Η Άικο είναι 24 ετών, μοναχοκόρη του Αυτοκράτορα και αναμφισβήτητα το πιο δημοφιλές πρόσωπο της βασιλικής οικογένειας στην Ιαπωνία. Κι όμως, δεν θα ανέβει ποτέ στον θρόνο. Όχι επειδή υστερεί σε προσόντα ή δημοτικότητα, αλλά για έναν και μόνο λόγο: επειδή γεννήθηκε γυναίκα.
Άικο, η Πριγκίπισσα που κατέκτησε τις καρδιές των Ιαπώνων
Όπου κι αν εμφανιστεί η Άικο, προκαλείται πανδαιμόνιο. Ο κόσμος περιμένει ώρες υπό βροχή ή καύσωνα απλώς για ένα στιγμιαίο βλέμμα, τα ρούχα που επιλέγει γίνονται αμέσως ανάρπαστα, ενώ τα εξώφυλλα των περιοδικών εξαντλούνται. Η ιαπωνική κοινωνία την είδε να μεγαλώνει μπροστά στα μάτια της: από ένα φοβισμένο κορίτσι που υπέστη σκληρό σχολικό εκφοβισμό, σε μια συγκροτημένη, ώριμη νέα γυναίκα που εκπροσωπεί τη χώρα της με απόλυτη αξιοπρέπεια. Το όνομά της μεταφράζεται ως «παιδί της αγάπης». Και αυτό ακριβώς αντιπροσωπεύει για τη συλλογική συνείδηση της χώρας.
Στο αυτοκρατορικό πρωτόκολλο της Ιαπωνίας, η διαδοχή είναι αποκλειστικά ανδρική υπόθεση: Αυτοκράτορας γίνεται μόνο άνδρας που κατάγεται από την ανδρική γραμμή αίματος. Η μητέρα δεν προσμετράται. Η κόρη προσπερνάται.
Έτσι, μετά τον σημερινό Αυτοκράτορα Ναρουχίτο, η γραμμή διαδοχής είναι δραματικά περιορισμένη: ο αδελφός του, Πρίγκιπας Ακισίνο, ο 20χρονος γιος του, Χισαχίτο, και ο 90χρονος θείος του. Αυτοί είναι όλοι κι όλοι. Αν ο νεαρός Χισαχίτο δεν αποκτήσει γιο στο μέλλον, η αρχαιότερη δυναστεία του κόσμου οδηγείται σε οριστικό αδιέξοδο.
Το πιο ενδιαφέρον παράδοξο είναι ότι αυτός ο απαράβατος κανόνας δεν είναι τόσο «αρχαίος» όσο αρέσκεται να ισχυρίζεται το καθεστώς. Η Ιαπωνία έχει στέψει οκτώ γυναίκες Αυτοκράτειρες στο παρελθόν. Η πρώτη, η Σουίκο, ηγεμόνευσε στα τέλη του 6ου αιώνα, ενώ η τελευταία, η Γκο Σακουραμάτσι, βασίλευσε από το 1762 έως το 1770. Οι συντηρητικοί κύκλοι τις απορρίπτουν ως «παρενθέσεις» ή προσωρινές λύσεις ανάγκης μέχρι να βρεθεί άρρεν διάδοχος. Ωστόσο, η ιστορική πραγματικότητα παραμένει: οι γυναίκες αυτές άσκησαν πλήρη εξουσία.
Η ρητή απαγόρευση στις γυναίκες θεσπίστηκε μόλις το 1889, στο πλαίσιο της δημιουργίας ενός αυστηρά πατριαρχικού κράτους κατά την περίοδο Μεϊτζί. Η ρύθμιση αυτή ενσωματώθηκε και στον μεταπολεμικό νόμο του 1947 και ισχύει έως σήμερα. Με απλά λόγια, πρόκειται για μια προκατάληψη 140 ετών που βαφτίστηκε τεχνητά ως «παράδοση 1.500 ετών».
Το παρασκήνιο που σπάνια συζητιέται
Η περίφημη «καθαρή ανδρική γραμμή» δεν επιβίωσε διαμέσου των αιώνων από μόνη της. Για εκατοντάδες χρόνια, στηριζόταν θεσμικά στο σύστημα των παλλακίδων, δηλαδή γυναικών που ζούσαν στο παλάτι αποκλειστικά για να εξασφαλίζουν άρρενες διαδόχους. Τόσο ο εμβληματικός Αυτοκράτορας Μεϊτζί όσο και ο διάδοχός του, Ταϊσό, ήταν παιδιά παλλακίδων.
Όταν το σύστημα αυτό καταργήθηκε, ο κανόνας της αποκλειστικά ανδρικής διαδοχής άρχισε να καταρρέει από απλή αριθμητική. Σήμερα, η αυτοκρατορική οικογένεια μετρά μόλις 16 μέλη, εκ των οποίων μόνο πέντε είναι άνδρες.
