Η δύναμη της ενσυναίσθησης σε έναν κόσμο που βιάζεται να σε κρίνει

Μια γυναίκα επιλέγει μια πιο αποκαλυπτική εμφάνιση ή, στον αντίποδα, εμφανίζεται παντελώς ατημέλητη σε μια κοινωνική εκδήλωση. Η ταμπέλα μπαίνει σε κλάσματα δευτερολέπτου, με τους γύρω της να βγάζουν ακαριαία αυθαίρετα συμπεράσματα για το «ποιόν», την ηθική ή την ποιότητα του χαρακτήρα της, προσπερνώντας πολύ εύκολα το γεγονός ότι η ενδυματολογική επιλογή αποτελεί απλώς προσωπική έκφραση, ή αισθητική προτίμηση και σε καμία περίπτωση δείκτη προσωπικής αξίας.

Ένα παιδί ουρλιάζει και χτυπιέται στο πάτωμα ενός σούπερ μάρκετ, ενώ ο γονέας στέκεται, κοιτάζοντας στο κενό. Οι περασμένοι σπεύδουν αμέσως να καταδικάσουν αμφότερους ψιθυρίζοντας για «κακή ανατροφή» ή «κακομαθημένο», αγνοώντας ότι το παιδί μπορεί να βρίσκεται στο φάσμα του αυτισμού ή ότι ο γονέας μπορεί να βιώνει μια τεράστια εξάντληση μετά από μήνες θεραπειών και άυπνες νύχτες.

Μια πρόταση λίγων λέξεων κάτω από μια ανάρτηση στα social media συχνά γίνεται αφορμή για ψηφιακό «λιθοβολισμό». Η μάζα σχεδόν πάντα σπεύδει να καταδικάσει τον γράφοντα που μπορεί να έχει αντίθετη άποψη ως κακόβουλο, τοξικό, αφαιρώντας πλήρως το δικαίωμα να εκφράσει τη γνώμη του, καθώς έρχεται σε αντίθεση με την κοινή παραδοχή του θέματος.

Η βιασύνη να κρίνεις ή να σε κρίνουν

Ζούμε στην εποχή της ακαριαίας ετυμηγορίας, όπου η ταχύτητα της κρίσης έχει αντικαταστήσει πλήρως το βάθος της σκέψης. Η σύγχρονη κοινωνική αρένα επιβραβεύει την αφοριστική βεβαιότητα και την ετοιμοπαράδοτη καταδίκη, μετατρέποντας τη διαφωνία σε πνευματική ανεπάρκεια και την ιδιαιτερότητα σε παρέκκλιση. Σε αυτό το δυστοπικό τοπίο, η ενσυναίσθηση δεν συνιστά απλώς μια συναισθηματική πολυτέλεια ή μια αόριστη ηθική αρετή, αλλά μια πράξη διανοητικής και ουσιαστικής αντίστασης. Η ικανότητα να αναστέλλει κανείς την παρόρμηση της ακαριαίας κρίσης, προκειμένου να κατανοήσει το εσωτερικό τοπίο του άλλου, απαιτεί μια σπάνια πνευματική ωριμότητα.

5 πράγματα που ξεχνάμε όταν βιαζόμαστε να βγάλουμε συμπεράσματα

• Η ταχύτητα με την οποία εκδίδουμε ηθικές καταδίκες αποκαλύπτει  την πνευματική μας νωθρότητα και αδυναμία να εμβαθύνουμε.
• Η ενσυναίσθηση δεν είναι αδυναμία ή αλόγιστη επιείκεια, αλλά η ύψιστη μορφή ορθολογισμού που αναγνωρίζει την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης φύσης.
• Η βιασύνη να επικρίνουμε τους άλλους λειτουργεί συχνά ως ένας βολικός μηχανισμός να “ξεφορτωθούμε” τις δικές μας ατέλειες και αβεβαιότητες. Κρίνουμε θεωρώντας ότι ηθικά υπερέχουμε
• Η ενσυναίσθηση είναι ένας δρόμος να παραμερίσουμε το εγώ μας και να κοιτάξουμε μέσα από την οπτική του άλλου. Αυτό δεν προϋποθέτει ότι ταυτιζόμαστε μαζί του. Κατανόηση ονομάζεται και σεβασμός της διαφορετικότητας μας.
• Όταν η κρίση προηγείται της κατανόησης, υψώνουμε αόρατα τείχη ανάμεσά μας, μετατρέποντας κάθε ανθρώπινη επαφή σε πεδίο μάχης. Του βάζουμε μια ετικέτα και τον κατατάσουμε σε μια κατηγορία που ήδη προυπάρχει στο μυαλό μας.

Η απόφαση να φρενάρουμε απέναντι στην πρώτη μας παρόρμηση να καταδικάσουμε, δεν είναι σημάδι αναποφασιστικότητας ή αδυναμίας, αλλά δείγμα εσωτερικής καλλιέργειας. Προσαρμοζόμαστε στους ρυθμούς μιας εποχής που δεν θέλει ανθρώπους με κρίση, αλλά απαιτεί να πάρουμε θέση εδώ και τώρα από τις επιλογές που μας σερβίρουν άμεσα. Για αυτό το να σταθούμε για λίγο σιωπηλοί, προσπαθώντας απλώς να καταλάβουμε, αντί να βγάζουμε πρώιμα συμπεράσματα είναι ίσως σήμερα η πιο επαναστατική πράξη ανθρωπιάς που μας έχει απομείνει.

Φωτογραφία αρχείο Depositphotos