Στέλλα Κολυβοπούλου: «Η συνάντηση με τον Άλλον πάντα μας μεταμορφώνει»

Η Στέλλα Κολυβοπούλου είναι ψυχολόγος, ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεύτρια και χοροθεραπεύτρια. Τρεις επιστημονικές ιδιότητες που συνυπάρχουν και μιλούν την ίδια ακριβώς γλώσσα: αυτή που συνδέει τον λόγο, τη σιωπή και το σώμα.

Η διαδρομή της έχει το αποτύπωμα των σπουδών της στο Λονδίνο (Goldsmiths College και Middlesex University), εκεί όπου εξειδικεύτηκε στις Ψυχαναλυτικές Σπουδές και την Ψυχοθεραπεία μέσω Κίνησης, προτού συνεχίσει την εκπαίδευσή της στη Βορειοελλαδική Ψυχαναλυτική Εταιρεία. Τα πρώτα της επαγγελματικά βήματα έγιναν στο απαιτητικό πεδίο των βρετανικών σχολείων γενικής και ειδικής αγωγής, καθώς και στις ψυχιατρικές δομές του NHS.

Όταν γύρισε από το Λονδίνο είχε την τύχη να βρει την πρώτη της επαγγελματική εργασία στην Βέροια στο κέντρο εργοθεραπείας «ΣυνΠράξη». Νιώθει ευγνώμων που την στήριξαν επαγγελματικά και που της έδωσαν τόσες γνώσεις πάνω στο αντικείμενο της ώστε να μπορέσει να εξελίξει και να προχωρήσει το επάγγελμα της και σε άλλους χώρους στην Ελλάδα.

Από το 2007, ωστόσο, το σημείο αναφοράς της είναι η Θεσσαλονίκη. Εδώ, η επιστημονική της ενσυναίσθηση ωρίμασε μέσα από τη δουλειά της με ενήλικες, εφήβους και παιδιά: από τους θαλάμους του ΑΧΕΠΑ και τους ξενώνες ασυνόδευτων προσφύγων, μέχρι τα αμφιθέατρα του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Ανήσυχο πνεύμα, το 2019 μετέτρεψε μια βαθιά της πεποίθηση σε θεσμό, ιδρύοντας το φεστιβάλ «Ψυχοθεραπευτής, Καλλιτέχνης και Θεατής: μία συνάντηση αμοιβαίων μεταμορφώσεων». Πρόσφατα, το 2024, άνοιξε ένα ακόμα πιο προσωπικό κεφάλαιο με το βιβλίο της «Το ημερολόγιο μιας εγκυμονούσας. Μία βιωματική αφήγηση» (εκδόσεις ΕΠΕΚΕΙΝΑ). Ένα κείμενο-κατάθεση που αποτυπώνει τη διαδρομή από τις εξωσωματικές γονιμοποιήσεις μέχρι τους πρώτους μήνες της μητρότητας, γραμμένο με τη διπλή ματιά της γυναίκας που βιώνει τη διαδικασία και της θεραπεύτριας που την αναλύει.

Τη συναντήσαμε στο γραφείο της στην Τριανδρία, για μια συζήτηση που ξεκινά από τον ψυχισμό και καταλήγει στην ίδια τη ζωή. Για να επικοινωνήσετε μαζί της καλέστε στο τηλέφωνο 6947745556 ή στείλτε email στο  kolyvopoulou@hotmail.com

Συνέντευξη Στέλλα Κολυβοπούλου

• Από το 2019 διοργανώνεις ένα φεστιβάλ με τίτλο που λειτουργεί σχεδόν σαν θεώρημα: «Ψυχοθεραπευτής, Καλλιτέχνης και Θεατής – μία συνάντηση αμοιβαίων μεταμορφώσεων». Η λέξη «αμοιβαίων» είναι αυτή που με οδηγεί στην ερώτηση αν και ο θεραπευτής μεταμορφώνεται; Τι χάνει ή τι αποκτά ένας ψυχοθεραπευτής όταν μπαίνει σε αυτή τη συνάντηση- και πώς προέκυψε η ιδέα για το φεστιβάλ;

