Ποιος αντέχει;

Ποιος αντέχει;

Στα μυθιστορήματα, ξέρετε, επιτρέπονται τα πολλά λόγια, ατέλειωτα κατεβατά… Ακόμα και όταν δεν πρόκειται για περιγραφές, για εκτενείς περιγραφές, αλλά για λογύδρια σε μονολόγους ή διαλόγους… Όμως οι άνθρωποι δεν μιλούν έτσι πια, όχι πια… Δεν μιλούν με κατεβατά… Κάνουν παύσεις κάθε τόσο… Και κάθε τόσο επίσης, χάνουν τον ειρμό καθώς μιλούν… Είναι αναχρονιστικό να λες κάτι με ολόκληρα κατεβατά και να έχεις κάποιον ειρμό… Πέρασε αυτή η εποχή… Τώρα πια ο χρόνος συγκέντρωσης ενός ακροατή σ’ ένα θέμα, διαρκεί μερικά δευτερόλεπτα… Είναι γενικευμένο φαινόμενο η αδυναμία συγκέντρωσης της προσοχής στο λόγο… Κανείς δεν μπορεί να παρακολουθήσει ολόκληρη τη Θεία Λειτουργία στην εκκλησία… ακόμα και ο πιο συνεπής εκκλησιαζόμενος. Του είναι φύσει αδύνατον… Δεν είναι περισπασμένος από τον διάολο, δεν είναι χωρίς πίστη… είναι ένας άνθρωπος κανονικός, άνθρωπος του καιρού του. Διαλυμένος από τα δεκάδες ερεθίσματα που εκβιάζουν την προσοχή του… από το πρωί ως το βράδυ, από Δευτέρα μέχρι Κυριακή, από χειμώνα καλοκαίρι… μια ολόκληρη ζωή… Μόνον οι τσιγγάνοι τα καταφέρνουν ακόμα, αλλά δεν υπάρχουν πια και πολλοί αυθεντικοί τσιγγάνοι, χάλασαν κι αυτοί… Ποιος αντέχει το ίδιο τροπάρι βράδυ-πρωί; Όλοι μιλούν συνεχώς στα κινητά τους τηλέφωνα… Όλα τα διαβολομηχανήματα εκπέμπουν μηνύματα… Μεταδίδουν τραγούδια… Κανείς δεν βγάζει το σκασμό… Ε τότε λες: χίλιες φορές καλύτερα τα συνθήματα… και τα διαφημιστικά σλόγκαν που τουλάχιστον είναι σύντομα… Τυχαίο; Δεν νομίζω…

Λέει, λέει, λέει… Ποιος τον ακούει τι λέει; Ποιος αντέχει ν’ ακούει τον άλλον να λέει; Ακόμα κι αν λέει τα πιο ζωτικά μυστικά… Ό,τι κι αν λέει… Δεν μπορεί να τα πει πιο σύντομα, πιο συνοπτικά; Τι έχει πάθει; Λογοδιάρροια έχει πάθει; Παραληρεί; Ή επιχειρεί να απελευθερώσει τον οίστρο του με την αυτόματη ομιλία, κατά το «αυτόματη γραφή»; Και ποιος νοιάζεται γι’ αυτόν τον οίστρο;

