Μια μικρή γεύση από Ισλάμ

Ένα ισλαμικό έτος είναι περίπου 11 ημέρες μικρότερο από ένα γρηγοριανό έτος. Το Ραμαζάνι αφορά τον μουσουλμανικό μήνα νηστείας: είναι ο ένατος μήνας του ισλαμικού σεληνιακού ημερολογίου και διαρκεί 29 ή 30 ημέρες, ανάλογα με το πότε είναι ορατή η νέα ημισέληνος˙ ο αραβικός όρος Ραμαζάνι υποδηλώνει έντονη ζέστη. Έτσι λοιπόν το Ραμαζάνι είναι μια περίοδος νηστείας και πνευματικής ανάπτυξης, ένας από τους πέντε πυλώνες του Ισλάμ: κάθε πυλώνας υποδηλώνει την υποχρέωση για τον πιστό να ζει μια καλή μουσουλμανική ζωή.

Οι άλλοι πυλώνες είναι η ομολογία πίστης, η καθημερινή προσευχή, η ελεημοσύνη στους φτωχούς και το προσκύνημα στη Μέκκα. Σε αυτό το μήνα γενικά οι μουσουλμάνοι απέχουν από το φαγητό, το ποτό και τις σεξουαλικές σχέσεις από την αυγή μέχρι τη δύση του ηλίου κάθε μέρα του μήνα. Υπάρχουν και εκείνοι που λένε επιπλέον προσευχές, ειδικά τη νύχτα, προσπαθώντας να απαγγείλουν ολόκληρο το Κοράνι. Είναι μια εποχή για τους πιστούς να επικεντρωθούν στον καθαρισμό τους ως άτομα από την υπερβολή και τον υλισμό.

Επικρατεί η πεποίθηση ότι στις τελευταίες 10 νύχτες του Ραμαζανιού αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά το Κοράνι στον Προφήτη Μωάμεθ. Σύμφωνα με το Κοράνι, η νηστεία επιβλήθηκε στους πιστούς ώστε να έχουν επίγνωση του Θεού: απέχοντας δηλαδή από πράγματα που οι άνθρωποι θεωρούν δεδομένα, κάποιος μπορεί να σκεφτεί τον σκοπό της ζωής και να πλησιάσει τον δημιουργό κάθε ύπαρξης.

Ως εκ τούτου, η συμμετοχή σε αδικήματα υπονομεύει την ουσία της νηστείας. Πολλοί πάντως υποστηρίζουν ότι η νηστεία είναι μια πνευματική πράξη που επιτρέπει στον πιστό να κατανοήσει την κατάσταση των φτωχών και έτσι να αναπτύξει μεγαλύτερη ενσυναίσθηση. Εξυπακούεται πως όσοι αντιμετωπίζουν σωματικές δυσκολίες (π.χ. λόγω ασθένειας ή γήρατος) εξαιρούνται από την υποχρέωση νηστείας. Το ίδιο ισχύει και για όποιον ταξιδεύει. Επίσης, όσοι δεν μπορούν να νηστέψουν καθόλου κι εφόσον διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα, μπορούν -εναλλακτικά- να παρέχουν γεύματα σε όσους έχουν ανάγκη.

Κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού, όσοι νηστεύουν τρώνε μόνο τρόφιμα που επιτρέπονται βάσει του ισλαμικού νόμου: η αραβική λέξη για τέτοια τρόφιμα είναι χαλάλ (halal)˙ το γεύμα μετά τη δύση του ήλιου, το οποίο φέρνει κοντά τους ανθρώπους της πίστης κατά τη διάρκεια του ιερού μήνα, αποκαλείται ιφτάρ (iftar).