Αναλύοντας τη δική μου ιστορία, εμένα και τους γύρω μου μέσα στη δική μου προσωπική ανάλυση τότε με την ψυχαναλύτρια μου, ένιωσα ότι θα ήθελα να συνδέσω τρεις πτυχές της ζωής μου: την καλλιτεχνική, την ψυχαναλυτική και την πλευρά του θεατή. Την καλλιτεχνική γιατί υπήρξα για πολλά χρόνια μαθήτρια στη μουσική και στον χορό. Την ψυχαναλυτική, γιατί έχω σπουδάσει ψυχολογία, Χοροθεραπεία και είμαι εκπαιδευόμενο μέλος στη Βορειοελλαδική Ψυχαναλυτική Εταιρεία (ΒΨΕ) και την πλευρά μου ως θεατής, όχι όμως ως θεατής- παρατηρήτρια, αλλά ως θεατής-εμπλεκόμενη σε όλα αυτά που συμβαίνουν μέσα μου και γύρω μου. Για εμένα ήταν ο στόχος μου να εκτεθώ, να βγάλω πιο ενεργά προς τα έξω αυτά που θέλω να πω και να δείξω, έχοντας στο μυαλό μου, ότι ίσως και κάποιοι άλλοι θα έχουν σκεφτεί και θα ήθελαν να μην είναι μόνο θεατές, αλλά θέλουν να εμπλακούν και να μοιραστούν και αυτοί όλα όσα νιώθουν και όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω τους, γύρω μας και μας επηρεάζουν σε σωματικό και ψυχικό επίπεδο.

Στο ερώτημα σας, αν ο θεραπευτής μεταμορφώνεται, θα σας απαντήσω ότι εμείς οι ψυχοθεραπευτές/ψυχαναλυτές μπαίνουμε ούτως ή άλλως σε μία διαδικασία «μεταμόρφωσης» μέσα από την προσωπική μας ανάλυση. Έχουμε μάθει, ότι η συνάντηση με τον Άλλον πάντα μας μεταμορφώνει. Για να γίνει αυτή η μεταμόρφωση, χρειάζεται να είμαστε ανοιχτοί να δούμε πέρα από τον Άλλον και εμάς μέσα από τους άλλους! Πώς ακουμπάνε τα λόγια και οι πράξεις τους πάνω μας! Τι δικά μας παιδικά βιώματα αναδύονται μέσα από τις σχέσεις μας! Και πολλά άλλα ερωτήματα που μας οδηγούν σε έναν πιο ολοκληρωμένο εαυτό. Ο κοινός λοιπόν στόχος του καλλιτέχνη, του ψυχαναλυτή και του θεατή σε αυτή τη συνάντηση είναι ίδιος γιατί και οι τρεις έχουμε τον ίδιο στόχο στη ζωή μας, το ΒΙΩΜΑ. Οπότε, ναι, μέσα σε αυτή τη συνάντηση μεταξύ του καλλιτέχνη, του ψυχοθεραπευτή και του θεατή, ο ψυχοθεραπευτής μεταμορφώνεται και πάντα αποκτά όλο και περισσότερες απαντήσεις και ερωτήσεις για τον ίδιο, για τους γύρω του, για το περιβάλλον του.

Ενα φεστιβάλ που γεννήθηκε στο Bensousan Han και μεγάλωσε στο Τελλόγλειο

• Πως προέκυψε η ιδέα για το Φεστιβάλ:

Έπειτα από μία συνάντηση που είχα το 2019 με τον Πάνο Μπουντούρογλου, κινηματογραφιστή, του οποίου του άρεσε η ιδέα μου, με σύστησε στον Στυλιανό Ντοκούζ, τον υπεύθυνο του Bensousan Han. Ο Στυλιανός πίστεψε πολύ στην ιδέα αυτή και με ενθάρρυνε να ξεκινήσουμε το Φεστιβάλ. Έτσι, το 1ο Φεστιβάλ το διοργάνωσα το 2019, αλλά λόγω κόβιντ το 2ο πραγματοποιήθηκε μετά από δύο χρόνια. Μετά δυστυχώς έκλεισε το Bensousan Han και μπήκα στη διαδικασία να ψάξω για άλλο χώρο. Μπορώ να πω, ότι ήταν μία δύσκολη περίοδος τότε για εμένα. Είχα μάθει τόσα πράγματα από τον Στυλιανό και από τον Πάνο και ιδιαίτερα από τον Στυλιανό που μου έμαθε πως είναι να διοργανώνεις ένα Φεστιβάλ! Ευτυχώς με τον Πάνο συνεχίζουμε να συνεργαζόμαστε στο Φεστιβάλ και σε άλλα project και με έναν τρόπο νιώθω μία ασφάλεια που τον έχω μαζί μου. Οπότε μπορώ να πω πηγαίνοντας πίσω σε εκείνη την περίοδο της αλλαγής, ότι είχα στεναχωρηθεί που θα άφηνα τον Στυλιανό και το Bensousan Han. Ήθελα κάπου να κάτσει το Φεστιβάλ, να αναπτυχθεί και να μεγαλώσει σε ένα μέρος.

