Anima Κέντρο Μουσικοθεραπείας | Θεσσαλονίκη

Υπάρχει μια παρεξήγηση που ακολουθεί τη μουσικοθεραπεία σαν σκιά, υποτιμώντας τη συχνά σε μια απλή, χαλαρωτική μουσική υπόκρουση που θα μπορούσε να την προσφέρει οποιοσδήποτε αγαπά τη μουσική. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πολύ πιο βαθιά και ουσιαστική. Η μουσικοθεραπεία δεν είναι μια εναλλακτική θεωρία, αλλά μια σύγχρονη κλινική επιστήμη, ένας ισχυρός καταλύτης σύνδεσης και επικοινωνίας εκεί που οι λέξεις στερεύουν.

Από τις Μονάδες Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών μέχρι τη διαχείριση του χρόνιου πόνου και της νόσου Alzheimer, η μουσική επιστρατεύεται ως θεραπευτικό εργαλείο με διεθνώς αναγνωρισμένο ερευνητικό υπόβαθρο. Σπουδαία θεραπευτικά και νοσηλευτικά κέντρα παγκοσμίως, όπως το Mount Sinai στη Νέα Υόρκη, το University College London και το Beatrix Children’s Hospital στο Groningen, την εντάσσουν οργανικά στην κλινική τους φροντίδα. Στην Ελλάδα, αν και ο δρόμος τώρα ανοίγει, η ανάγκη για τέτοιες προσεγγίσεις που επαναπροσδιορίζουν την ανθρώπινη επαφή είναι πιο επίκαιρη από ποτέ.

Στο CityPortal αναζητάμε τους ανθρώπους που διαμορφώνουν το σύγχρονο πολιτισμικό και κοινωνικό τοπίο της πόλης με όραμα και εξειδίκευση. Μια τέτοια φωνή είναι η Χριστίνα Παπαδοπούλου. Με σπουδές στη Μουσική Ψυχολογία (University of Leeds) και στη Μουσικοθεραπεία (Anglia Ruskin University, Cambridge), και με πολύτιμη κλινική εμπειρία στο Λονδίνο, η Χριστίνα επέστρεψε για να δημιουργήσει το 2019 στη Θεσσαλονίκη το Anima. Έναν χώρο-καταφύγιο, όπου η μουσική γίνεται το όχημα για να ανακαλύψουμε ξανά την κοινότητα, τη συμπερίληψη και, τελικά, τον ίδιο μας τον εαυτό.

 Anima | Χριστίνα Παπαδοπούλου, MA, NICU trainee | Συνέντευξη 

Ζητήσαμε από την Χριστίνα μεταξύ των ερωτήσεων που θέσαμε, να μας εξηγήσει επιπλέον τι είναι και τι δεν είναι η μουσικοθεραπεία, πού υπερτερεί έναντι άλλων μεθόδων και γιατί στην Ελλάδα εξακολουθεί να χρειάζεται να αποδεικνύει αυτό που στην επιστήμη θεωρείται δεδομένο.

• Το Anima άνοιξε το 2019 στη Θεσσαλονίκη. Ποιες ήταν οι πρώτες αντιδράσεις της πόλης, έχει αλλάξει κάτι από τότε;

Τα πρώτα χρόνια χρειαζόταν συνήθως να εξηγήσω πιο συγκεκριμένα τι είναι η μουσικοθεραπεία και με ποιους τρόπους διαφέρει από τη μουσικοκινητική αγωγή ή από ένα μάθημα μουσικής. Αυτό το θεωρούσα αναμενόμενο, μιας και η μουσικοθεραπεία είναι ένας σχετικά καινούριος τομέας για τα ελληνικά δεδομένα. Τα τελευταία χρόνια διαπιστώνω πως οι γονείς με αναζητούν με πολύ πιο συγκεκριμένα θέλω για τη μουσικοθεραπεία των παιδιών τους, έχοντας ενημερωθεί πρώτα για το τι μπορεί και τι δεν μπορεί να προσφέρει αυτή η προσέγγιση. Χαίρομαι πολύ όταν επικοινωνώ με γονείς που αναζητούν μια θεραπευτική προσέγγιση που δίνει στα παιδιά τους χώρο να εκφραστούν, να δημιουργήσουν και να επεξεργαστούν αυτά που τα δυσκολεύουν, χωρίς την πίεση να παρουσιάσουν κάτι μουσικά άρτιο ή να μάθουν μουσική.