Εδώ που τα λέμε, ούτε στον έρωτα δεν αντέχει κανείς αυτόν που ομιλεί ακατάπαυστα, κι ας λέει λόγια αγάπης για σένα… Σου έρχεται να του πεις: «Ε, σκάσε επιτέλους… Σκάσε και φίλα με, αγκάλιασέ με, γάμησέ με…» «Τι τα θες τόσα λόγια;» «Με ζαλίζουν τα λόγια…». Σήμερα, το ξέρετε δα, δεν θα μπορούσε να υπάρξει Ρωμαίος και Ιουλιέτα και να λένε τα λόγια αγάπης που λέγανε κάποτε ή παρόμοια… Καμιά πολυαγαπημένη δεν θα άντεχε να διαβάσει ένα «Άσμα Ασμάτων» που γράφτηκε για αυτήν… Τι να λέμε τώρα;… Ποια Ρωξάνη θα άντεχε ποιον Συρανό να φλυαρεί για πάρτη της; Ποια Αρετούσα να ακούει να της τραγουδάει ο Ερωτόκριτος το μακρινάρι του; Ποιος έχει χρόνο να σπαταλήσει για να εντρυφήσει σε λόγια είτε ειπωμένα είτε γραμμένα σε επιστολές; Τι βαρετά που είναι όλα αυτά; Ο άνθρωποι για χιλιάδες χρόνια, από τότε που υπάρχουν ως είδος, δεν μιλούσαν παρά ελάχιστα… Μούγκριζαν ένα «ου» ή ένα «ναι» για να συνεννοηθούν για τα στοιχειώδη… (Ούτε καν όπως γίνεται με το 1 και το 0, σαν σήματα, στην γλώσσα των ηλεκτρονικών υπολογιστών…) Και μετά, έφτασαν σε ένα σημείο που ενθουσιάστηκαν με τον λόγο και άρχισαν να μιλούν ακατάπαυστα… Όπως στην Αρχαία Ελλάδα, που μπορούσαν να μιλούν για οτιδήποτε, για την πόλη, τη φύση, τους νόμους, τους ιερούς αριθμούς, τον έρωτα, την ψυχή, την ποίηση, την ιστορία, τη θεογονία, επί παντός του επιστητού, τις γωνίες και τις ευθείες, το ζεστό και το κρύο, το κλέος και το κύδος, το είναι και το ον… Και τρελάθηκαν όλοι για αιώνες… Και άρχισαν να παραληρούν… Να ακούνε φωνές παντού… Στην ύλη, στους πλανήτες, στο σύμπαν… Μέχρι που φτάσαμε στο όριο της αντοχής μας… Και τότε επικαλεστήκαμε το Θεό, τον ένα και μοναδικό Θεό, να έρθει να επιβάλλει ένα μέτρο… λίγα λόγια πίστης κι αγάπης για το πλησίον και κατά τ’ άλλα σιωπή… Πέρασαν έτσι κάποιοι αιώνες κατάνυξης… Αλλά και πάλι αρχίσαμε να θεοδικούμε… Ώσπου επιστρέψαμε πάλι στα ίδια, στον ενθουσιασμό για τον λόγο… Κάναμε τον Λόγο Θεό.

Στα μυθιστορήματα, ξέρετε, επιτρέπονται τα πολλά λόγια, δεν υπάρχουν όρια… Αν και αυτά τα όρια έχουν ήδη ξεπεραστεί… Στο «Αναζητώντας το χαμένο χρόνο» του Προυστ… Στον «Οδυσσέα» του Τζόυς… Στον «Πύργο» του Κάφκα, που πραγματώθηκε το άπειρο που έθεσε κάποτε ως Παράδοξο ο Ζήνων ο Ελεάτης… Και για τον «Δον Κιχώτη» τι να πεις; Ποιος τον διαβάζει ακόμα; Τον «Άνθρωπο χωρίς ιδιότητες» του Μπροχ; Άσε δε το «Valis» του Φίλιπ Κ. Ντικ, την αποθέωση του ψυχωτικού παραληρήματος; Ο Μαρκήσιος ΝτεΣαντ πόσα βιβλία έγραψε; Πόσες λέξεις; Πόσες περιγραφές; Πόσες παραλλαγές στο σεξ; Και ποιος αντέχει να τα διαβάσει τώρα, με τόσα πορνό ανεβασμένα στο ίντερνετ; Ποιος μπορεί να διαβάζει, έστω και φωναχτά, το έπος του Γκιλγκαμές; Το ογκώδες, σε σελίδες επί σελίδων εκτεινόμενο «Πόλεμος και ειρήνη» του Τολστόι; Τι να λέμε τώρα; Και τι να λέμε μετά; Και ποιος αντέχει ν’ ακούει αυτά που λέμε; Ποιος θα άντεχε ν’ ακούσει σε απαγγελία, έστω και σαν μια εξιλέωση για τις αμαρτίες του, την «Κόλαση» του Δάντη; Ποιος διαβάζει πια ολόκληρη την Τορά; Ολόκληρη τη Βίβλο; Ολόκληρο το Κοράνι; Το «Κεφάλαιο» του Μαρξ; Ποιος προλαβαίνει; Και γιατί να το κάνει; Εκτός και αν είναι η δουλειά του αυτή, αν είναι δάσκαλος, καθοδηγητής ή ερευνητής… (Μπορώ να πιω απόψε και να μεθύσω; Άσχετο αυτό…)
 