Η αμφιλεγόμενη λύση της κυβέρνησης
Αντί να εκσυγχρονιστεί και να επιτρέψει στις γυναίκες να ανέβουν στον θρόνο, η κυβέρνηση επέλεξε έναν νομοθετικό ελιγμό. Η νέα ρύθμιση προβλέπει ότι οι πριγκίπισσες που παντρεύονται κοινούς θνητούς διατηρούν πλέον τον τίτλο τους (χωρίς ο σύζυγος ή τα παιδιά τους να αποκτούν δικαιώματα), ενώ παράλληλα επιτρέπεται η υιοθεσία ανδρών άνω των 15 ετών από 11 παράπλευρους κλάδους της οικογένειας που είχαν αποκοπεί το 1947. Ο ίδιος ο υιοθετημένος δεν θα γίνει Αυτοκράτορας, αλλά τα μελλοντικά αγόρια του αποκτούν δικαίωμα στον θρόνο.
Το πρόβλημα; Οι οικογένειες αυτές ζουν ως απλοί πολίτες εδώ και σχεδόν οκτώ δεκαετίες, ενώ ο κοινός τους πρόγονος με τον σημερινό Αυτοκράτορα ανατρέχει στον 15ο αιώνα (πριν από περίπου 600 χρόνια). Όπως εύστοχα σχολίασε ο σκιτσογράφος Γιοσινόρι Κομπαγιάσι, που στηρίζει την Άικο: «Ποιος θέλει για αυτοκράτορα τον γιο ενός θετού παιδιού που κανείς δεν ξέρει, αντί για την Άικο;»
Η μεγάλη πολιτική ειρωνεία
Την αμφιλεγόμενη αυτή μεταρρύθμιση προώθησε η Σανάε Τακαΐτσι, η πρώτη γυναίκα Πρωθυπουργός στην ιστορία της Ιαπωνίας. Η ίδια υποστηρίζει σθεναρά ότι η ανδρική γραμμή αίματος αποτελεί το θεμέλιο της αυτοκρατορικής υπόστασης. Έτσι, η γυναίκα που έσπασε την πιο ψηλή «γυάλινη οροφή» της ιαπωνικής πολιτικής, φρόντισε παράλληλα να κρατήσει ερμητικά κλειστή μια άλλη.
Τι πιστεύει η κοινωνία;
Η ιαπωνική κοινή γνώμη έχει πάρει ξεκάθαρη θέση. Στη δημοσκόπηση της εφημερίδας Mainichi, το 72% των πολιτών τάχθηκε υπέρ της θεσμοθέτησης γυναίκας Αυτοκράτειρας, με το «όχι» να περιορίζεται στο ισχνό 10%. Στην έρευνα του πρακτορείου Kyodo, το ποσοστό αποδοχής εκτοξεύθηκε στο 83%. Ακόμη και ανάμεσα στους ψηφοφόρους του συντηρητικού κυβερνώντος κόμματος, η υποστήριξη ξεπερνά το 70%.
Το πιο παράδοξο: Οι νέοι 18 έως 29 ετών εμφανίζουν το χαμηλότερο ποσοστό υποστήριξης (57%). Αυτό όμως δεν οφείλεται σε συντηρητισμό, αλλά στο γεγονός ότι η νεότερη γενιά αντιμετωπίζει τον θεσμό της βασιλείας με αυξημένη αδιαφορία.
Τον Οκτώβριο του 2024, ακόμη και ο ΟΗΕ απηύθυνε σύσταση στην Ιαπωνία να τροποποιήσει αυτόν τον νόμο. Το Τόκιο απέρριψε τη σύσταση, δηλώνοντας πως το ζήτημα αφορά την εθνική ταυτότητα της χώρας και δεν επιδέχεται εξωτερικές υποδείξεις.
Ο υπόλοιπος κόσμος προχωρά
Την ίδια στιγμή, οι υπόλοιπες συνταγματικές μοναρχίες έχουν κάνει το βήμα προς το μέλλον:
- Σουηδία: Άλλαξε τον νόμο διαδοχής το 1980, χρίζοντας διάδοχο την Πριγκίπισσα Βικτώρια.
- Ολλανδία: Η επόμενη Βασίλισσα θα είναι η 22χρονη Αμαλία.
- Βέλγιο: Η 24χρονη Ελισάβετ, συνομήλικη της Άικο, ετοιμάζεται για τον θρόνο.
Σε αυτές τις χώρες ισχύει ότι το πρώτο παιδί κληρονομεί τον θρόνο, ανεξαρτήτως φύλου. Στην Ιαπωνία, αντίθετα, η πιο δημοφιλής πριγκίπισσα της γενιάς της παραμένει στο περιθώριο.
Το ουσιαστικό ερώτημα πλέον δεν είναι αν η Άικο διαθέτει τα προσόντα να γίνει Αυτοκράτειρα. Είναι για πόσο ακόμα μια από τις πιο τεχνολογικά εξελιγμένες χώρες του πλανήτη θα κρατά τον θρόνο της εγκλωβισμένο σε αγκυλώσεις του 19ου αιώνα.
Φωτογραφία: Υπουργείο Εξωτερικών της Ιαπωνίας / Wikimedia Commons, άδεια CC BY 4.0
Με πληροφορίες από: AP μέσω Las Vegas Sun, NPR μέσω VPM, Jiji Press μέσω Nippon.com, Jiji Press μέσω Adnkronos, Newtalk (Δημοσκόπηση Mainichi), BBC μέσω Daily Mirror, CBS News,Washington Times / AP
σχετικά νέα
Διαβάστε όλα τα τελευταία νέα | Ενημερωθείτε
