Site icon Cityportal.gr

Σοφία Νικολαίδου

Σοφία Νικολαίδου


Από τις πιο ηχηρές και δραστήριες λογοτεχνικές φωνές της πόλης μας, ανοίγει τα χαρτιά της στην Nατάσα Xολιβάτου και το περιοδικό CITY γύρω από το τελευταίο της μυθιστόρημα με τον τίτλο «Απόψε δεν έχουμε φίλους» (εκδόσεις Μεταίχμιο), μια αφήγηση για την προσωπική ιστορία του καθενός μας όπως ταξιδεύει και διαμορφώνεται μέσα από τη συλλογική Ιστορία.

Πώς προέκυψε το «Απόψε δεν έχουμε φίλους»; Πώς σας ήρθε η ιδέα της συγγραφής του;
Μελετούσα για χρόνια τις πηγές για την περίοδο της Κατοχής στη Θεσσαλονίκη και το θέμα του δωσιλογισμού. Κρατούσα σημειώσεις για τη δεκαετία του 1980, τότε που διαμορφώθηκαν πολιτικά στερεότυπα και κοινωνικές συμπεριφορές που μας ταλανίζουν ακόμα. Είχα γράψει μεγάλο μέρος του βιβλίου, όταν -αίφνης- συνέβησαν τα γεγονότα του Δεκεμβρίου του 2008. Από σύμπτωση έλειπα από την πόλη. Την Κυριακή στις 7 Δεκεμβρίου επέστρεψα με τρένο από τη Φλώρινα. Οι δρόμοι κλειστοί. Διέσχισα τη Μοναστηρίου, ανέβηκα στην Αγίου Δημητρίου. Σεληνιακό τοπίο. Αυτή η εικόνα της πόλης, άναψε τα φώτα του μυαλού. Αναδιοργάνωσα τη δομή του βιβλίου, ξαναέγραψα τα περισσότερα κεφάλαια.


Πώς προέκυψε ο τίτλος του βιβλίου;
Ο τίτλος είναι δώρο. Μου τον χάρισε ο Γιώργος Κορδομενίδης. Αφορούσε μια άσχετη ιστορία, που μου διηγήθηκε πριν από δώδεκα περίπου χρόνια. Η φράση μου είχε καρφωθεί στο μυαλό και επέμενε. Στο βιβλίο την εκτοξεύει ένας από τους ταμπουρωμένους στη Φιλοσοφική Σχολή, τη μέρα που της βάζουν φωτιά. Όμως διατρέχει όλες τις εποχές του μυθιστορήματος. Χαρακτηρίζει κρίσιμες στιγμές, όταν οι ήρωες καλούνται να πάρουν αποφάσεις.


Πρόκειται για μια ιστορία που ο μίτος της ξετυλίγεται σε τρεις διαφορετικές εποχές: Δεκέμβριος 2008, Οκτώβριος 1981-1989, 1934-1944. Μιλήστε μας λίγο αναλυτικότερα γι’ αυτό και για το πώς συνδέονται μεταξύ τους οι τρεις διαφορετικές γενιές Ελλήνων στις οποίες αναφέρεστε.
Το βιβλίο αφορά 74 χρόνια νεοελληνικής ιστορίας (1934-2008). Στο διάστημα αυτό, τρεις γενιές Ελλήνων προσπαθούν να ζήσουν τη ζωή τους, την ώρα που η Ιστορία δείχνει τα δόντια της. Η πρώτη γενιά μεγαλώνει στην Κατοχή. Κατηχητικά, φυλακές, συσσίτια, προδότες και πατριώτες. Η δεύτερη γενιά ωριμάζει στην πρώτη δεκαετία της διακυβέρνησης του Πασόκ (1981-1989). Συνδικαλισμός, φοιτητικές συνελεύσεις, ταβέρνες, σχολές, φροντιστήρια, σκάνδαλα. Η τρίτη γενιά είναι τα παιδιά που κατέβηκαν στους δρόμους στα γεγονότα του Δεκεμβρίου του 2008. Και οι τρεις αυτές γενιές ηρώων καταλαβαίνουν για τα καλά τι θα πει να τσακίζεται η θεωρία στην πράξη. Καλούνται να πάρουν αποφάσεις, την ώρα που ο κόσμος καίγεται. Η Ιστορία (με το γιώτα κεφαλαίο) μοιάζει να φτιάχνεται από τις προσωπικές ιστορίες του καθενός. Και οι κακοδαιμονίες της ελληνικής κοινωνίας φαίνεται πως μεταμορφώνονται, μεταλλάσσονται και κληροδοτούνται από γενιά σε γενιά, περίπου σαν το προπατορικό αμάρτημα.


