«Τα Πασχαλινά» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη από την Εταιρεία Θεάτρου Enigma | Κριτική της παράστασης Αγγέλα Μάντζιου
Την θεατρική παράσταση «Τα Πασχαλινά», βασισμένη σε τέσσερα διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, («Πάσχα ρωμέικο», «Τ’ αερικό στο δέντρο», «Υπό την βασιλικήν δρυν» και «Η άκληρη»), παρακολουθήσαμε στην σκηνή του θεάτρου Σοφούλη.
Η παράσταση ξεκίνησε τον κύκλο της ακουστικά (ως πρόλογος αυτοσύστασης), με κάποιες αυτοβιογραφικές πληροφορίες για την ζωή, τις σπουδές και το έργο του συγγραφέα Αλ. Παπαδιαμάντη.
Η σκηνή ήταν άδεια, εκτεθειμένη ως αφαιρετικός τόπος στο ελάχιστον και πολύ του βίου «του αγίου των γραμμάτων», ένα τραπέζι με ένα κερί και ένα ποτήρι νερό, ένα χράμι, μία καρέκλα, ένα ομοίωμα δέντρου, συμβολοποιώντας το δημόσιον και ιδιωτικόν της σύστασης ενός βίου.
Οι ιστορίες που παρακολουθήσαμε δραματοποιημένες επί σκηνής, άφησαν χώρο στην εναργή φαντασία, στο εσωστρεφές βλέμμα της εξεταγής αισθημάτων, στην εξωστρεφή διατύπωση της αντίδρασης του γέλωτος, στον συλλογισμόν των ανθρωπίνων δεινών, στην συγκατάβαση.
Η παράσταση είχε το χειροποίητον χάρισμα ενός προσωπικού δώρου και την αποτύπωση ενός ακριβούς καρδιακού παλμού ως παλλόμενη γραφή διαυγών αισθημάτων.
Ο τρόπος σύνδεσης των ιστοριών ήταν ήρεμος και φυσικός, όπως και ο όλος ρυθμός της παράστασης του έργου. Η αμεσότητα πρόσληψης και προσφοράς του υλικού, ισορρόπησε στην συνθήκη αναφοράς του τίτλου, προοιωνίζοντας την γιορτινή λειτουργία της άνοιξης, στην φυσική και θρησκευτική εθιμική ακολουθία της προσδοκίας (αναγέννηση-ανάσταση), περασμένη από την αλληλουχία των παθών και του πένθους της ύπαρξης.
Αναδύθηκαν φωνές, ιστορίες ανθρώπων, θεματολογίες και αισθήματα, ιδωμένα όλα στην κοινωνιολογική, ψυχογραφική και φιλοσοφική διάσταση μιας κρυστάλλωσης: μελέτη της νοσταλγίας και της χαρμολύπης, χαρακτήρων, τύπων, ηθών, αισθήσεων, καταστάσεων, χειρονομιών, ήχων, αισθημάτων, ενταγμένων στην παράδοση ενός κόσμου ελληνικού και αρχοντικού, εκφρασμένων μέσω ενός καρτερικού, ταπεινού και λαϊκού φρονήματος.
Το ηχητικό περιβάλλον συμπεριέλαβε ακατέργαστες φωνές, αναγνώσματα ψαλμών, παιχνιδίσματα, κελαηδίσματα πουλιών, κλασσικότροπες μουσικές συνθέσεις εγχόρδων. Τα μοτίβα αυτά συνδέθηκαν οργανικά με τον κορμό των ιστοριών, υπογραμμίζοντας σε μια σύζευξη λόγιων και λαϊκών στοιχείων τις αισθητικές και γλωσσικές προσμίξεις και την ατμόσφαιρα των ιστοριών.
Ο ηθοποιός -και σκηνοθέτης- της παράστασης με ελάχιστα μέσα, μας οδήγησε, με την συνεπικουρία του βοηθού του, σε έναν κόσμο αυθύπαρκτο, όπου ακούστηκαν οι ζωηρές σκέψεις και αναδύθηκαν οι λεπταίσθητες παρατηρήσεις του συγγραφέα και μας εγκατέστησε σε τοπία όπου χαράχτηκαν οι παραστατικοί διάλογοι των προσώπων πιασμένοι στον αντηχητικό κώδικα της γλωσσικής ιδιοσυστασίας.
Η ερμηνεία και ο τρόπος θέασης της ανάγνωσης των έργων είχε την πλαστική αποτύπωση, και την πολυτροπική εκφορά, το άγγιγμα του σεβασμού προς το υλικό εκκίνησης. Η δημιουργική φαντασία της μελέτης ανέδειξε τις ρωγμώδεις πινελιές του χιούμορ και της λεπτής ειρωνείας, την συγκατάβαση αποδοχής και κατανόησης των ανθρωπίνων συμπεριφορών, παραδίδοντας ένα μάθημα θεάτρου δυνατής κράσης και καθαρών εκφραστικών ποιοτήτων.