• Σπούδασες πρώτα Μουσική Ψυχολογία στο University of Leeds και μετά Μουσικοθεραπεία στο Anglia Ruskin University του Cambridge. Δύο κλάδοι που σπάνια συναντιούνται στο ίδιο πρόσωπο. Μπορείς να μας εξηγήσεις τι ασχολείται ο καθένας και πού συμπληρώνουν ο ένας τον άλλον στη δουλειά σου;

Η μουσική ψυχολογία μελετά το πώς οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται, δημιουργούν και βιώνουν τη μουσική σε όλο το φάσμα της ζωής τους, αντλώντας στοιχεία από τη γνωστική, αναπτυξιακή και κοινωνική ψυχολογία. Εξετάζει νοητικές διεργασίες όπως η αντίληψη, η μνήμη και τα συναισθήματα, αλλά και συμπεριφορές που σχετίζονται με τη μουσική. Η μουσικοθεραπεία από την άλλη μελετά τον τρόπο με τον οποίο η μουσική μπορεί να χρησιμοποιηθεί θεραπευτικά, με πυρήνα τη σχέση θεραπευόμενου και θεραπευτή. Στην ουσία, ένα μεγάλο κομμάτι της μουσικοθεραπείας στηρίζεται στο θεωρητικό υπόβαθρο της μουσικής ψυχολογίας, μετατρέποντας την επιστημονική γνώση για τη μουσική σε θεραπευτική πράξη.

«Η μουσική μπορεί να συναντήσει τον θεραπευόμενο εκεί ακριβώς όπου οργανώνεται η εμπειρία πριν από τις λέξεις»

• Η μουσικοθεραπεία διαθέτει διεθνώς αναγνωρισμένο επιστημονικό σώμα γνώσης, τεκμηριωμένα ερευνητικά δεδομένα και αυστηρά ακαδημαϊκά προγράμματα σπουδών. Πώς εξηγείς λοιπόν το γεγονός ότι ακόμα χρειάζεται να αποδεικνύει ότι δεν είναι εναλλακτική θεραπεία;

Νιώθω πως όλοι οι μουσικοθεραπευτές διαπραγματευόμαστε αυτή την ερώτηση, ειδικά στην αρχή των σπουδών και της πορείας μας. Πιστεύω πως το ζήτημα αυτό δεν αφορά μόνο τη μουσικοθεραπεία, αλλά το σύνολο των θεραπειών μέσω τέχνης. Οι προσεγγίσεις μας βασίζονται σε μη-λεκτικές, βιωματικές και σχεσιακές διαδικασίες, που συνήθως είναι δυσκολότερο να περιγραφούν σε σχέση με το λεκτικό και το αντικειμενικά μετρήσιμο. Ωστόσο, από ψυχοδυναμική και αναπτυξιακή σκοπιά, γνωρίζουμε πως η ανθρώπινη εμπειρία δεν οργανώνεται μόνο μέσα από το λόγο. Θεωρητικοί όπως ο Donald Winnicott έχουν αναδείξει το πόσο πολύτιμο είναι το παιχνίδι και η δημιουργική έκφραση στην ανάπτυξη του ατόμου. Ο John Bowlby και ο Daniel Stern τονίζουν πώς οι πρώιμες εμπειρίες μας ως βρέφη βασίζονται αποκλειστικά στη μη-λεκτική αλληλεπίδραση: τον τόνο της φωνής, το ρυθμό, το συναισθηματικό συντονισμό. Η μουσικοθεραπεία κουβαλώντας μέσα της όλα αυτά τα στοιχεία, μπορεί να συναντήσει τον θεραπευόμενο εκεί ακριβώς όπου οργανώνεται η εμπειρία πριν από τις λέξεις.