Το βιβλίο σας έχει έντονο ιστορικό, πολιτικό και κοινωνικό ενδιαφέρον, κάτι που διαφέρει από τις προηγούμενες δουλειές σας που θα τις χαρακτήριζα πιο προσωποκεντρικές…
Στον «Πλανήτη Πρέσπα» με είχαν απασχολήσει και πάλι ζητήματα ιστορίας, μόνο που το συγκεκριμένο μυθιστόρημα δεν αφορούσε την πρόσφατη, αλλά τη βυζαντινή ιστορία. Στο «Απόψε δεν έχουμε φίλους», οι ήρωες συγκρούονται με τα μεγάλα γεγονότα της εποχής τους. Η Ιστορία τους παίρνει παραμάζωμα. Θέλουν δε θέλουν, αναγκάζονται να διαλέξουν πλευρά.


Όπως γράφετε χαρακτηριστικά «πρώτα κοιτάς που χύθηκε το αίμα και ύστερα διαλέγεις πλευρά». Δεν υπάρχουν τελικά αντικειμενικές αλήθειες, σωστές και λάθος αποφάσεις στην Ιστορία αλλά το πώς βιώνουμε και στη συνέχεια κρίνουμε τα γεγονότα, εξαρτάται πάντοτε από την πλευρά στην οποία βρισκόμαστε;
Δεν πιστεύω πως υπάρχει αμόλυντη αντικειμενικότητα. Και η ουδετερότητα είναι, με τον τρόπο της, ιδεολογία. Και μάλιστα πιο υπόγεια και, ενίοτε, πιο ισχυρή. Η περιλάλητη ιστορική αντικειμενικότητα συχνά αποδεικνύεται επιστημονικό ψέμα. «Όσοι το προφασίζονται έχουν να κουκουλώσουν αμαρτίες» λέει ένας ήρωας.


Η Ιστορία σε ποιο βαθμό καθορίζει τις ζωές μας; Μπορεί ο άνθρωπος να αποφασίσει ο ίδιος πραγματικά για τη ζωή του εν μέσω κοχλαζόντων ιστορικών συγκυριών ή αυτό είναι μια πλάνη;
Η Ιστορία καθορίζει τη ζωή όλων μας, το ίδιο και η γεωγραφία. Δεν είναι το ίδιο να έχω γεννηθεί στην Κατοχή και το ίδιο να έχω γεννηθεί 40 χρόνια μετά. Δεν είμαι ο ίδιος άνθρωπος αν γεννηθώ στη Ρουάντα και ο ίδιος άνθρωπος αν γεννηθώ στην Ευρώπη. Πιστεύω ότι υπάρχει ένα είδος γεωγραφικού, ιστορικού και κοινωνικού στίγματος, που μας καθορίζει, είτε το παραδεχόμαστε είτε όχι. Φυσικά και υπάρχει το μέγα θέμα της ανθρώπινης βούλησης, αλίμονο αν δεν υπήρχε, όμως το άνυσμα των επιλογών μας κάθε φορά εξαρτάται από το ιστορικό πλαίσιο, από το γεωγραφικό και το κοινωνικό μας στίγμα. Ο άνθρωπος που έχει μορφωθεί σε πολυτελές ιδιωτικό σχολείο δεν έχει τα ίδια κοινωνικά αντανακλαστικά με τον άνθρωπο που έχει φοιτήσει στο δημόσιο της γειτονιάς του. Όταν η ιστορία κοχλάζει, οι άνθρωποι ζούνε τη ζωή τους στη διαπασών και οι διαφορές που συζητάμε βγάζουν μάτι.


