίων ο κυρ Γιάννης σαν ήμουν παιδί. Ήταν ταξιτζής ο κυρ Γιάννης, από τους πρώτους της πρωτεύουσας. Ήξερε την Αθήνα σαν την παλάμη του χεριού του. Είχε γεράσει όμως πια και δε δούλευε. «Καλύτερα» έλεγε, «δε μου αρέσει όπως κατάντησε. Κανένα δρόμο δεν αναγνωρίζω πια».
Τον άκουγα θυμάμαι με προσοχή, μα δεν τον πίστευα. Εγώ έβλεπα μπροστά μου μια πολύβουη κεντρική λεωφόρο, με γκρίζα κτίρια, κίνηση και καυσαέριο. Μόνο το Αρχαιολογικό Μουσείο και το Πολυτεχνείο, έμοιαζαν διαφορετικά. Τότε τα παιδικά μου μάτια δεν είχαν μάθει ακόμη να διακρίνουν την ομορφιά. Έβλεπαν το σύνολο κι όχι τα όμορφα σημεία. Μπούχτιζαν με το μαύρο και το γκρίζο και προσπερνούσαν την ομορφιά, που είχε καταδικαστεί να ζει θαμμένη πίσω τους.
Μεγαλώνοντας σταμάτησα να κοιτώ κι έμαθα να βλέπω. Είδα λοιπόν το παλιό κάλος και διάβασα την ιστορία. «Παραδείσια» λεγόταν κάποτε η περιοχή, και ο παλιός καρόδρομος που ξεκινούσε από το κέντρο της πόλης, έφτανε μέχρι την Πάρνηθα. Χωριό ήταν τα Παραδείσια και οι κάτοικοι του τυχεροί, γιατί ζούσαν μια ανάσα από τη νέα πρωτεύουσα και μπορούσαν εύκολα να πουλούν εκεί την πραμάτεια τους. Η αττική πεδιάδα τους επέτρεπε να βλέπουν απρόσκοπτα από τη μια μεριά την Ακρόπολη κι από την άλλη την καταπράσινη Πάρνηθα.
Όταν στα μέσα του 19ου αιώνα, αποφασίστηκε ο δρόμος να επεκταθεί και να μπει στο Σχέδιο Πόλεως, οι αστοί αποφάσισαν να χτίσουν κατά μήκος του, τις πολυτελείς κατοικίες τους. Κήποι με εσπεριδοειδή και αρωματικά φυτά, πλαισίωναν τη νέα λεωφόρο. Καθώς πλησίαζε ο 20ος αιώνας, το παλιό χωριό ενώθηκε με την πόλη και πήρε την εύκολη ονομασία Πατήσια. Βέβαια ψαχουλεύοντας στο διαδίκτυο, βρήκα πολλές απόψεις για την προέλευση του ονόματος. Μου αρέσει όμως αυτή η εκδοχή και την υιοθετώ. Είχε δίκιο λοιπόν ο κυρ Γιάννης, που όργωνε με την κούρσα του το δρόμο, πριν ακόμη αρχίσει η καταστροφή της αρχοντιάς του.
Ακόμη και σήμερα όμως, ο περαστικός που δε βιάζεται και βρίσκει χρόνο να σηκώσει το βλέμμα, μπορεί να δει απομεινάρια περασμένων καιρών και μεγαλείων.
Εκεί που κάποτε ήταν το τυχερό χωριό που προαναφέραμε, στο νούμερο 346, στέκεται ταλαιπωρημένη γερόντισσα πια, μα πάντα εντυπωσιακή, η Ωραία των Αθηνών. Όχι δε μιλώ για τη Γεωργία Βασιλειάδου, στην ομώνυμη ταινία του 1954. Η αληθινή ωραία εμφανίστηκε πολύ πιο πριν και είναι στην πραγματικότητα ένα κτίριο. Το 1925 χτίστηκε η πρώτη πολυκατοικία της πόλης, σε ένα αρχιτεκτονικό στυλ που συνδύαζε στοιχεία πολλών ρυθμών της εποχής. Το αποτέλεσμα ήταν θαυμάσιο και ξεχωριστό. Στα επτά διαμερίσματα της, με τα ψηλά ταβάνια και τα πολλά τετραγωνικά, έμεναν αστοί της περιοχής. Κατοικείται ακόμη, αφού οι σημερινοί ιδιοκτήτες αρνούνται πεισματικά να συμβιβαστούν, μέσα σε ψυχρά σύγχρονα διαμερίσματα.