Τότε το φεστιβάλ ήταν θα λέγαμε τεσσάρων χρονών και όπως ένα τετράχρονο παιδί όταν χάνει τη σταθερότητα του, νιώθει τρομαγμένο, έτσι και εγώ έχασα την δική μου σταθερά τότε και μπορώ να πω ότι είχα τρομάξει. Έπρεπε όμως με έναν τρόπο να ανταποκριθώ σε αυτό που «γέννησα» και να βρω ένα μέρος για να το μεγαλώσω! Στην αρχή μπορώ να πω ότι απογοητεύτηκα γιατί τα ενοίκια για μεγάλους χώρους ήταν πολύ ακριβά και ήταν λίγοι οι μεγάλοι χώροι. Μέσα σε όλο αυτό το ψάξιμο, βρήκα το Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών ΑΠΘ, με υπεύθυνη δημοσίων σχέσεων, τη Βίκυ Βαρσακέλη. Ένιωσα πολύ τυχερή για ακόμη μία φορά, που βρήκα εξίσου φοβερούς ανθρώπους στο Τελλόγλειο, την Βίκυ αρχικά, τους τεχνικούς του Τελλογλείου αλλά και όλους τους συνεργάτες τους που δουλεύουν τόσο πολύ όλοι για να στηθεί καλά το τριήμερο Φεστιβάλ. Στο Τελλόγλειο πραγματοποιήθηκε το 3ο Φεστιβάλ το 2024 και φέτος τον Μαιο του 2026, πραγματοποιήθηκε το 4ο Φεστιβάλ.

Νιώθω όμως τυχερή που έχω δίπλα μου τους φίλους και συναδέλφους μου, όπως και τους καλλιτέχνες που στηρίζουν όλοι με τη συμμετοχή τους και την αγάπη τους αυτό το Φεστιβάλ. Το ίδιο και για τους θεατές, που έρχονται και μας στηρίζουν ψυχικά και οικονομικά (έχουμε βάλει προτεινόμενη συνεισφορά) για να μπορέσει το Φεστιβάλ να κρατηθεί και να πραγματοποιείται ανά δύο χρόνια. Το Φεστιβάλ, γίνεται σε συνδιοργάνωση με την εταιρεία ΑΜΚΕ Ψυχοθεραπευτής, Καλλιτέχνης κ θεατής και με την συμμετοχή της ΒΨΕ (Βορειοελλαδική Ψυχαναλυτική Εταιρεία).

Ασυνόδευτοι έφηβοι: «Όταν ο θεραπευτής γίνεται ο γονιός που έμεινε πίσω»

• Έχεις δουλέψει με ασυνόδευτους εφήβους πρόσφυγες, με παιδιά σε νοσοκομεία, κλινικές, με ανθρώπους που βρέθηκαν στα όρια. Πόσο δύσκολο είναι να σε εμπιστευθούν αυτές οι ομάδες και ποια είναι η στιγμή που αλλάζει κάτι;

Όταν μιλάμε για ασυνόδευτους εφήβους πρόσφυγες που βρέθηκαν στα όρια, χρειάζεται να γνωρίζουμε ότι τα παιδιά αυτά βλέπουν στο πρόσωπο του θεραπευτή, στου φροντιστή, στου υπεύθυνου του χώρου που τους φιλοξενεί, τον γονιό που δεν έχουν, είτε επειδή ο ένας από τους δύο γονείς, ή και οι δύο σκοτώθηκαν, είτε επειδή οι γονείς έμειναν πίσω, προσπαθώντας έστω και με αυτόν τον τρόπο να σώσουν έστω και ένα παιδί.

