Στην Ελλάδα η μετακίνηση έγινε ρίσκο ζωής

Στην Ελλάδα του 2026 το να πας από το σημείο Α στο σημείο Β δεν είναι αυτονόητο. Είναι θέμα τύχης.

Δεν είναι σχήμα λόγου. Είναι η πραγματικότητα μιας χώρας, όπου δύο τρένα μπορούν να συγκρουστούν μετωπικά στην ίδια γραμμή, λεωφορεία να παίρνουν φωτιά εν κινήσει και εθνικοί δρόμοι να παραμένουν χωρίς βασικές προδιαγραφές ασφάλειας. Όποιος μετακινείται στην Ελλάδα συμμετέχει, χωρίς να το θέλει, σε ένα καθημερινό πείραμα επιβίωσης.

Το δυστύχημα στα Τέμπη τον Φεβρουάριο του 2023 ήταν η στιγμή που η Ελλάδα έπρεπε να κοιτάξει τον εαυτό της στον καθρέφτη. Δύο τρένα, μια μετωπική σύγκρουση, 57 νεκροί, οι περισσότεροι νέοι φοιτητές, που γύριζαν σπίτι. Ο σταθμάρχης της Λάρισας βρέθηκε στο εδώλιο ως αποδιοπομπαίος τράγος, αλλά η αλήθεια ήταν πιο βαθιά και πιο άβολη. Το σύστημα αυτόματης προστασίας τρένων, το λεγόμενο ETCS, ήταν εγκατεστημένο στη γραμμή, αλλά δεν λειτουργούσε. Δεν χάλασε εκείνη τη νύχτα. Δεν λειτουργούσε εδώ και χρόνια. Το ήξεραν, το κατέγραφαν, το αναφέρανε σε εσωτερικές εκθέσεις, και κανείς δεν έκανε τίποτα. Αυτό δεν είναι αμέλεια, είναι θεσμική παραίτηση.

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στους σιδηροδρόμους.

Τα τρένα, βέβαια, είναι μόνο η αρχή. Στο οδικό δίκτυο, η Ελλάδα καταγράφει έναν από τους υψηλότερους δείκτες θανάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Δρόμοι χωρίς διαχωριστικές νησίδες, χωρίς προστατευτικά στηθαία, με σηματοδότηση, που χρονολογείται από άλλη εποχή, με μπαλώματα πάνω σε μπαλώματα, αντί για ανακατασκευή. Η Εγνατία Οδός, το έργο που παρουσιάστηκε ως το μεγάλο στοίχημα υποδομών, έχει τμήματα που η συντήρησή τους είναι υπόθεση τύχης. Οι επαρχιακοί δρόμοι είναι χειρότεροι, αόρατοι στα μεγάλα τηλεοπτικά στούντιο, θανάσιμοι για όσους ζουν μακριά από τα αστικά κέντρα.

Τα λεωφορεία και τα ΚΤΕΛ αποτελούν μια ξεχωριστή κατηγορία παραμέλησης. Στην Ευρώπη υπάρχει ηλικιακό όριο για τα οχήματα των δημόσιων γραμμών, υπάρχουν υποχρεωτικά συστήματα πυρόσβεσης, υπάρχουν τακτικοί έλεγχοι από ανεξάρτητους φορείς που δεν έχουν καμία σχέση με τις εταιρείες, που ελέγχουν. Στην Ελλάδα κυκλοφορούν λεωφορεία ηλικίας είκοσι και πλέον ετών, με κινητήρες και ηλεκτρολογικά που κανένας ιδιώτης δεν θα δεχόταν στο αυτοκίνητό του. Οι εικόνες με τα καμένα οχήματα, με τους επιβάτες να τρέχουν στον δρόμο, επαναλαμβάνονται με μια κανονικότητα, που έχει γίνει πια αποδεκτή ως μέρος του τοπίου.Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η παλαιότητα. Είναι ότι κανείς δεν λογοδοτεί και ότι αυτή η απουσία λογοδοσίας έχει γίνει η κανονική κατάσταση. Μετά τα Τέμπη, η χώρα οργίστηκε, διαδήλωσε, πένθησε. Για εβδομάδες τα πρωτοσέλιδα ήταν γεμάτα ερωτήματα, απαιτήσεις, υποσχέσεις. Και μετά η μηχανή της λήθης έκανε τη δουλειά της. Οι ίδιες εταιρείες, οι ίδιοι μηχανισμοί, οι ίδιες επιτροπές, που ελέγχουν τον εαυτό τους. Το κράτος δεν αποτυγχάνει στις υποδομές, επειδή δεν έχει χρήματα. Αποτυγχάνει, επειδή η αποτυχία δεν έχει κόστος για όποιον την προκαλεί. Και εδώ βρίσκεται το βαθύτερο πρόβλημα: η απουσία λογοδοσίας.

Εδώ βρίσκεται η ουσία. Η Ελλάδα έχει απορροφήσει δισεκατομμύρια ευρώ από ευρωπαϊκά ταμεία για υποδομές. Έχει φτιάξει αυτοκινητόδρομους, έχει αναβαθμίσει λιμάνια, έχει εξαγγείλει έργα με τελετές εγκαινίων και κόκκινες κορδέλες. Και όμως το βασικό, το προφανές, η μέτρηση ασφάλειας της καθημερινής μετακίνησης, παραμένει ανεπίλυτο. Δεν είναι έλλειψη πόρων. Είναι έλλειψη πολιτικής βούλησης να θιγούν συμφέροντα, να κλείσουν εταιρείες, που δεν πληρούν προδιαγραφές, να ανακληθούν άδειες, να επιβληθούν κυρώσεις, που πονάνε.

Το να πας με τα πόδια δεν είναι λύση, είναι η παραδοχή της αποτυχίας. Μια χώρα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μπορεί να εγγυηθεί, ότι ο πολίτης θα φτάσει ζωντανός στη δουλειά του, στο σπίτι του, στην αγκαλιά των δικών του. Αυτό δεν είναι υπανάπτυξη, δεν είναι κληρονομιά δύσκολων δεκαετιών, δεν είναι αναπόφευκτο. Είναι επιλογή. Και μέχρι να υπάρξει κάποιος που να πληρώσει το πολιτικό και ποινικό τίμημα αυτής της επιλογής, οι νεκροί θα συνεχίσουν να μετριούνται.

Μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα οφείλει να εγγυάται κάτι στοιχειώδες: ότι ο πολίτης μπορεί να πάει στη δουλειά του, να ταξιδέψει, να επιστρέψει σπίτι του με ασφάλεια.

Στην Ελλάδα αυτό εξακολουθεί να μην είναι αυτονόητο.

Φωτογραφία από το depositphotos.com