Τα βήματα μου με φέρνουν προς το κέντρο. Στη γωνία με την οδό Γκυιλφόρδου, στέκομαι και κοιτώ το νεοκλασικό Μέγαρο Βαζιγιαρτζίκη. Ευτυχώς κάποιος λυπήθηκε την ομορφιά του και το άφησε να στέκει αλώβητο και πλήρως ανακαινισμένο.
Φτάνω στο Πεδίο του Άρεως. Το μέρος είναι από μόνο του φωτεινό. Απέναντι ακριβώς υπάρχει ακόμη η νεομπαρόκ οικία Ιασωνίδου, που εδώ και χρόνια φιλοξενεί τα γραφεία της ΓΣΕΕ.
Σίγουρα όμως η πιο εντυπωσιακή κατοικία του δρόμου είναι το Μέγαρο Υπατία, Πατησίων και Ηπείρου γωνία. Ακόμη και ο πιο αδιάφορος δε μπορεί να μείνει ασυγκίνητος από τη μοναδική γαλλική αισθητική του. Όταν ο πρώτος ιδιοκτήτης, Γεράσιμος Λιβιεράτος, ζήτησε την κατασκευή του από τον αρχιτέκτονα Αλέξανδρο Νικολούδη, δε λογάριασε καθόλου τα έξοδα, κι έτσι γύρω στο 1909, οι δύο άντρες έφεραν κάτι από Παρίσι στην Αθήνα. Μαθαίνω πως η συμβολική ονομασία «Υπατία» δόθηκε κατά την ανακαίνιση του, την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα, και πως το εσωτερικό του είναι ακόμη πιο εκπληκτικό, αφού τα έπιπλα, τα σκεύη και τα διακοσμητικά, είναι όλα εκείνης της εποχής.
Στο ύψος της Τοσίτσα, ακριβώς απέναντι από το Πολυτεχνείο, στέκει επιβλητικό το ξενοδοχείο «Ακροπόλ Παλάς», χτισμένο το 1926, σε ύφος Art Nouveau. Ευτυχώς το Υπουργείο Πολιτισμού το κήρυξε διατηρητέο και το ανακαίνισε πρόσφατα, προκειμένου να μετατραπεί σε χώρο πολιτισμού και δημιουργίας. Σημαντικός σταθμός της εκατονταετούς ζωής του κτιρίου, είναι η εξέγερση του Πολυτεχνείου, το 1973. Από τα μπαλκόνια του και από τα μισάνοιχτα παράθυρα του, τραβήχτηκαν εικόνες και πλάνα από τις κινητοποιήσεις των φοιτητών και από την εισβολή του άρματος μάχης.
Ακριβώς πιο κάτω, το παρελθόν συναντά το παρόν, μέσα από μια μεταμόρφωση που άργησε δεκαετίες ολόκληρες. Το θρυλικό «ΜΙΝΙΟΝ», το πολυκατάστημα των παιδικών μου χρόνων, που έμενε για σαράντα χρόνια, ένα εγκαταλελειμμένο τσιμεντένιο κουφάρι, μετά την πυρκαγιά που το κατέστρεψε, πήρε πάλι ζωή. Γνωστή διεθνής αλυσίδα καταστημάτων μόδας, στεγάζεται πλέον μέσα στο μεγάλο του όγκο. Αν όμως κοιτάξεις απέναντι, το σκηνικό αλλάζει. Κρυμμένο στην αρχή μιας στοάς, στέκει πεισματάρικα, ένα από τα καταστήματα που αρνιούνται να δεχτούν την έλευση της νέας εποχής. Υπάρχουν αναρίθμητα τέτοια, στις στοές της μεγάλης πόλης. Καταστήματα που δημιουργήθηκαν γύρω στο 1960 και διατηρούν ακόμη τη διαρρύθμιση, την ταμπέλα και τον αέρα εκείνης της εποχής.
Η λεωφόρος Πατησίων όμως είναι και ο δρόμος της διασκέδασης. Καθώς μετατρεπόταν σε έναν από τους πιο κεντρικούς δρόμους της πόλης, δεκάδες χώροι αναψυχής άρχισαν να εμφανίζονται. Χαρακτηριστικό ήταν, στο νούμερο 12, το νυχτερινό κέντρο «ΠΙΓΚΑΛΣ», του Μανώλη Χιώτη. Στο νούμερο 136, το θρυλικό μπαρ “Au Revoir” δημιουργείται το 1957, χωρίς να γνωρίζουν οι ιδιοκτήτες του, πως θα συνέχιζε να υπάρχει και εβδομήντα χρόνια μετά, μέχρι τις μέρες μας. Ίσως να φταίει ο Φρανκ Σινάτρα που το επισκέφθηκε το 1962, ήπιε το ποτό του και έφυγε με τις καλύτερες εντυπώσεις.
