Η Γαλλία, η χώρα που μας έδωσε τα ανθρώπινα δικαιώματα, το Μουλέν Ρουζ και το σινεμά του Ζαν-Λυκ Γκοντάρ, μόλις έκανε κάτι που για μερικούς μοιάζει σχεδόν επανάσταση: κατοχύρωσε νομικά ότι ο γάμος δεν συνεπάγεται υποχρέωση σεξουαλικής επαφής. Ναι, το διαβάσατε σωστά. Το 2026, χρειάστηκε να γραφτεί σε νόμο ότι κανείς δεν οφείλει να κάνει σεξ επειδή υπέγραψε ένα χαρτί στο δημαρχείο.
Για όσους τώρα αναρωτιούνται “μα δεν ήταν ήδη προφανές αυτό;”, η απάντηση είναι όχι. Όχι για τα γαλλικά δικαστήρια που μέχρι πρότινος μπορούσαν να θεωρήσουν την άρνηση σεξουαλικής επαφής ως λόγο υπαίτιου διαζυγίου. Όχι για τους συζύγους που επικαλούνταν το “συζυγικό καθήκον” σαν να ήταν ρήτρα συμβολαίου εξαρτημένης εργασίας. Και σίγουρα όχι για την ελληνική κοινωνία, όπου η φράση “συζυγικά καθήκοντα” ακόμα προφέρεται μετη σοβαρότητα επικήδειου λόγου.
Το μεσαιωνικό κατάλοιπο που αρνείται να πεθάνει
Όπως επισημαίνει η βουλευτής των Πρασίνων Μαρί-Σαρλότ Γκαρέν, η ιδέα του συζυγικού καθήκοντος έχει τις ρίζες της στο μεσαιωνικό εκκλησιαστικό δίκαιο. Μιλάμε για εποχή που η Γη ήταν επίπεδη, οι γυναίκες καίγονταν ως μάγισσες και η υγιεινή ήταν προαιρετική. Κάπως λογικό να αναθεωρήσουμε τις αντιλήψεις εκείνης της περιόδου, δεν νομίζετε;
Αλλά όχι. Η έννοια επιβίωσε, μεταμορφώθηκε, προσαρμόστηκε. Από θρησκευτική εντολή έγινε κοινωνική νόρμα, από νόρμα έγινε “παράδοση”, από παράδοση έγινε “ο τρόπος που γίνονται τα πράγματα”. Και ξαφνικά, στον 21ο αιώνα, υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που πιστεύουν ότι η βέρα στο δάχτυλο σημαίνει αυτόματη και διαρκή πρόσβαση στο σώμα του συντρόφου τους.
Όπως είχε πει η Simone de Beauvoir, “δεν γεννιέσαι γυναίκα, γίνεσαι”. Θα μπορούσαμε να προσθέσουμε: “και δεν παντρεύεσαι για να γίνεις σεξουαλικά διαθέσιμη 24/7”.
Η ελληνική εκδοχή του “συζυγικού καθήκοντος”
Στην Ελλάδα, η συζήτηση αυτή θα προκαλούσε σεισμό. Όχι γιατί είμαστε πιο συντηρητικοί από τους Γάλλους (αν και…), αλλά γιατί εδώ το “συζυγικό καθήκον” δεν είναι απλώς νομική έννοια. Είναι μέρος της καθημερινής γλώσσας, του λαϊκού πολιτισμού, των ανεκδότων στις ταβέρνες και των συμβουλών των πεθερών.
“Τι να κάνεις, κοπέλα μου, συζυγικά καθήκοντα”, ακούγεται ακόμα σε συζητήσεις γυναικών, σαν να μιλάμε για το πότισμα των γλαστρών ή το πλύσιμο των πιάτων. Σαν να είναι κάτι που “πρέπει να γίνει”, ανεξάρτητα από διάθεση, όρεξη ή συναίνεση. Και όποια τολμήσει να διαφωνήσει, κινδυνεύει να ακούσει το κλασικό “μα τότε γιατί παντρεύτηκες;”.