• Πώς ένας ασθενής μπορεί να είναι σίγουρος ότι ο μουσικοθεραπευτής που επιλέγει έχει τα απαραίτητα προσόντα, και τι κινδύνους κρύβει η απουσία αυτής της βεβαιότητας;

Προσωπικά πάντα ενθαρρύνω τους θεραπευόμενους, και ειδικά τους γονείς, να ρωτούν συγκεκριμένες ερωτήσεις γύρω από την εκπαίδευση, την κλινική εμπειρία και τη θεωρητική προσέγγιση όταν επιλέγουν μουσικοθεραπευτή. Είναι σημαντικό ο μουσικοθεραπευτής να έχει ολοκληρώσει ένα αναγνωρισμένο πρόγραμμα σπουδών, να έχει επαρκή κλινική εμπειρία και να έχει περάσει από προσωπική θεραπευτική διαδικασία. Εξίσου σημαντικό είναι να εργάζεται μέσα σε ένα σαφές επιστημονικό και δεοντολογικό πλαίσιο και να μπορεί να εξηγεί με κατανοητό τρόπο πώς θέτει θεραπευτικούς στόχους. Όταν λείπουν κάποια από αυτά τα στοιχεία, υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργηθούν ασάφειες ως προς τα θεραπευτικά όρια και τους στόχους της παρέμβασης. Συνήθως δουλεύουμε με ευάλωτους πληθυσμούς που έχουν σύνθετες ανάγκες, και είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε πώς θα τις υποστηρίξουμε και πώς θα παρέχουμε σταθερότητα και ασφάλεια στη θεραπευτική σχέση.

«Η μουσική δρα σαν μια αόρατη κλωστή που συνδέει το μουσικοθεραπευτή με το νεογνό, ακόμη και όταν αυτό βρίσκεται στη θερμοκοιτίδα»

• Σε μερικά από τα πιο προηγμένα νοσοκομεία του κόσμου, όπως το Mount Sinai της Νέας Υόρκης, το University College London και το Beatrix Children’s Hospital στο Groningen της Ολλανδίας, η μουσικοθεραπεία εφαρμόζεται πλέον σε Μονάδες Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών ως αναπόσπαστο κομμάτι της κλινικής φροντίδας. Εσύ έχεις εκπαιδευτεί ειδικά σε αυτό το πεδίο. Τι κάνει η μουσική εκεί που δεν μπορεί να κάνει τίποτε άλλο;

Στο περιβάλλον της Μονάδας Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών, η μουσικοθεραπεία λειτουργεί κυρίως ως μια πολύ στοχευμένη μορφή ρύθμισης και υποστήριξης του νεογνού. Φανταστείτε πως το νεογνό εκτίθεται, πολλές φορές πρόωρα, σε ένα περιβάλλον με έντονα ερεθίσματα, ενώ δεν έχει αναπτύξει ακόμη μηχανισμούς αυτορρύθμισης. Ο μουσικοθεραπευτής παρατηρώντας προσεκτικά την αναπνοή, τον καρδιακό παλμό και τις εκφράσεις του νεογνού, προσαρμόζει τη μουσική ώστε να του προσφέρει μια πιο οργανωμένη και προβλέψιμη εμπειρία που θα του παρέχει σταθερότητα και ασφάλεια. Η μουσική δρα σαν μια αόρατη κλωστή που συνδέει το μουσικοθεραπευτή με το νεογνό, ακόμη και όταν αυτό βρίσκεται στη θερμοκοιτίδα. Παράλληλα, σημαντικό κομμάτι είναι και η δουλειά με τους γονείς, βοηθώντας τους να συνδεθούν με το νεογνό με έναν ασφαλή τρόπο και να δημιουργήσουν πολύτιμες πρώιμες αναμνήσεις, ακόμη και μέσα στο νοσοκομειακό πλαίσιο.