Είναι πιο εύκολο, ξέρετε, να ακούσει όλα τα έργα του Μπαχ κανείς… Η ακρόαση της μουσικής είναι πιο εύκολη… Η δήθεν ακρόαση δηλαδή… Διότι αν δεν συγκεντρωθείς στη μουσική που ακούς, αλλά την ακούς απ’ έξω-απ’ έξω, πώς λες ότι την ακούς;

Η μητέρα μου -μια γυναίκα κατά βάση αγράμματη, με τα σημερινά δεδομένα, του δημοτικού- που ωστόσο όλο και κάτι διάβαζε, αν έπεφτε στα χέρια της –κανένα ρομάντζο… δυσκολευόταν να διαβάσει ολόκληρο το έργο «Οι άθλιοι» του Βίκτωρος Ουγκό… που το είχα δανειστεί εγώ, οκτώ χρονών, από την δημοτική βιβλιοθήκη ένα καλοκαίρι και το διάβασα όλο. Το άκουγε όμως, θυμάμαι, ανελλιπώς σε συνέχειες, στο ραδιόφωνο, και το είχε δει στο σινεμά, σε μια τρίωρη εκδοχή με τον Ζαν Γκαμπέν στο ρόλο του Γιάννη Αγιάννη… Ήμουν μαζί της κι εγώ. Κι έτσι δανείστηκα πάλι τους δύο τόμους το επόμενο καλοκαίρι και τους διάβασα ξανά… Τότε, βλέπετε, δεν υπήρχε και η τηλεόραση.

Έχετε διαβάσει τον «Φάουστ» του Γκαίτε, αγαπητέ; Όχι… Τότε, μήπως έχετε ακούσει το τραγούδι «Η Μαργαρίτα στο Ροδάνι» του Σούμπερτ;… Ίσως; Ναι… Δεν ξέρετε όμως ποια είναι η Μαργαρίτα, ε; Καλά, δεν πειράζει… Δεν χάνετε και τίποτα από τη ζωή σας… Η ζωή είναι μικρή για να ’ναι θλιβερή…

Έχετε διαβάσει ποτέ το «Κοράκι» του Ένγκαρ Άλαν Πόε;… Ναι; Αλήθεια!… Και τι θυμάστε απ’ αυτό;… Το «never more»; Τίποτ’ άλλο;… Καλά, δεν πειράζει… Αυτό είναι το «Κοράκι» βασικά… Το λάιτ μοτίβ του, το «never more»… Δεν είστε εκτός… Αν και ούτε εντός, ακριβώς… Τι να λέμε τώρα; Τέτοια ώρα, τέτοια λόγια!

Λέω τώρα, να πάω μέσα να διαβάσω -για την ακρίβεια να ξαναδιαβάσω- την τριλογία «Ζούκερμαν Δεσμώτης» του Φίλιπ Ροθ. Αν επιτρέπετε… Μπορώ;

Σωτήρης Ζήκος
sz@citymedia.gr

Διαβάστε όλα τα τελευταία νέα | Ενημερωθείτε

Ακολουθείστε το Cityportal.gr στο Google News για να μαθαίνετε πρώτοι όλα τα τελευταία νέα

Cityportal.gr Live ενημέρωση: O κορωνοϊός λεπτό προς λεπτό στην Ελλάδα και παγκοσμίως