ς το πούμε ξεκάθαρα: ο γάμος δεν είναι συμβόλαιο εξαρτημένης σεξουαλικής εργασίας. Δεν είναι franchise για αέναη πρόσβαση. Δεν είναι συνδρομητική υπηρεσία streaming που με το που πληρώσεις (στην προκειμένη, με μια βέρα και μια υπογραφή) έχεις απεριόριστη χρήση.
Όταν η “παράδοση” συγκαλύπτει τη βία
Η υπόθεση Ζιζέλ Πελικό (Γαλλία: Νάρκωνε τη σύζυγό του επί μία 10ετία και τη βίαζε μαζί με άλλους άνδρες) που αναφέρεται στο νομοσχέδιο είναι σκληρή υπενθύμιση του πόσο επικίνδυνη μπορεί να είναι αυτή η νοοτροπία. Γυναίκα βιάζεται επανειλημμένα ενώ βρίσκεται σε κατάσταση αναισθησίας, και κάποιοι από τους κατηγορούμενους επικαλούνται ότι “υπέθεσαν συναίνεση” επειδή ο σύζυγός της το επέτρεψε.
Διαβάστε το ξανά. Και άλλη μια φορά αν χρειαστεί. Αυτό είναι το αποτέλεσμα όταν η συναίνεση θεωρείται “οριστική και αμετάκλητη” λόγω γάμου.
Ο Bertrand Russell είχε πει ότι “το πρόβλημα με τον κόσμο είναι ότι οι ανόητοι είναι πάντα σίγουροι για τον εαυτό τους, ενώ οι σοφοί γεμάτοι αμφιβολίες”. Προφανώς, όσοι επικαλούνται συζυγικά καθήκοντα ανήκουν στην πρώτη κατηγορία.
Η συναίνεση δεν είναι μονιμότητα
Το νέο νομοσχέδιο ξεκαθαρίζει κάτι που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο: η συναίνεση πρέπει να είναι ενημερωμένη, συγκεκριμένη, προηγούμενη και ανακλητή. Μπορείς να πεις όχι σήμερα ακόμα κι αν είπες ναι χθες. Μπορείς να πεις όχι σε αυτό ακόμα κι αν είπες ναι σε εκείνο. Και μπορείς να πεις όχι στον σύζυγό σου ακόμα κι αν είπες “ναι” μπροστά στον παπά ή το δήμαρχο.
Η σιωπή δεν είναι συναίνεση. Η έλλειψη αντίδρασης δεν είναι συναίνεση. Και σίγουρα η βέρα δεν είναι συναίνεση.
Υπάρχει και η άλλη πλευρά του νομίσματος
Όπως είχε σημειώσει η Margaret Atwood, “οι άνδρες φοβούνται μήπως οι γυναίκες τους γελοιοποιήσουν. Οι γυναίκες φοβούνται μήπως οι άνδρες τις σκοτώσουν”. Αυτή η ασυμμετρία φόβου είναι που κάνει την έννοια του “συζυγικού καθήκοντος” όχι απλώς αστεία, αλλά επικίνδυνη.
Βέβαια, υπάρχει και η άλλη όψη του νομίσματος που σπάνια συζητιέται: οι άνδρες που βρίσκονται αντιμέτωποι με πιέσεις και προσδοκίες για σεξουαλική απόδοση μέσα στο γάμο. Η τοξική αντρικότητα δεν πιέζει μόνο τις γυναίκες, πιέζει και τους άνδρες να ανταποκρίνονται σε ρόλους που συχνά δεν έχουν επιλέξει. Όταν μια γυναίκα επικαλείται το “συζυγικό καθήκον” για να πιέσει τον σύντροφό της, ή όταν του μεταφέρει την αίσθηση ότι “αποτυγχάνει” ως άνδρας επειδή δεν επιθυμεί σεξ με τη συχνότητα που εκείνη θέλει, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο καταστροφικό. Η συναίνεση δεν έχει φύλο. Κανείς δεν οφείλει να κάνει σεξ όταν δεν το επιθυμεί, ανεξάρτητα από το τι έχει ανάμεσα στα πόδια του. Και κανείς δεν πρέπει να νιώθει ένοχος, ανεπαρκής ή “λιγότερο άνδρας” επειδή λέει όχι.