• Σε ποιες περιπτώσεις και σε ποια σημεία η μουσικοθεραπεία μπορεί να πετύχει καλύτερα αποτελέσματα από άλλες θεραπευτικές μεθόδους και πού εντοπίζεις την ουσιαστική της υπεροχή;

Δεν θα έλεγα πως η μουσικοθεραπεία είναι ανώτερη συνολικά ως θεραπευτική μέθοδος, αλλά ότι έχει ιδιαίτερη αξία σε συγκεκριμένα επίπεδα εμπειρίας. Ιδίως σε περιπτώσεις που ο λόγος δεν επαρκεί ή απουσιάζει, όπως σε άτομα με αναπτυξιακές ή νευρολογικές παθήσεις, σε καταστάσεις συναισθηματικής αποσύνδεσης και σε τραύμα. Η μουσική μπορεί να προσαρμοστεί σε ένα ευρύ φάσμα αναγκών και να λειτουργήσει ως μέσο έκφρασης, σύνδεσης και ρύθμισης, χωρίς την προσδοκία της λεκτικής διατύπωσης. Από αναπτυξιακή σκοπιά, η μουσικοθεραπεία στοχεύει σε επίπεδα επικοινωνίας που προηγούνται της γλώσσας. Αυτή πιστεύω είναι και η ιδιαίτερη αξία της.

«Η μουσική δεν αντικαθιστά τη γλώσσα, αλλά τη συμπληρώνει»

• Έχεις εργαστεί με παιδιά και ενήλικες με διαταραχές αυτιστικού φάσματος στο Λονδίνο. Η μουσική φτάνει εκεί που η γλώσσα δεν μπορεί να φτάσει, ή μήπως η ίδια η μουσική είναι μια μορφή γλώσσας που κάποιοι άνθρωποι καταλαβαίνουν καλύτερα από άλλους;

Δεν θα έλεγα ότι η μουσική απλώς φτάνει εκεί που δεν φτάνει η γλώσσα, αλλά μάλλον ότι λειτουργεί σε ένα διαφορετικό επίπεδο εμπειρίας. Υπάρχουν συναισθήματα και βιώματα που δεν είναι εύκολο να εκφραστούν λεκτικά. Η μουσική δημιουργεί ένα χώρο όπου το συναίσθημα μπορεί να εκφραστεί και μέσα στη σχέση να αρχίσει να οργανώνεται. Αυτό φαίνεται καθαρά σε άτομα στο φάσμα του αυτισμού, όπου η γλώσσα δεν είναι πάντα ο πιο άμεσος τρόπος επικοινωνίας, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπάρχει σύνδεση. Η μουσική δεν αντικαθιστά τη γλώσσα, αλλά τη συμπληρώνει, ανοίγοντας έναν διαφορετικό δρόμο προς τη σύνδεση και την κατανόηση.

• Ερευνάς τον ρόλο της σωματικής κίνησης στη μουσικοθεραπεία. Η κίνηση ακολουθεί τη μουσική ή η μουσική ακολουθεί την κίνηση, και τι λέει αυτό που βλέπεις ότι χρειάζεται ο θεραπευόμενος;

Η σχέση ανάμεσα στη μουσική και την κίνηση είναι μια αμφίδρομη διαδικασία. Υπάρχουν στιγμές όπου η κίνηση προκύπτει μέσα από τη μουσική, ενώ άλλες στιγμές η μουσική έρχεται ως απάντηση στην κίνηση του θεραπευόμενου. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία δεν είναι ποια προηγείται, αλλά πώς κίνηση και μουσική συντονίζονται και αλληλεπιδρούν. Στη μουσικοθεραπεία η κίνηση αποτελεί βασικό τρόπο έκφρασης και επικοινωνίας, ιδιαίτερα όταν ο λόγος δεν επαρκεί. Αυτό που ο Daniel Stern περιγράφει ως συναισθηματικό συντονισμό αφορά ακριβώς αυτή τη δυνατότητα να συναντά κανείς την εμπειρία του άλλου μέσα από μια μη-λεκτική ανταπόκριση. Στη μουσικοθεραπεία αξιοποιούμε αυτή τη θεμελιώδη ανθρώπινη ικανότητα: η μουσική δίνει φωνή στην κίνηση και μας βοηθά να δημιουργήσουμε έναν κοινό χώρο εμπειρίας μέσα στον οποίο το σώμα και το συναίσθημα οργανώνονται μαζί.