Ο μουσουλμάνος που ασκεί το θρησκευτικό του καθήκον νηστεύοντας, στοχεύει στην καλλιέργεια ορισμένων στάσεων ζωής και αξιών, τις οποίες θα μπορούσε να καλλιεργήσει κατά τη διάρκεια ενός ολόκληρου έτους, γι’ αυτό και το Ραμαζάνι παρομοιάζεται με ένα στρατόπεδο πνευματικής εκπαίδευσης. Πέρα από το αίσθημα πείνας και δίψας, ο πιστός συχνά πρέπει να αντιμετωπίσει την κόπωση λόγω των προσευχών αργά το βράδυ και των γευμάτων πριν από την αυγή. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα κατά τις τελευταίες 10 νύχτες του μήνα.

Το τέλος του Ραμαζανιού σηματοδοτεί την έναρξη μιας από τις δύο μεγάλες ισλαμικές εορτές, του Eid al-Fitr, της γιορτής του τερματισμού της νηστείας: πολλοί μουσουλμάνοι παρακολουθούν μια θρησκευτική λειτουργία, ενθαρρύνονται να συγχωρούν και να ζητούν συγχώρεση, επισκέπτονται συγγενείς και φίλους και ανταλλάσσουν δώρα. Στα αραβικά, Eid σημαίνει γιορτή. Η άλλη γιορτή, το Eid al-Adha, είναι η γιορτή της θυσίας: συμβαίνει στο τέλος του χατζ (hajj), ενός ετήσιου προσκυνήματος εκατομμυρίων μουσουλμάνων στην ιερή πόλη της Μέκκας στη Σαουδική Αραβία, το οποίο είναι υποχρεωτικό μία φορά στη ζωή, αλλά μόνο για όσους έχουν οικονομική δυνατότητα. Το Eid al-Adha θυμίζει την ιστορία του πώς ο Θεός διέταξε τον Ιμπραήμ να θυσιάσει τον γιο του Ισμαήλ ως δοκιμασία πίστης.

Η ιστορία, όπως αφηγείται το Κοράνι, περιγράφει την προσπάθεια του Σατανά να δελεάσει τον Ιμπραήμ ώστε να παρακούσει την εντολή του Θεού. Ο Ιμπραήμ, ωστόσο, παραμένει ασυγκίνητος και ενημερώνει τον Ισμαήλ, ο οποίος είναι πρόθυμος να θυσιαστεί. Όμως ακριβώς τη στιγμή που ο Ιμπραήμ προσπαθεί να σκοτώσει τον γιο του, ο Θεός παρεμβαίνει και ένα κριάρι θυσιάζεται στη θέση του Ισμαήλ. Κατά τη διάρκεια του Eid al-Adha, οι μουσουλμάνοι σφάζουν ένα ζώο για να θυμούνται τη θυσία του Ιμπραήμ και να υπενθυμίζουν στον εαυτό τους την ανάγκη να υποταχθούν στο θέλημα του Θεού.

Γενικά το Κοράνι αφενός, υπογραμμίζει τον σεβασμό για τα ζωντανά πλάσματα και την ποικιλομορφία των ζωντανών όντων ως υπενθύμιση της δημιουργίας του Θεού, και αφετέρου, τονίζει επανειλημμένα την ιδέα του μιζάν (mizan) , ενός είδους κοσμικής και φυσικής ισορροπίας, γνωστή ως αρχή του “μεσαίου δρόμου”. Εξάπαντος, αξίζει να σημειωθεί κάτι που λέγεται ευρέως, ότι ο Αμερικανός πρόεδρος Τόμας Τζέφερσον, όταν ήταν 22χρονος φοιτητής της Νομικής αγόρασε ένα αντίγραφο του Κορανίου, 11 χρόνια πριν συντάξει τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας: αυτό συμβολίζει μια βαθιά ιστορική σύνδεση μεταξύ του αμερικανικού και του ισλαμικού κόσμου, καθώς και μια πιο συμπεριληπτική άποψη για τον θρησκευτικό πλουραλισμό.

Ζιώγας Απόστολος
(βιολόγος)

Φωτογραφία από το depositphotos.com