Καλωσόρισες, McDonald's. Εσύ, Θεσσαλονίκη, πού είσαι;

Στη γωνία της Εγνατίας με την Αγίας Σοφίας άναψε ξανά η κίτρινη πινακίδα. Ακριβώς εκεί όπου γεννήθηκε το πρώτο McDonald’s της πόλης το 1994, ανοίγει σήμερα ένα νέο, δύο επιπέδων κατάστημα, με LED οθόνη και σχέδιο υπογεγραμμένο από το αυστραλιανό στούντιο Landini Associates. Η Premier Capital Hellas μιλά για επένδυση 1,5 εκατομμυρίου ευρώ και 45 νέες θέσεις εργασίας. Δεν είναι μικρό πράγμα αυτό. Σε μια πόλη που μετράει τη νεανική ανεργία σε διψήφια ποσοστά, κάθε θέση εργασίας αξίζει σεβασμό, όχι ειρωνεία.

Ας το πούμε λοιπόν καθαρά. Η επιστροφή ενός διεθνούς ονόματος στο κέντρο της Θεσσαλονίκης δεν είναι κακό νέο. Είναι όμως καθρέφτης μας. Και ο καθρέφτης δείχνει κάτι που δεν μας αρέσει.

Εγκαίνια με κάθε επισημότητα και ερωτήματα που προκύπτουν

Στα εγκαίνια παραβρέθηκαν εκπρόσωπος του προξενείου των ΗΠΑ, εκπρόσωπος του γραφείου του πρωθυπουργού, εκπρόσωπος του δήμου και ο καθηγούμενος της Ιεράς Μονής Ζωγράφου του Αγίου Όρους. Την κορδέλα την έκοψαν στελέχη της πολυεθνικής παρέα με τη δημοτική αρχή. Καλή η παρουσία τους, τιμά τον θεσμό. Θέτω όμως μερικά αφελή ερωτήματα:

• Πόσες φορές στάθηκε ο δήμος με την ίδια επισημότητα σε άνοιγμα δημοτικής βιβλιοθήκης γειτονιάς;
• Πόσες φορές στάθηκε δίπλα σε νέο συγγραφέα, σε ανεξάρτητη σκηνή, σε βιβλιοπωλείο που έκλεισε επειδή δεν άντεξε το ενοίκιο του κέντρου;
• Αλήθεια ξέρουν εκεί στο δήμο και στην περιφέρεια που λατρεύουν τα φεστιβάλ, πόσοι πολιτιστικοί σύλλογοι υπάρχουν στην επικράτειά τους, και τι βοήθεια χρειάζονται;
• Πόσα χρόνια περιμένει ένα πνευματικό κέντρο γειτονιάς μια ανακαίνιση;
• Πόσοι καλλιτέχνες της Θεσσαλονίκης έφυγαν τα τελευταία χρόνια επειδή δεν βρήκαν εδώ ούτε χώρο, ούτε χρηματοδότηση, ούτε καν προσοχή;

Οι αρμόδιοι στην Ελλάδα θυμούνται τον πολιτισμό κυρίως όταν υπάρχουν κάμερες. Μια κορδέλα να κοπεί, ένα χαμόγελο για τον φακό, κάτι να μπει στο βιογραφικό ως ενδιαφέρον, ως νιάξιμο. Αυτά βέβαια θα τα έλεγε κάποιος κακοπροαίρετος, κάποιος που θα πίστευε ότι αυτοί οι φορείς επενδύουν περισσότερο χρόνο στο φαίνεσθαι παρά στο ουσιαστικό, με οδυνηρό αποτέλεσμα να μην απομένει χρόνος για το δεύτερο.

Η κοινωνία του θεάματος

Ο Γάλλος στοχαστής Γκυ Ντεμπόρ έγραφε για την κοινωνία του θεάματος, εκείνη όπου η εικόνα της γιορτής αντικαθιστά την ίδια τη ζωή που γιορτάζεται. Δεν χρειάζεται να πάει κανείς ως εκεί. Αρκεί να δει τη διαφορά ανάμεσα στη λάμψη μιας βιτρίνας που ανοίγει με φανφάρες και στη σιωπή μιας αίθουσας τέχνης που κλείνει χωρίς να το μάθει σχεδόν κανείς.

Ο Αμερικανός κοινωνιολόγος Τζορτζ Ρίτζερ είχε περιγράψει πριν από τριάντα χρόνια το φαινόμενο της μακντοναλντοποίησης, της τυποποίησης δηλαδή κάθε εμπειρίας ώστε να είναι ίδια παντού, προβλέψιμη, γρήγορη, χωρίς έκπληξη. Δεν το λέω για να χτυπήσω μια επιχείρηση που κάνει σωστά τη δουλειά της. Το λέω γιατί αξίζει να αναρωτηθούμε τι σημαίνει για μια πόλη με τρεις χιλιάδες χρόνια ιστορία γεύσεων να υποδέχεται με τόση επισημότητα ένα burger ίδιο σε Νέα Υόρκη, Τόκιο και Θεσσαλονίκη, ενώ ένα μπουγατσατζίδικο, δυο-τρία τετράγωνα πιο πέρα, παλεύει μόνο του να μείνει ανοιχτό.