Ένας έφηβος με αυτό το ιστορικό έχει την ανάγκη να νιώσει ασφάλεια, να βρει έναν χώρο, ένα «σπίτι» που θα τον αγκαλιάσει, που θα τον ακούσει, που θα ακουμπήσει ψυχικά πάνω στον θεραπευτή αλλά και σε όλους όσους εργάζονται σε τέτοιες δομές. Το πλαίσιο που ακολουθούσα ήταν το ίδιο πλαίσιο που χρησιμοποιούσα και στο δικό μου γραφείο: σταθερή μέρα και ώρα σε εβδομαδιαία βάση. Αυτή τη σταθερότητα που χάσανε στη ζωή τους και την είχανε ανάγκη, την νιώσανε μέσα στις συνεδρίες μας, όσο μπορούσανε φυσικά και δημιουργώντας μία σχέση εμπιστοσύνης, μπορέσαμε με κάποιους εφήβους να μιλήσουμε και για την απώλεια και το πένθος. Σε αυτή τη στιγμή λοιπόν της αποδοχής για όλα αυτά που χάσανε, αλλά και για όλα αυτά που κερδίσανε, κάπως κάτι άρχιζε να αλλάζει!

Ψυχανάλυση και Χοροθεραπεία: «Κίνηση χωρίς νόημα φέρνει χάος, κίνηση με νόημα φέρνει μια αλήθεια»

• Η ψυχανάλυση δουλεύει με λέξεις. Η χοροθεραπεία με το σώμα. Ο Donald Winnicott υποστήριζε ότι το παιχνίδι συμβαίνει στον ενδιάμεσο ή δυνητικό χώρο ανάμεσα στην εσωτερική ψυχική πραγματικότητα και την εξωτερική αντικειμενική πραγματικότητα. Η κίνηση είναι αυτός ο χώρος για σένα; Πότε το σώμα λέει αυτό που η γλώσσα αρνείται να πει;

Η χοροθεραπεία έχει πολλές προσεγγίσεις που μπορεί να ακολουθήσει κάποιος ψυχοθεραπευτής. Η δική μου εκπαίδευση στην Αγγλία ( στο Goldsmith’s College, University of London) πάνω στην χοροθεραπεία είχε ψυχαναλυτική προσέγγιση. Για εμένα, είτε δουλεύω ψυχαναλυτικά είτε δουλεύω με την προσέγγιση της χοροθεραπείας υπάρχει μία θεωρητική κατεύθυνση, η ψυχαναλυτική. Οπότε, αυτό που λέτε, για το παιχνίδι που συμβαίνει στον ενδιάμεσο χώρο, ανάμεσα στην εσωτερική ψυχική πραγματικότητα και την εξωτερική αντικειμενική πραγματικότητα, ανάμεσα δηλαδή στο βρέφος και στον γονέα, ακριβώς αυτόν τον χώρο πραγματεύεται η ψυχανάλυση και η χοροθεραπεία με ψυχοδυναμική/ψυχαναλυτική κατεύθυνση. Το σώμα και ο λόγος του γονέα είναι σημαντικά για την ανάπτυξη ενός βρέφους. Το ίδιο σημαντικά είναι και για τον θεραπευόμενο μέσα σε ένα θεραπευτικό πλαίσιο.

Ως χοροθεραπεύτρια, πέρα από την κίνηση, υπάρχει και ο λόγος, κάπως χρειάζεται να δώσεις μία ερμηνεία, ένα νόημα σε όλα αυτά που φέρνει ο θεραπευόμενος, η θεραπευόμενη, να τα συνδέσεις με τις πρώιμες σχέσεις του/της για να μπορέσεις να μπεις στην διαδικασία της επανόρθωσης. Κίνηση χωρίς νόημα φέρνει χάος, κίνηση με νόημα φέρνει μία αλήθεια.

Επίσης είναι σημαντικό να δώσει ο θεραπευτής βάση στις σωματικές μεταβιβάσεις του θεραπευόμενου, οι οποίες εμφανίζονται στην θεραπεία ως μια μη λεκτική γλώσσα του σώματος αλλά και στις σωματικές αντιμεταβιβάσεις του ίδιου του θεραπευτή (σωματική αντίδραση του ψυχαναλυτή στα συναισθήματα και το άδηλο υλικό του θεραπευόμενου που δείχνει την κατάσταση ή το σωματικό βίωμα του αναλυόμενου). Μέσα λοιπόν από αυτές τις διαδικασίες, μπορούμε να δούμε πότε ο θεραπευόμενος αντιστέκεται, φοβάται, αγωνιά να αγγίξει κάτι βαθύ, ένα δύσκολο προσωπικό κομμάτι για τον ίδιο.

