Ζωή μετά τον θάνατο: τι μας διδάσκει η φύση για το τέλος και την αναγέννηση

Το να πεθαίνεις είναι μια άγρια νύχτα και ένας καινούργιος δρόμος
Έμιλυ Ντίκινσον

Ο θάνατος ως αρχή νέας ζωής

Οι άνθρωποι όποτε αντικρίζουν τον θάνατο στη φύση (συνήθως) δεν αντιδρούν θετικά μα σπασμωδικά Κι όμως στη φύση, τα περισσότερα φυτά και ζώα ανακυκλώνονται ξανά σε νέα ζωή. Τα πεσμένα κλαδιά και φύλλα παρέχουν θρεπτικά συστατικά για νέα ανάπτυξη καθώς αποσυντίθενται. Τα άδεια κελύφη μπορούν να γίνουν τα θεμέλια για την ανάπτυξη νέας θαλάσσιας ζωής. Η νεκρή οργανική ύλη που απομένει μετά από μια συγκομιδή βοηθά στην παραγωγή τροφίμων που θρέφουν τους ανθρώπους παγκοσμίως. Αυτά τα υπολείμματα ζωής μπορούν να καθορίσουν τόσο τον ρυθμό όσο και το αποτέλεσμα της ανάκαμψης του οικοσυστήματος, επιτρέποντας στη ζωή να επιβιώσει και να ευδοκιμήσει, ή εμποδίζοντάς την να το κάνει.

Η οικολογική μνήμη

Οι οικολόγοι κάνουν λόγο για οικολογική μνήμη, όταν τα υπολείμματα του παρελθόντος επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο τα οικοσυστήματα φαίνονται και συμπεριφέρονται στο παρόν. Όπως και οι ανθρώπινες αναμνήσεις, τα τραυματικά γεγονότα μπορούν να έχουν τις ισχυρότερες επιρροές στη φύση: Οι πυρκαγιές, οι καταιγίδες, τα κύματα καύσωνα ,τα ξεσπάσματα παρασίτων ή ασθενειών, όλα αυτά μπορούν να προκαλέσουν εκτεταμένο θάνατο φυτών και ζώων, αφήνοντας πίσω τους άφθονα και διαρκή φυσικά υπολείμματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι νεκροί οργανισμοί εμποδίζουν την επιστροφή της ζωής μετά από ένα ακραίο γεγονός. Σε άλλες περιπτώσεις, καθιστούν τα οικοσυστήματα πιο ανθεκτικά τροφοδοτώντας την αναγέννηση νέας ζωής και επιταχύνοντας την ανάκαμψη. Η κατανόηση αυτής της μετά θάνατον ζωής και της επιρροής της στα οικοσυστήματα θα είναι ολοένα και πιο πολύτιμη ώστε να βοηθήσουμε τα οικοσυστήματα να ανακάμψουν σε ένα μεταβαλλόμενο κλίμα.

Τα foundation species

Υπάρχουν οικολογικά σημαντικοί οργανισμοί, γνωστοί ως foundation species : είναι άφθονοι και εμβληματικοί οργανισμοί, όπως δέντρα, χόρτα, στρείδια και κοράλλια, που δημιουργούν τη φυσική υποδομή πάνω στην οποία ευδοκιμούν ολόκληρες κοινότητες οργανισμών. Τα foundation species μπορούν να βρεθούν παντού, από τα βάθη των ωκεανών μέχρι τις κορυφές των βουνών. Επειδή είναι τόσο άφθονα όσο ζουν, μπορούν να παραμείνουν άφθονα και μετά τον θάνατό τους. Επομένως, η επιρροή τους μπορεί να συνεχιστεί σε μια μετά θάνατον ζωή που διαμορφώνει τις τροχιές των οικοσυστημάτων, είτε υποστηρίζοντας την αποκατάσταση της αρχικής δομής του οικοσυστήματος είτε μετατρέποντάς τη σε μια νέα.