Γνωρίζοντας τα McDonald’s, τα παιδιά θα μάθουν τη γεύση ενός Big Mac απέξω κι ανακατωτά. Δεν είναι σίγουρο όμως αν θα μάθουν να ξεχωρίζουν τη γεύση μιας πραγματικής μπουγάτσας νωρίς το πρωί. Το ακόμη χειρότερο είναι πως όταν θα ακούσουν ότι η κουζίνα αυτής της πόλης λέγεται πολυπολιτισμική, θα νομίζουν ότι αυτό συμβαίνει γιατί ανοίγουν καταστήματα τύπου Mc. Η παράδοση δεν χάνεται από τη μια μέρα στην άλλη. Χάνεται σιωπηλά, γεύση τη γεύση, όταν κανείς δεν τη διδάσκει.

Ό,τι δεν διδάσκεται, χάνεται

Το ίδιο συμβαίνει και με ό,τι είναι ζωντανό και σύγχρονο. Τα παιδιά αυτά δεν θα μάθουν ποτέ για μια έκθεση που δεν είχε χρήματα να διαφημιστεί. Αυτά τα παιδιά τυχαία θα μπορούσαν να δουν έναν νέο συνθέτη, ένα καλλιτεχνικό σχήμα σε κάποια γωνία του δρόμου. Αν προλάβουν, πριν έρθει η δημοτική αστυνομία να τους διώξει. Οι ίδιοι δρόμοι που γέννησαν τους Q Violins, το συγκρότημα που ξεκίνησε παίζοντας στην παραλία και σε πεζόδρομους της Θεσσαλονίκης και σήμερα παίζει σε αίθουσες συναυλιών, θα μπορούσαν να γεννήσουν δέκα, εκατό ακόμα παρόμοιες ιστορίες. Οι περισσότερες όμως χάνονται, γιατί κανείς δεν τολμά να επενδύσει σε αυτές πριν γίνουν επιτυχία αλλού.

Αυτό δεν είναι μεμψιμοιρία. Είναι χρέος. Και ονομάζεται ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. Χρέος που έχει μια πόλη απέναντι στα παιδιά της, και που οφείλουν να αναλάβουν ο δήμος, η περιφέρεια, το κράτος. Γιατί δήμος και περιφέρεια ξέρουν να στέκονται σωστά δίπλα σε μια επένδυση, όταν πρόκειται να φωτογραφηθούν. Δεν ξέρουν όμως, ή δεν θέλουν, να σταθούν το ίδιο σταθερά δίπλα στον πολιτισμό, όταν αυτός δεν εγγυάται προβολή. Ο πολιτισμός για τους δημόσιους φορείς της πόλης, της κάθε πόλης, έχει γίνει βιτρίνα, όχι υποδομή.

«Η Σαλονίκη τρώει τα παιδιά της»

Κι όμως, εδώ ακριβώς είναι η μεγάλη ευκαιρία που χάνεται. Ένας δήμος δεν χρειάζεται να διαλέξει ανάμεσα σε μια πολυεθνική επένδυση και στον δικό του πολιτισμό. Θα πρέπει να είναι ανοιχτός στο νέο και ακόμη πιο ανοιχτός στους νέους που φέρουν στους ώμους τους τον σύγχρονο πολιτισμό της πόλης. Χρειάζεται να γίνει κοιτίδα του, να τον υποστηρίζει, να τον αγκαλιάζει, σαν κάτι ζωντανό και όχι σαν διακόσμηση. Το νέο, το τολμηρό, το ανερχόμενο χρειάζεται χώρο, χρόνο και σταθερή στήριξη για να αναδειχθεί.

Αυτή είναι η δουλειά μιας πόλης που πρώτα από όλα σέβεται τον εαυτό της και την 2.340 ετών ιστορία της. Ζαλίζεσαι μόνο με το νούμερο. Αλλά εδώ και πολλές δεκαετίες «Η Σαλονίκη τρώει τα παιδιά της». Προσοχή, αυτά τα λόγια δεν τα λέμε εμείς αλλά όλοι αυτοί οι εκατοντάδες σπουδαίοι καλλιτέχνες κάθε είδους, που κατέβηκαν στην καλλιτεχνικά κορεσμένη Αθήνα και εκεί έκαναν καριέρα!

Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι λιγότερα McDonald’s, καλοδεχούμενα είναι.
Είναι περισσότερη Θεσσαλονίκη*.
Και ο νοών νοήτω.

*Αντί για Θεσσαλονίκη, βάλε Δράμα, Κιλκίς, Φλώρινα, Πτολεμαίδα, Γιαννιτσά, Καστοριά, Αμφιλοχία, Λέρο, Κάλυμνο, βάλε το όνομα της δικής σου πόλης. Αυτά που συμβαίνουν εδώ βαραίνουν αντίστοιχα όλη τη χώρα, οι μια-δυο εξαιρέσεις που υπάρχουν επιβεβαιώνουν τον κανόνα.