Η ψυχανάλυση και η ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα: «Αφήνοντας πίσω ένα τραυματικό παρελθόν»

• Η ψυχανάλυση έχει μια βαριά ιστορία με τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα. Για δεκαετίες την αντιμετώπιζε ως παθολογία. Εσύ δουλεύεις με ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. Τι πρέπει να αφήσει πίσω του ένας ψυχαναλυτικός θεραπευτής για να μπει σωστά σε αυτή τη σχέση;

Η σχέση της ψυχανάλυσης με τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα υπήρξε πράγματι τραυματική ιδιαίτερα μεταπολεμικά που οι μη ετεροκανονικές ταυτότητες παθολογικοποιήθηκαν. Στη σύγχρονη όμως ψυχανάλυση η συμπεριληπτικότητα έχει αποκτήσει κεντρικό ρόλο. Ας μην ξεχνάμε ότι ο ψυχαναλυτής ήδη έχει κάνει προσωπική ανάλυση σε κάποιον άλλον ψυχαναλυτή. Μέσα σε όλη αυτή τη χρόνια διαδικασία, έχουμε μάθει να αποδεχόμαστε την ταυτότητα μας και την σεξουαλική ταυτότητα μας η οποία είναι και ο πυρήνας του εαυτού μας. Η ψυχανάλυση πια, αγκαλιάζει το κάθε άτομο, δεν επιχειρεί να αλλάξει την ταυτότητα φύλου ή τον σεξουαλικό προσανατολισμό του ατόμου. Η ψυχανάλυση απορρίπτει όλες αυτές τις παρωχημένες ιδέες ότι τα άτομα με διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό έχουν παθολογία.

«Κανείς δεν μας ακούει»: Η «δεύτερη ευκαιρία» της εφηβείας

• Έχεις δουλέψει με εφήβους σε πολύ διαφορετικούς χώρους. Η εφηβεία στην ψυχαναλυτική θεωρία είναι μια δεύτερη ευκαιρία επεξεργασίας του οιδιπόδειου – μια ανακεφαλαίωση. Στην πράξη όμως, όταν ένας έφηβος έχει βιώσει τραύμα ή τραύματα πριν καν φτάσει εκεί, τι απομένει από αυτή τη «δεύτερη ευκαιρία»;

Η θεωρία αυτή, που ξεκίνησε από τον Freud, περιγράφει πώς στην εφηβεία έρχονται ξανά στην επιφάνεια οι παλιές συγκρούσεις με τους γονείς. Αυτή η αναβίωση, ωστόσο, λειτουργεί ως μια πολύτιμη δεύτερη ευκαιρία, καθώς επιτρέπει σε διορθωτικές παρεμβάσεις να λειτουργήσουν θετικά και να αλλάξουν την πορεία του εφήβου. Μπορεί δηλαδή, να δημιουργηθεί ένας χώρος μέσα στον οποίο θα μπορέσει ξανά ο έφηβος να νιώσει εμπιστοσύνη στο πρόσωπο ενός ενήλικα.

Ξέρετε, πολλοί έφηβοι, έρχονται και μου λένε, ότι κανείς δεν τους ακούει, ούτε στο σπίτι, ούτε στο σχολείο. Τι σημαίνει όμως το ακούω! Ότι είμαι εκεί, μαζί του, τον αισθάνομαι, τον αφουγκράζομαι, του δίνω χώρο να θυμώσει, να νιώσει ότι υπάρχει κράτημα, του βάζω όρια και κάπως έτσι, γίνεται πραγματικά πολλές φορές το «θαύμα». Σταδιακά ο έφηβος, αρχίζει να κατανοεί τον εαυτό του, αλλά και την ιστορία των γονιών του και όλα κάπως αρχίζουν και μαλακώνουν, αρχίζει να ηρεμεί η ψυχή του και το σώμα του.

Βέβαια, σε πολύ δύσκολες περιπτώσεις, χρειάζεται και η συστημική ψυχοθεραπεία, όπου εκεί δουλεύει όλη η οικογένεια μαζί με τον ψυχοθεραπευτή, πέρα από τον ψυχαναλυτή που δουλεύει ατομικά με τον έφηβο. Αν υπάρξουν αυτές οι διαδικασίες, τότε μπορούμε να πούμε, ότι ο έφηβος έχει την ευκαιρία να επεξεργαστεί το τραύμα του και να οδηγηθούμε σε επίλυση αυτού.