Η διαφορά είναι ότι ιστορικά και στατιστικά, η πίεση και η βία μέσα στο γάμο έχει φύλο: συντριπτικά, τα θύματα είναι γυναίκες. Αυτό δεν ακυρώνει τις περιπτώσεις ανδρών που υποφέρουν, αλλά εξηγεί γιατί η κατάργηση των “συζυγικών καθηκόντων” είναι πρωτίστως φεμινιστικό ζήτημα.
Ένα μάθημα για την Ελλάδα
Η γαλλική μεταρρύθμιση είναι ένα μάθημα πολιτισμού. Όχι γιατί οι Γάλλοι είναι πιο προοδευτικοί (μέχρι πρότινος είχαν το ίδιο πρόβλημα), αλλά γιατί είχαν το θάρρος να αντιμετωπίσουν ένα ντροπιαστικό κατάλοιπο του παρελθόντος και να το διορθώσουν.
Στην Ελλάδα, η συζήτηση για τα “συζυγικά καθήκοντα” ακόμα προκαλεί νευρικά γελάκια, αμήχανες σιωπές και αμυντικές αντιδράσεις. “Μα αυτά είναι γαλλικές μανίες”, θα πουν κάποιοι. “Εδώ έχουμε άλλη νοοτροπία”, θα προσθέσουν άλλοι. Και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα.
Η “άλλη νοοτροπία” μας κρατάει δέσμια σε μεσαιωνικές αντιλήψεις για το γάμο, το σεξ και τη συναίνεση. Κρατάει τις γυναίκες σε ρόλο παθητικού δέκτη σεξουαλικών “καθηκόντων”. Και κυρίως, συγκαλύπτει μορφές βίας που συμβαίνουν κάθε μέρα, σε κάθε γειτονιά, πίσω από τις κλειστές πόρτες “ευτυχισμένων” γάμων.
Το τέλος μιας εποχής
Η γαλλική απόφαση είναι συμβολική, παιδαγωγική και απολύτως απαραίτητη. Θυμίζει σε όλους μας ότι ο γάμος είναι επιλογή αγάπης και συντροφικότητας, όχι συμβόλαιο σεξουαλικής διαθεσιμότητας. Ότι το σώμα μας παραμένει δικό μας, ακόμα και μετά τον γάμο. Και ότι η λέξη “όχι” έχει την ίδια ισχύ μέσα και έξω από την κρεβατοκάμαρα.
Όπως είχε πει η Gloria Steinem, “η αλήθεια θα σας ελευθερώσει, αλλά πρώτα θα σας εκνευρίσει”. Η αλήθεια είναι ότι τα “συζυγικά καθήκοντα” ήταν πάντα ένας ευγενικός τρόπος να πούμε “βιασμός εντός γάμου”. Και ναι, αυτό εκνευρίζει. Αλλά είναι καιρός να το πούμε δυνατά.
Η Γαλλία το έκανε. Πότε θα το κάνουμε κι εμείς;
Γράφει ο Πέτρος Γραμμενίδης | Φωτογραφία αρχείο Depositphotos
“Αν δεν είμαστε στο τραπέζι, θα είμαστε στο μενού”: Η ομιλία που συγκλόνισε το Νταβός 2026
σχετικά νέα
Διαβάστε όλα τα τελευταία νέα | Ενημερωθείτε