Έτσι έκλεισε ο κύκλος αυτής της παράστασης παραδίνοντας στην σκηνή του θεάτρου ένα αποτύπωμα πυκνής και ανάλαφρης ύλης στην ενέργεια ενός οραματισμού, στο κέντρο αισθήσεων σαν όψη μιας φυσαλίδας καθαρού φωτός, ράντισμα μιας σταγόνας δροσερού ύδατος, πνοή μιας ανάσας, γεύση παρηγορητικής μετάληψης.
Το τέλος της παράστασης αγκιστρώθηκε στην εικόνα μιας συνομιλίας για ένα προφητικό Πάσχα -πέρασμα, ιδωμένο στην λεπτή παρατήρηση του παιδιού που σκέπτεται το παρελθόν στο βάρος μιας αθωότητας και της ηλικιωμένης Μαχώς, μιας γυναίκας που σκέφτεται το μέλλον στον νυγμό του θανάτου…
Το χειροκρότημα ήταν θερμό και ευχαριστήριο.
Με το τέλος της παράστασης σταθήκαμε για λίγο στην αίθουσα γυρεύοντας να παρατείνουμε, στον απόηχο των ιστοριών που παρακολουθήσαμε, την άυλη ιαματική αίσθηση. Στο θέατρο συναντήσαμε την φίλη μας Εύα και εκείνη άλλους φίλους της. Μαζί φίλοι και άγνωστοι γνωστοί, ως κοινωνοί θαυμαστών θεωρημάτων, μοιραστήκαμε σκέψεις και εντυπώσεις. Ύστερα κατεβήκαμε στην θάλασσα. Κοιτάξαμε για λίγο την πόλη, τα καράβια, τα φώτα, τους αντικατοπτρισμούς στα σχήματα των άστρων και κάτι συμπαντικό αιωρήθηκε χωρίς λέξεις.
ΥΓ
Ελπίζουμε και ευχόμαστε την παράσταση αυτή να την παρακολουθήσουν πολλοί θεατές και κυρίως οι -ευτυχώς ανήσυχοι- νέοι για να παραλάβουν με τη σειρά τους, στην μαθητεία ώσμωσης, την σκυτάλη της δημιουργίας.
Θα θέλαμε επίσης αυτήν την παράσταση να την παρακολουθήσουν και κάποιοι δημόσιοι λειτουργοί και αξιωματούχοι διαφόρων βαθμίδων για να διαπαιδαγωγηθούν -να διδαχθούν στην ανιδιοτέλεια της Τέχνης (όλων των ειδών και μορφών), για να συναισθανθούν την ενέργεια, τον αγώνα και τις αγωνίες των καλλιτεχνών που παλεύουν σε αντίξοους καιρούς να κρατήσουν το κερί αναμμένο.
Ποτέ δεν είναι αργά να ακούσουν πώς ακούγονται στην τέχνη σε αντιπαραβολή των «Παπα-Διαμαντικών» -(και άλλων λόγων, τύπων, εικόνων, ήχων, βημάτων τέχνης)- και τα δικά τους λόγια, τα δημόσια και τα ρητορικά.
ΤΑ ΠΑΣΧΑΛΙΝΑ
Στο θέατρο Σοφούλη
[Με φόντο τη γιορτή του Πάσχα και τον ερχομό της άνοιξης, ο Αφηγητής, με όχημα τον λόγο του “Αγίου των Ελληνικών Γραμμάτων” και λιτά σκηνικά μέσα, διηγείται ιστορίες και αναμνήσεις μιας άλλης εποχής. Ευλαβικοί περίπατοι στις φτωχογειτονιές της Αθήνας μέσα στο ανοιξιάτικο τοπίο, ο πρώτος παιδικός έρωτας του συγγραφέα για μια βασιλική βελανιδιά και ιστορίες ανθρώπων της υπαίθρου, με τη συνοδεία μουσικών σχολίων και προβολές εικόνων από τα τέλη 19ου μέχρι τις αρχές 20ού αιώνα, συνθέτουν την παράσταση] (από το δελτίο τύπου της παράστασης).
Σκηνοθεσία – Ερμηνεία – Μουσική επιμέλεια: Κυριάκος Δανιηλίδης
Συμμετέχει ο Δημήτρης Μπουζούδης
Σκηνικά – Κοστούμια: Αναστασία Αστερίου
Φωτισμοί – Ήχος: Ανέστης Ατακτίδης
Βοηθός σκηνοθέτη: Κατερίνα Κασελίμη
Προβολή – Επικοινωνία: Κατερίνα Νικολάου
Φωτογραφίες: Γιώργος Ηλιόπουλος
Παραγωγή: Εταιρεία Θεάτρου Enigma
«Τα Πασχαλινά» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη από την Εταιρεία Θεάτρου Enigma | Κριτική της παράστασης Αγγέλα Μάντζιου