Η μουσικοθεραπεία και ο χρόνιος πόνος

• Η μουσικοθεραπεία για τον χρόνιο πόνο είναι ένα από τα πεδία έρευνάς σου. Ο χρόνιος πόνος έχει και ψυχική και σωματική διάσταση που μπερδεύονται μεταξύ τους. Πού επεμβαίνει η μουσικοθεραπεία;

Ο χρόνιος πόνος δεν αφορά μόνο το σώμα, αφορά και το πώς το άτομο βιώνει την καθημερινότητά του, τον εαυτό του και τη σχέση του με τους γύρω του. Πολύ συχνά ο πόνος συνοδεύεται από άγχος, κόπωση, τάση για απόσυρση και την αίσθηση ότι χάνεται ο έλεγχος του σώματος. Η μουσικοθεραπεία δεν προσπαθεί να επέμβει στον πόνο ως σύμπτωμα, αλλά να δουλέψει με τον τρόπο που αυτός βιώνεται και νοηματοδοτείται. Η μουσική μπορεί να λειτουργήσει σε πολλά επίπεδα ταυτόχρονα: στο σωματικό επίπεδο στοχεύει να αποκλιμακώσει την ένταση μέσα από την αναπνοή, το ρυθμό και το μουσικό συγχρονισμό. Σε συναισθηματικό επίπεδο προσφέρει ένα μη-λεκτικό πλαίσιο έκφρασης. Και στο επίπεδο της θεραπευτικής σχέσης δημιουργεί ένα ασφαλές πλαίσιο όπου το σώμα, που συχνά βιώνεται ως κάτι δύσκολο, έχει χώρο να εκφραστεί και να ακουστεί.

• Στη συνεδρία, θεραπευόμενος και θεραπευτής δημιουργούν μουσική μαζί. Τι ακούς εσύ σε αυτή τη μουσική που δεν μπορεί να σου πει λόγια κανένας θεραπευόμενος;

Ακόμη και με την πλήρη απουσία λέξεων, ο μουσικός αυτοσχεδιασμός μου δίνει ποικίλα στοιχεία στα οποία μπορώ να εστιάσω. Παρατηρώ τη στάση του σώματος, τις εκφράσεις και την κίνηση του θεραπευόμενου, τα όργανα που θα διαλέξει να παίξει, και το πού βρισκόμαστε στο δωμάτιο ο ένας σε σχέση με τον άλλο. Το άλλο μεγάλο κομμάτι που προσέχω είναι πώς δύο άνθρωποι διαλέγουν να δημιουργήσουν μαζί μουσική: πώς θα ξεκινήσουμε και πώς θα τελειώσουμε τον αυτοσχεδιασμό μας, πώς θα ακούσουμε ο ένας τον άλλο, θα αφήσουμε χώρο ο ένας για τον άλλο μέσα στη μουσική. Η μουσική με αυτό τον τρόπο λειτουργεί σαν ένας διάλογος που μου δίνει πολύτιμες πληροφορίες για το πώς σχετίζεται ο θεραπευόμενος μαζί μου, τι έχει ανάγκη να εκφράσει και τι χρειάζεται να προσφέρω μουσικά για να τον υποστηρίξω.