Ταυτίζεστε περισσότερο με κάποιον από τους ήρωες σας; Θεωρείτε ότι κάποιος βρίσκεται πιο κοντά στην αλήθεια των γεγονότων;
Ο μυθιστοριογράφος, για να γράψει, δεν υποδύεται απλώς τους ήρωές του. Τους ενσαρκώνεται, κυριολεκτικά. Φοράει επάνω του τη σάρκα τους. Κανένας από τους ήρωες του μυθιστορήματός μου δεν παίζει κρυφτό. Όλοι, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, στο τέλος αποκαλύπτουν και αποκαλύπτονται. Η λογοτεχνία δεν είναι κατηχητικό. Δεn σηκώνει το φρύδι, δεν υψώνει το δάχτυλο. Η λογοτεχνία οφείλει να έχει ανθρωπογνωστικό έρμα. Δεn είναι δικαστήριο, δεν επιβάλλει ποινές, προσπαθεί να καταλάβει. Ο αναγνώστης διαλέγει μόνος του.


Έχει πολύ ενδιαφέρον το πώς χωρίζετε χρονολογικά το μυθιστόρημά σας σε κεφάλαια σύμφωνα με τους στίχους του στρατιωτικού εμβατηρίου «Η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει»…
Ήταν ο πιο ταιριαστός τρόπος, για να σχολιάσω τα συμβάντα. Οι στίχοι από το διάσημο εμβατήριο των παρελάσεων διατρέχουν τις γενιές και τις εποχές και δίνουν τον τόνο και το στίγμα των συμβάντων. Στο κάτω κάτω, μοιάζει να λέει ο αφηγητής, «ποιος μας βεβαίωσε πως η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει;»


«Ξανθιά πατημένη», «Ο φόβος θα σε βρει και θα ‘σαι μόνος», «Πλανήτης Πρέσπα» «Ο μωβ Μαέστρος», και τώρα το «Απόψε δεν έχουμε φίλους». Δύο συλλογές διηγημάτων και τρία μυθιστορήματα. Διήγημα τελικά ή μυθιστόρημα;
Το διήγημα είναι η σπίντα των εκατό μέτρων. Πρέπει, με μια εκπυρσοκρότηση, να χωρέσει μια ζωή σε λίγες λέξεις. Το μυθιστόρημα είναι μαραθώνιος. Εδώ η αφήγηση έχει διαφορετική αναπνοή. Νομίζω ότι το συγγραφικό μου ταμπεραμέντο κλίνει στο μυθιστόρημα και στη μεγάλη φόρμα. Με τρελαίνει -και με χορταίνει- το μυθιστόρημα ως κατασκευή. Όμως και το διήγημα έχει τη γοητεία του. Άλλωστε το ένα δεν αποκλείει το άλλο.


Κριτική λογοτεχνίας από τη μία και συγγραφή λογοτεχνίας από την άλλη. Πόσο κοντά είναι το ένα με το άλλο και πώς η μία σας ιδιότητα επηρεάζει και τροφοδοτεί την άλλη;
Είναι δύο όψεις από ένα φύλλο χαρτί. Σκίζεις τη μια, σκίζεται και η άλλη. Ο συγγραφέας δεn γίνεται να γράφει χωρίς να διαβάζει, είναι μέρος της δουλειάς του. Πρέπει να ακονίσει τα αναγνωστικά του ανακλαστικά, να έχει γραμματολογική εποπτεία, να μαθητεύσει πλάι στους μάστορες. Τόσο παλιότερα όσο και σήμερα, οι συγγραφείς έγραφαν και γράφουν για βιβλία. Ναι, έχουν τη διαστροφή του επαγγελματία που επιμένει σε ζητήματα τέχνης και τεχνικής, όμως πιστεύω πως διατηρούν τα αντανακλαστικά του εμπαθούς αναγνώστη: ξέρουν να ξεχωρίσουν πότε ένα κείμενο φέρνει χασμουρητό και πότε προκαλεί ηλεκτροπληξία.

Exit mobile version