Διασκέδαση σημαίνει θέαμα. Οι θεατρόφιλοι γνωρίζουν πως στο δρόμο αυτό, θα βρουν σίγουρα κάποια παράσταση της αρεσκείας τους. Από τις αρχές του 20ου αιώνα άρχισαν να ανοίγουν πολυάριθμα θέατρα και στα δύο ρεύματα κυκλοφορίας. «Αλάμπρα», «Βεάκη», «Άλφα», «Μπουρνέλλη», είναι μόνο κάποιες από τις θεατρικές σκηνές που φωτίζουν με τις μαρκίζες τους, δεκαετίες τώρα, την πόλη. Κι ενώ τα θέατρα συνεχίζουν να υπάρχουν σε πείσμα των εποχών και των τάσεων που αλλάζουν τα πάντα, οι κινηματογραφικές αίθουσες που υπήρχαν μέχρι τις αρχές του 2000, βούλιαξαν στην παρακμή και τελικά οι περισσότερες έκλεισαν τις πόρτες τους οριστικά. Μοναδική εξαίρεση το θερινό σινεμά «Αελλώ», που κρίθηκε διατηρητέο και γλίτωσε από την ολική καταστροφή, ενώ έξυπνοι επιχειρηματίες μετέτρεψαν την χειμερινή αίθουσα, στο νούμερο 140, σε πολυκινηματογράφο, ακολουθώντας τα πρότυπα του εξωτερικού.
Φτάνω στο τέλος. Λίγο πριν συναντήσω την Πανεπιστημίου, στέκομαι στον πεζόδρομο της Γλαδστώνος. Μια αγέρωχη μορφή με παρατηρεί με σβησμένο βλέμμα. Η προτομή του ήρωα της αντίστασης Κωνσταντίνου Περρίκου, στέκει στη συμβολή των δύο δρόμων για να μας θυμίζει τη θυσία του. Τον Σεπτέμβριο του 1942, ο ατρόμητος αεροπόρος, μαζί με μέλη της οργάνωσης ΠΕΑΝ, που ο ίδιος είχε ιδρύσει, ανατινάζει το κτίριο της ναζιστικής οργάνωσης ΕΣΠΟ, οδηγώντας στο θάνατο δεκάδες κατακτητές και δωσίλογους. Προδίδεται και εκτελείται λίγους μήνες μετά, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Το κτίριο που ανατίναξε βρισκόταν στη θέση που στέκει τώρα η προτομή του.
Κοιτώ ψηλά. Μια δεύτερη ονομασία έχει δοθεί στον πεζόδρομο. Διαβάζω, «Οδός ZACKIE OH». Μα βέβαια, όπως αλλάζουν οι εποχές και νέα γεγονότα σβήνουν τις μνήμες των παλιών, έτσι ακριβώς νέα ονόματα παίρνουν τη θέση τους, στους δρόμους και στο μυαλό μας. Εδώ δίπλα ήταν το κοσμηματοπωλείο, όπου δέχτηκε επίθεση ο Ζακ Κωστόπουλος το 2018. Ένας νεαρός ακτιβιστής και μέλος της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας, που για κάποιους έμοιασε σαν τρομερός εισβολέας και δέχτηκε όλο το μένος και τη δολοφονική οργή των «καθωσπρέπει» συμπολιτών του.
Τεράστια ιστορία έχει η λεωφόρος. Όμως έτσι δε συμβαίνει με όλους τα μέρη του τόπου μας; Πόσα έχουν δει, πόσα έχουν ακούσει; Θυμάμαι και πάλι τα λόγια του κυρ Γιάννη «… κανένα δρόμο δεν αναγνωρίζω πια…». Αν ζούσε ακόμη, θα του έλεγα να κοιτάξει καλύτερα, χωρίς να προσπεράσει. Να ψάξει με το βλέμμα να βρει την ομορφιά πίσω από το γκρίζο.
Γράφει η Πολύμνια Ρέγκου
Διαβάστε όλα τα τελευταία νέα | Ενημερωθείτε