Τομείς και παθήσεις που συνιστάται η μουσικοθεραπεία

• Ως ειδικός, σε ποιες παθήσεις και ανάγκες θα συνιστούσες τη μουσικοθεραπεία ως σημαντικό κομμάτι της θεραπευτικής διαδικασίας και γιατί;

Η μουσικοθεραπεία μπορεί να εφαρμοστεί σε ένα αρκετά ευρύ φάσμα αναγκών. Τη συναντάμε συχνά σε αναπτυξιακές και νευροαναπτυξιακές δυσκολίες, όπως το φάσμα του αυτισμού, όπου η μουσική μπορεί να υποστηρίξει τη μη-λεκτική επικοινωνία και τη σχέση μέσα από το ρυθμό και την αλληλεπίδραση. Έχει σημαντική θέση και σε νευρολογικές παθήσεις ή σε διαδικασίες αποκατάστασης, όπως μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο ή στη νόσο Parkinson, όπου μπορεί να βοηθήσει στην οργάνωση της κίνησης και του ρυθμού. Σε νευροεκφυλιστικές παθήσεις, όπως η νόσος Alzheimer και άλλες μορφές άνοιας, η μουσική μπορεί να υποστηρίξει τη μνήμη, το συναίσθημα και την αίσθηση της ταυτότητας, ακόμη και όταν η λεκτική επικοινωνία έχει περιοριστεί. Παράλληλα, η μουσικοθεραπεία εφαρμόζεται στον χώρο της ψυχικής υγείας, σε εμπειρίες όπως το τραύμα, το πένθος, η κατάθλιψη ή οι διατροφικές διαταραχές. Και τέλος σε ιατρικά πλαίσια όπως η ογκολογία, η παρηγορική φροντίδα και ο χρόνιος πόνος, όπου λειτουργεί υποστηρικτικά στοχεύοντας στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

• Ποιος είναι ο πιο συνηθισμένος λόγος που φτάνει κάποιος στο Anima, και ποιος είναι ο πιο απροσδόκητος;

Συνήθως με το Anima επικοινωνούν γονείς παιδιών και εφήβων με αναπτυξιακές και συναισθηματικές ανάγκες, που είτε χρειάζονται να δουλέψουν πάνω σε συγκεκριμένους στόχους, όπως η ανάπτυξη του λόγου και η βελτίωση της επικοινωνίας, είτε βιώνουν μια δύσκολη συνθήκη στο οικογενειακό περιβάλλον και χρειάζονται ένα δημιουργικό, μη-λεκτικό τρόπο έκφρασης. Ο πιο απροσδόκητος λόγος, τολμώ να πω με πολλή χαρά, είναι όταν κάποιος ενήλικας αναζητά τη μουσικοθεραπεία ως συμπληρωματική ή εναλλακτική προσέγγιση στο ψυχοθεραπευτικό του ταξίδι και εκφράζει την ανάγκη να επεξεργαστεί βιωματικά την εμπειρία του.

Για να έλθετε σε επαφή με το Anima Κέντρο Μουσικοθεραπείας και να κλείσετε το ραντεβού σας, για ενημερώσεις και πληροφορίες, τα στοιχεία επικοινωνίας είναι παρακάτω. στο info.

► Info

ANIMA ΚΕΝΤΡΟ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Το Anima στεγάζεται σε χώρο πλήρως προσβάσιμο σε άτομα που χρησιμοποιούν αμαξίδιο, με τουαλέτα ειδικά διαμορφωμένη για ΑΜΕΑ. Διαθέτει ηχομονωμένη αίθουσα συνεδριών για πλήρη ιδιωτικότητα, που φιλοξενεί τόσο ατομικές όσο και ομαδικές συνεδρίες, άνετο χώρο αναμονής και γραφείο για συναντήσεις. Ο εξοπλισμός περιλαμβάνει μεγάλη ποικιλία ποιοτικών μουσικών οργάνων που εξυπηρετούν τις δημιουργικές ανάγκες κάθε ηλικίας και προσφέρουν στον θεραπευόμενο ένα ευρύ φάσμα εκφραστικών επιλογών.

Διεύθυνση: Ευζώνων 4, Αγία Τριάδα, Θεσσαλονίκη, Τ.Κ. 54640

Γραφείο: 2310 85 40 45

Κινητό: 698 95 66 908

Site: animamusictherapy.com

Email: animamusictherapy@gmail.com

Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα – Παρασκευή, 10:00–21:00
Η επίσκεψη στο χώρο γίνεται μόνο κατόπιν ραντεβού.