Όταν οι νεκροί οργανισμοί εμποδίζουν ή βοηθούν

Σε κάποιες περιπτώσεις, τα νεκρά foundation species εμποδίζουν την ικανότητα των ζωντανών ομολόγων τους να ανακάμψουν, να αναπτυχθούν και να επιβιώσουν μετά από ακραία γεγονότα. Για παράδειγμα, ένα τροπικό ορεινό δάσος πλήττεται περιοδικά από τυφώνες , οι οποίοι απογυμνώνουν το θόλο του καλύπτοντας το έδαφος με κλαδιά και φύλλα δέντρων: έτσι πνίγεται το ηλιακό φως που χρειάζονται τα σπορόφυτα από κάτω, με αποτέλεσμα να επιβραδύνεται τελικά η ανάκαμψη του δάσους. Σε άλλες περιπτώσεις , οι νεκροί οργανισμοί στην πραγματικότητα προάγουν την αναγέννηση των ζωντανών ομολόγων τους. Για παράδειγμα, ύστερα από καταιγίδα, τα πεσμένα φύλλα καταλήγουν στο περίπλοκο σύστημα ριζών από κάτω, παρέχοντας μια ώθηση θρεπτικών συστατικών τα οποία ενισχύουν την παραγωγή νέων ριζών, επιταχύνοντας την ανάκαμψη του δάσους.

Πώς βοηθάμε τα οικοσυστήματα

Ωστόσο, όπως πολλοί άνθρωποι καταφεύγουν σε θεραπεία προκειμένου να διαχειριστούν κάποια τραυματική ανάμνηση που επηρεάζει τη ζωή τους, αντίστοιχα επίσης μπορούμε να βοηθήσουμε -με διάφορους τρόπους- τα οικοσυστήματα να διαχειριστούν τα υπολείμματα νεκρών οργανισμών μετά από καταστροφές. Στην ξηρά, τα όρθια νεκρά δέντρα μερικές φορές κόβονται και αφήνονται στο έδαφος ως κορμοί-τροφοί οι οποίοι απελευθερώνουν θρεπτικά συστατικά που θρέφουν τα ζωντανά δέντρα. Τα υπολείμματα νεκρού χόρτου απομακρύνονται μέσω ελεγχόμενης καύσης, ώστε να δημιουργηθούν καλύτερες συνθήκες για την ανάπτυξη νέου χόρτου. Καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας προκαλεί συχνότερα ακραία φαινόμενα και οδηγεί σε μαζικούς θανάτους οργανισμών, τα νεκρά άτομα των λεγόμενων foundation species θα αποδειχθούν χρήσιμα, συμβάλλοντας στην καθοδήγηση της αποκατάστασης των οικοσυστημάτων που ακολουθεί. Ως εκ τούτου, ο θάνατος αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής. Όσο πιο γρήγορα μάθουμε να αποδεχόμαστε τη μετασχηματιστική του δύναμη και να αξιοποιούμε τα υπολείμματα που αφήνει πίσω του, τόσο καλύτερα θα μπορέσουμε να βοηθήσουμε όχι μόνο τη φύση αλλά και τους εαυτούς μας να ευημερήσουν στο μέλλον.

Το προνόμιο των νεκρών

Εξάπαντος, δεν ωφελεί να πιστεύουμε ότι ο θάνατος διαρκεί για πάντα, εφόσον γνωρίζουμε ήδη ότι η ζωή έχει σίγουρα ένα τέλος. Άλλωστε, ποιο είναι το προνόμιο των νεκρών; Ότι δεν πεθαίνουν πια. Πάνω-κάτω, δηλαδή, όσο συνεχίζεις να γεννιέσαι, δεν πειράζει να πεθαίνεις και καμιά φορά. Με άλλα λόγια, οι ζωές των όντων εν γένει (φαίνεται να ) είναι καμωμένες από τον θάνατο άλλων όντων. Γι’ αυτό κι ο θάνατος αφορά την αθέατη πλευρά της ζωής. Και παρόλο που ο θάνατος έρχεται προτού μάθουμε να ζούμε, εντούτοις περιέχουμε τον θάνατό μας, όπως το φρούτο το κουκούτσι του. Λες και κάθε ζωή ισοδυναμεί με μια εκπνοή του Θεού, και κάθε θάνατος με μια εισπνοή του Θεού. Κι αν ο άνθρωπος έχει 100 αισθήσεις, και όταν πεθαίνει μόνο οι πέντε αισθήσεις που ξέρουμε να πεθαίνουν μαζί του, ενώ οι υπόλοιπες 95 να μένουν ζωντανές;

Απόστολος Ζιώγας
(βιολόγος)