Μητρότητα και Εξωσωματική: «Μια βιωματική αφήγηση για όσες γυναίκες έχασαν, έζησαν ή επέλεξαν να μη γεννήσουν παιδιά»

• Έγραψες το ημερολόγιο της εγκυμοσύνης σου ταυτόχρονα ως νέα μητέρα και ως ψυχοθεραπεύτρια. Ο Wilfred Bionμιλούσε για την ικανότητα να περιέχεις το αβίωτο του άλλου. Βιώνοντας εσύ η ίδια κάτι αβίωτο -εξωσωματική, αγωνία, απώλεια, μητρότητα- τι περιμένεις να εισπράξει η γυναίκα που θα το διαβάσει; Μπορεί να σοκαριστεί;

Ο Bion μίλησε για την ικανότητα της μητέρας να γίνεται το “περιέχον” για το άγχος του παιδιού, φιλτράροντάς το και μετατρέποντάς το σε κάτι υποφερτό μέσα από τη νοηματοδότηση και τον καθησυχασμό. Στη δική μου περίπτωση, η αφετηρία μου ήταν να γράψω ένα βιβλίο για να επεξεργαστώ όλες τις αλλαγές που συνέβαιναν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μου, μετατρέποντάς έτσι το βιβλίο στο δικό μου “περιέχον”.

Ήταν πολλές φορές δύσκολο να γράψω για όλα αυτά που βίωσα. Ήταν αρκετές οι στιγμές που ήθελα να το παρατήσω, αλλά αυτό σήμαινε ότι θα παρατούσα ή θα έβαζα στην άκρη όλα αυτά που ένιωθα, ότι θα κρυβόμουν από τον ίδιο μου τον εαυτό, ότι θα τα έβαζα κάτω από το χαλί. Ήθελα όμως να τα αντικρύσω όλα αυτά που συνέβαιναν, εύκολα και δύσκολα. Να μείνω εκεί, να τα δω, να πενθήσω όλα αυτά που χάθηκαν αλλά και να χαρώ για όλα αυτά που προστέθηκαν στη ζωή μου.

Ίσως λοιπόν αυτό το βιβλίο να γίνει η φωνή των γυναικών, αυτών των γυναικών που φοβούνται να μιλήσουν για όλα αυτά που νιώθουν, για όλες αυτές τις αλλαγές που βιώνουν σε σωματικό και ψυχικό επίπεδο, για όλες αυτές τις γυναίκες που χρειάστηκαν να πάρουν ωάρια από δότριες και πενθούν τα δικά τους ωάρια, για όλες αυτές τις γυναίκες που χάσανε τα παιδιά τους, για όλες αυτές τις γυναίκες που ζήσανε τα παιδιά τους, για όλες αυτές τις γυναίκες που δεν θέλανε παιδιά, για όλες αυτές τις γυναίκες που «γέννησαν» άλλα πράγματα και που γεννάν κάθε μέρα. Μέσα από αυτό το βιβλίο η γυναίκα θα ταυτιστεί με τα δικά της βιώματα, θα νιώσει ότι δεν είναι μόνη. Αλλά δεν είναι μόνο για θηλυκότητες αυτό το βιβλίο, είναι και για τους άντρες που θέλουν μάθουν πως νιώθει μία θηλυκότητα.

Ψυχολογία και Καλές Τέχνες: «Η ανάγκη για θεωρία, εποπτεία και προσωπική ανάλυση»

• Διδάσκεις στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου μέσω της εταιρείας «Ψυχολογία Τέχνη». Τι συμβαίνει όταν ένας φοιτητής ψυχολογίας συναντά για πρώτη φορά την τέχνη ως θεραπευτικό εργαλείο, ποια είναι η πιο συνηθισμένη αντίδραση που βλέπεις και τι είναι αυτό που του λες για αυτή τη προσέγγιση να παρακολουθήσει τετραετή εκπαιδευτικά προγράμματα πάνω στις θεραπείες μέσω τεχνών, όπου εκεί θα υπάρχει ένα ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα το οποίο θα περιλαμβάνει θεωρία, εποπτεία και προσωπική ανάλυση.

Πλέον δεν διδάσκω στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Όταν όμως είχα την χαρά και την τιμή να συνεργαστώ με την εταιρεία «Ψυχολογία-Τέχνη» και να διδάξω μέσω αυτής στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, υπήρχανε φοιτητές ψυχολογίας αλλά και φοιτητές από σχολές καλών τεχνών. Κάπως, όσοι έρχονται να παρακολουθήσουν τέτοιου είδους μαθήματα, έχουν μία σύνδεση και με τις δύο κατευθύνσεις.

Παρόλα αυτά, όταν μιλάμε μέσα από την ψυχαναλυτική προσέγγιση για τις θεραπείες μέσω τεχνών, μοιάζει να τους ανοίγεται ένας άλλος κόσμος και αυτό είναι συγκινητικό γιατί μπαίνουν μέσα σε όλο αυτό, κάνουν μία προσπάθεια να το νιώσουν μέσα από τα βιωματικά μαθήματα και να δώσουν ένα γενικό νόημα σχετικά με το τι σημαίνει τελικά ένα “έργο τέχνης” και πως συνδέεται το τελευταίο με ένα δικό τους ψυχικό κομμάτι.

Αναγνωρίζοντας οι φοιτητές το δικό τους ψυχικό κομμάτι, μπορεί να αναγνωρίσουν το πώς νιώθει ένας/μία θεραπευόμενος/η και να μην το μπερδέψουν με δικά τους προσωπικά βιώματα. Βέβαια, αυτή η διαδικασία για να κατανοηθεί πλήρως χρειάζεται ψυχολόγος που να ασχολείται με αυτή τη προσέγγιση και που φυσικά έχει παρακολουθήσει τα αντίστοιχα εκπαιδευτικά προγράμματα πάνω στις θεραπείες μέσω τεχνών. Μόνο έτσι θα μπορεί να υπάρχει ένα ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα το οποίο θα περιλαμβάνει θεωρία, εποπτεία και προσωπική ανάλυση.

Η “γλώσσα” του παιχνιδιού, της κίνησης και του λόγου: «Δεν θα μπορούσα να αφήσω καμία, γιατί για εμένα είναι μία»

• Με παιδιά δουλεύεις μέσα από το συμβολικό παιχνίδι, όχι λέξεις, όχι κίνηση, αλλά σύμβολα. Με εφήβους δουλεύεις με (ή και με) χοροθεραπεία. Με ενήλικες με το λόγο και την ανάλυση. Τρεις διαφορετικές γλώσσες για τον ίδιο σκοπό. Αν έπρεπε να αφήσεις για πάντα μία από τις τρεις, ποια θα σου έλειπε περισσότερο;

Το σωματικό και το ψυχικό επηρεάζει το ένα το άλλο, η κίνηση, το παιχνίδι, οι λέξεις και ο συμβολισμός όλων των παραπάνω είναι εμπεδωμένα το ένα μέσα στο άλλο. Στο παιχνίδι με τα παιδιά, στους εφήβους με χοροθεραπεία ή με ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία και στους ενήλικες με την ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία, πάντα υπάρχει όπως ανέφερα παραπάνω η συνεισφορά της ψυχαναλυτική προσέγγισης, η οποία βασίζεται στις μεταβιβάσεις των θεραπευόμεων και τις αντιμεταβιβάσεις, συμπεριλαμβάνοντος πάντα και τις σωματικές αντιμεταβιβάσεις των θεραπευτών. Πρόκειται για μια διαδικασία όπου ο θεραπευόμενος προβάλλει και μεταφέρει ασυνείδητα τα συναισθήματα του και την εσωτερική του πραγματικότητα στον θεραπευτή.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το οποίο δρα ως εμπεριέχον και επιτρέπει στον θεραπευόμενο να έρθει σε επαφή με τις πρώιμες σχέσεις του μέσα από την σχέση του με τον θεραπευτή, δημιουργείται αυτό που αναφέρατε πιο πάνω, ο ενδιάμεσος μεταβατικός χώρος, μέσα στον οποίον, υπάρχει χώρος για «παιχνίδι», για συμβολοποίηση και νοηματοδότηση. Δεν θα μπορούσα λοιπόν να αφήσω καμία από τις τρεις “γλώσσες”, γιατί για εμένα είναι μία!